ΕΔΕΣ Αθηνών ~ η διάσπαση

      Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος, που προϋπήρχε από το 1938 και στόχο είχε την αποσταθεροποίηση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά, αναγκαστικά από τις πρώτες μέρες της κατοχής άλλαξε πορεία πλεύσης και στράφηκε στον κύριο αντίπαλο της στιγμής τον κατακτητή. Στις 11 Ιουνίου 1941 οριστικοποιήθηκε αυτή η μεταστροφή και στις 9 Σεπτεμβρίου υπογράφτηκε το πρώτο επίσημο καταστατικό του συνδέσμου. Σκοπός της οργάνωσης ήταν αφενός η απελευθέρωση της χώρας μας από τις φασιστικές ορδές του Χίτλερ στο πλευρό των Συμμάχων και αφετέρου η εγκαθίδρυση δημοκρατικού πολιτεύματος, λαϊκού χαρακτήρος και σοσιαλιστικής μορφής κατόπιν δημοψηφίσματος.
Στυλιανός Γονατάς
       Από το φθινόπωρο του 1942 όμως δύο από τα ιδρυτικά μέλη του συνδέσμου ο δικηγόρος Ηλίας Σταματόπουλος και ο ταγματάρχης Απόστολος Παπαγεωργίου, μαζί με μια ομάδα από άλλα μέλη στην Αθήνα αρχίζουν να αναθεωρούν για την ακολουθητέα πολιτική του Ζέρβα και για τον ίδιο ως αρχηγό. Ήδη από τον Δεκέμβριο του ’42, ο Παπαγεωργίου έκανε προσπάθειες να πείσει τον Ζέρβα να σταματήσει τον ένοπλο αγώνα, κάτι που αποτελούσε κατάφορη παραβίαση του καταστατικού του ΕΔΕΣ, στο οποίο είχε ορκιστεί κάθε μέλος της οργάνωσης. Απόρροια της στάσης αυτής του Παπαγεωργίου και της ομάδας των διασπαστών ήταν η πολιτική του ΕΑΜ προς εξόντωση των λοιπών αντιστασιακών οργανώσεων που δεν συστρατεύονταν με τους σκοπούς του. Θεωρούσαν λοιπόν μάταιο τον αγώνα πιστεύοντας ό,τι με την επικείμενη, γι’ αυτούς, διάλυση του ΕΔΕΣ από τον ΕΛΑΣ, το ΚΚΕ θα πετύχαινε τον απόλυτο έλεγχο στην Ελλάδα και μετά την κατοχή θα επέβαλε κομμουνιστική δικτατορία. Έφτασαν μάλιστα στο σημείο τον Γενάρη του 1943, εντολοδόχοι του Θεόδωρου Πάγκαλου, να στείλουν αντιπροσωπεία στο αρχηγείο του Ζέρβα στο βουνό ώστε να σταματήσει η δράση του ΕΔΕΣ κατά των Ιταλών! Ο Ζέρβας φυσικά και απέρριψε τις συστάσεις αυτές και εξεδίωξε τους απεσταλμένους, προσπαθώντας να τους νουθετήσει. Στα απομνημονεύματά του αναφέρει : «…Απήντησα ότι ο ένοπλος αγών είχε αρχίσει και δεν ήτο δυνατόν να σταματήση. Ότι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπισθή ο κομμουνισμός, είναι να διατηρηθή η ανταρτική δύναμις που έχω συγκροτήσει. Ότι τον ΕΔΕΣ δεν τον έφτιαξα για πόλιτικολογία, ακίνδυνο συνομωτισμό και συζητήσεις του καφενείου, αλλά για πόλεμο…Όσοι νομίζουν ότι διατρέχουν κίνδυνο εις τας Αθήνας, δεν έχουν παρά να έλθουν κοντά μου. Θα τους προσφέρω άσυλο ασφαλές…Να πάρουν ντουφέκι και να πολεμήσουν σαν στρατιώτες στο πλευρό μου.»
