Ο κατοχικός εμφύλιος, οι αντιδράσεις του λαού, το ποίημα του Σικελιανού και οι εκκλήσεις των Συμμάχων

«Αχ πως το παθαν τούτο τα