Ιων. Βουλπιώτης
       Η μεταστροφή αυτή του Παπαγεωργίου, του Παπαθανασόπουλου και άλλων μελών της οργάνωσης Αθηνών, ξεκίνησε από την γνωριμία με εξωθεσμικούς κύκλους που δεν είχαν καμία σχέση με τον ΕΔΕΣ, όπως ο Στυλιανός Γονατάς, ο διευθυντής της Telefunken Ιωάννης Βουλπιώτης και ο Θεόδωρος Πάγκαλος.Τον Φεβρουάριο του ’43, ο Παπαγεωργίου και ο Παπαθανασόπουλος συνελήφθησαν μαζί με άλλα στελέχη του ΕΔΕΣ Αθηνών. Μετά από περίπου ενάμιση μήνα όμως, αφέθηκαν ελεύθεροι μόνο αυτοί. Πολλά έχουν λεχθεί για τους λόγους που συνέβη αυτό. Επίσης, η συμπεριφορά τους αμέσως μετά την αποφυλάκισή τους ενισχύει την άποψη ότι η επιλεκτική αποδέσμευσή τους κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν. Από την στιγμή αυτή οι Παπαγεωργίου και Παπαθανασόπουλος έρχονται σε επαφή και συνεννοήσεις με τα Τάγματα Ασφαλείας και τις κατοχικές δυνάμεις. Οι αντιδράσεις του Ζέρβα από το βουνό είναι γνωστές, μεγίστης σημασίας ωστόσο είναι και οι αντιδράσεις των μελών του αγωνιστικού ΕΔΕΣ Αθηνών, που διαφωνούσαν με τους στασιαστές που πρόσκεινταν στον Πλαστήρα. Για την ακρίβεια, την 21η Σεπτεμβρίου 1943 συνεδρίασε η Επιτροπή Πόλεως της Αθήνας και αποφάσισε: » Κατόπιν των εκτεθέντων υπό του Μιλτιάδη (Δημ. Γιαννακόπουλου) περί της διαγωγής των Παπαγεωργίου, Παπαθανασόπουλου, Σταματόπουλου, Στυλιανίδη, Μαυρίκη κ.ά. και της προσπαθείας των να υπαγάγουν τον ΕΔΕΣ υπό τους Κουίσλινγκς Κυβερνήτας αποφασίζονται παμψηφεί: 1. Να διαλυθή η επιτελική δικτατορία Παπαθανασόπουλου – Παπαγεωργίου. 2. Ν’ αναλάβουν την διοίκησιν του ΕΔΕΣ πρόσωπα κοινής εμπιστοσύνης των ΕΟΕΑ και στελεχών του ΕΔΕΣ Αθηνών. 3. Ν’ αποκηρυχθούν οι προδότες Παπαγεωργίου, Παπαθανασόπουλος, Μαυρίκης, Στυλιανίδης, Σταματόπουλος κ.ά. 4. Να δηλωθή ότι ο Βουλπιώτης δεν έχει σχέσιν με τον ΕΔΕΣ. 5. Να καταγγελθούν αι πράξεις των προδοτών εις τον Ελληνικόν λαόν δια του μυστικού Τύπου. 6. Να γίνη ανασυγκρότησις του ΕΔΕΣ Αθηνών και να τοποθετηθούν εις τα κυριώτερα πόστα πρόσωπα απολύτου εμπιστοσύνης και έμπειρα. 7. Να σταλή σύνδεσμος εις τας ΕΟΕΑ δια να θέση υπό την έγκρισίν των τας διοικητικάς μεταβολάς και τας αποφάσεις μας δια τους προδότας του αγώνα».  Επίσημα η οργάνωση διασπάστηκε τον Οκτώβρη του ’43, έκτοτε υπήρχαν δύο ΕΔΕΣ, ο «προδοτικός» με ηγέτη τον Γονατά και ο «αγωνιστικός» πιστός στις αρχικές αξίες του συνδέσμου με αρχηγό τον Ζέρβα. Άμεσα ο Ζέρβας διέγραψε τους στασιαστές και τον Νοέμβρη του 1943 μέσα από τον μυστικό Τύπο αποκήρυξε και επίσημα τους προδότες. Οι τοιχοκολλήσεις στους δρόμους της Αθήνας ήταν καθημερινό φαινόμενο. Σε τηλεγράφημά του ανέφερε (βλ. Κ. Πυρομάγλου, Δούρειος Ίππος, σελ. 204): » Εκφράζομεν βαθυτάτην λύπην μας διότι ακόμη συζητείται ζήτημα συνδέσμου μας με ξένους προς εθνικήν μας οργάνωσιν Στόπ. Ουδείς άλλος εκτός καθηγητού Πανεπιστημίου Ζέρβα Λεωνίδα μας εκπροσωπεί Αθήνας Στόπ. Τριμελής διοικούσα Επιτροπή ΕΔΕΣ αποτελείται από εμέ, Πυρομάγλου και Ζέρβαν Λεωνίδαν Στόπ. Μέλη οργανώσεως ΕΔΕΣ ουδεμίαν σχέσιν έχουν με προδότες όπως Βουλπιώτης Στόπ. Τούτον εφημερίδες μας εις Αθήνας εχαρακτήρισαν ως ποταπόν προδότην Στόπ». Η αλήθεια είναι ότι ο Ζέρβας σε επιστολές του προς τους αποστάτες πέρα από την οργή του για την προδοσία τους, τους άφησε περιθώριο να μετανοήσουν. Σε επιστολή του προς τον Παπαθανασόπουλο, τον Δεκέμβρη του 1943 έγραψε μεταξύ άλλων: » … Ζήτησα από σένα με γράμμα μου, όπως και από τον Απόστολο (σσ. εννοεί τον Παπαγεωργίου), απάνω σε καινούριες, γερές βάσεις, σε στέρεο βάθρο να κτίσετε και να στηρίξετε το έργο του ΕΔΕΣ. Μα ακολουθήσατε αυτή την παράκληση, αυτή την έκκλησή μου, αγαπητέ μου Στάθη; Ας το εξετάσουμε. Μαθαίνω ότι το λύειν και δένειν στον Σύνδεσμο το έχειν ο Βουλπιώτης, τον οποίον εις επίσημον συγκέντρωσιν, ο Απόστολος παρουσιάζει ως εθνικόν ήρωα, εις τον οποίον οφείλεται εθνική ευγνωμοσύνη. Ποιός ο Βουλπιώτης; Καθαρά Γκεσταπίτης… Εν ονόματι του ιερού και αγίου αγώνος, ον διεξάγουμε, εν ονόματι της Πατρίδος μας, την οποίαν γνωρίζω πως έχεις για το τιμαλφέστερο της ζωής σου, σε παρακαλώ τόσον εσένα όπως και τον Φιλώτα (σσ. τον Παπαγεωργίου), να παύσητε προς το παρόν αναμειγνυόμενοι εις τα του Συνδέσμου…».  Τελικώς αυτό δεν συνέβη και κατόπιν συνεχόμενων ερωτημάτων από το Κάιρο, ο Ζέρβας με τηλεγράφημά του προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής την 1η Δεκεμβρίου ’43 ξεκαθαρίζει την στάση του προς αποφυγή παρεξηγήσεων: » Στρατηγείον Μέσης Ανατολής, Παρακαλώ διατάξητε εκφωνηθούν από ραδιοσταθμών Λονδίνου και Καίρου κάτωθι ανακοινώσεις Εθνικών Ομάδων: ΕΟΕΑ δηλώνουν ότι εκείνοι μόνον οι οποίοι έχουν εγκολπωθή τον Εθνικόν των αγώνα και παντού και πάντοτε πολεμούν τον κατακτητήν και τους μετ’ αυτών συνεργαζομένους Έλληνας προδότας δύνανται να λογίζωνται ως τίμιοι Έλληνες και φίλοι αυτών Στόπ. Ουδείς δύναται να ισχυρισθή ότι αντιπροσωπεύει τας Εθνικάς μας Ομάδας ΕΔΕΣ εις πόλεις της Ελλάδος ή αλλαχού, αν ενυπογράφως ή δημοσία δεν δηλώσει ότι ακολουθεί την ανωτέρω γραμμήν Στόπ. Άν τυχόν υπάρχουν Έλληνες πολίται ή αξιωματικοί ισχυριζόμενοι ότι εκπροσωπούν τας Εθνικάς Ομάδας και την οργάνωσιν ΕΔΕΣ διά να καλύψουν άλλους σκοπούς πλήν των εθνικών, ούτοι αποκηρύσσονται ως προδόται και συνεργάται των κατακτητών και των Κουίσλιγκς της Ελλάδος Στόπ».
Ο Κομνηνός Πυρομάγλου.
       Η δράση του προδοτικού ΕΔΕΣ θα έχει ως μόνο στόχο την καταπολέμηση του κομμουνισμού και έτσι αναπτύσσει δεσμούς με τη φασιστική Γκεστάπο και την κατοχική κυβέρνηση. Παράλληλα αναπτύσσει δράση κατά του αγωνιστικού ΕΔΕΣ φτάνοντας ως και τη δολοφονία του πιστού στελέχους του Ζέρβα στην Αθήνα, Δημητρίου Γιαννακόπουλου. Το μίσος τους κατά του Ζέρβα, που δεν δέχτηκε τις αξιώσεις τους, θα τους οδηγήσει σε ενέργειες που θα  δώσουν τροφή προς το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ για ανάπτυξη θεωριών συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών που βεβαίως  δεν είχαν σχέση με την πραγματικότητα. Μάλιστα ο υπαρχηγός του ΕΔΕΣ, Κομνηνός Πυρομάγλου, στο βιβλίο του «Η Εθνική Αντίστασις» ψέγει το ΕΑΜ για τον λόγο αυτό (σελ. 309): » Το ΕΑΜ εις την πολεμικήν του εναντίον του αγωνιστικού ΕΔΕΣ, διά λόγους σκοπιμότητος, αρνείται τον διαχωρισμόν μεταξύ αγωνιστικού και προδοτικού ΕΔΕΣ. Και, ενώ εις τας εκάστοτε επισήμους και ανεπισήμους συζητήσεις μας διέκρινε τους πατριώτας από τους προδότας, τους ολίγους προδότας, εις τας δημοσιεύσεις του αρνείται τον διαχωρισμόν τούτον. Αι συνέπειαι της αρνήσεως αυτής υπήρξαν αιματηραί και, εν πολλοίς, καταστρεπτικαί εις τον ένοπλον αγώνα του βουνού ενατίον των κατακτητών. Επίκρανεν και επείσμωσεν τους πολεμιστάς και μαχητάς του πατριωτικού ΕΔΕΣ. Επι πλέον διηυκόλυνεν την διαβρωτικήν προσπάθειαν των προδοτών και των κατακτητών. … Δεν εσκέφθη η ηγεσία του ΕΑΜ, ότι και η διάσπασις του ΕΔΕΣ και ο προσεταιρισμός ωρισμένων στελεχών του, ήτο μέσα εις το σχέδιον των Γερμανών και των προδοτικών κυβερνήσεων, διά την ανάπτυξιν του εμφυλίου πολέμου; Ότι θα εδημιούργει, κατ’ αυτόν τον τρόπον, ο κατακτητής μέχρι της απελευθερώσεως, σύγχυσιν περί τον ΕΔΕΣ, διά να προκαλή ούτω την αντίδρασιν του ΕΑΜ;…».
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s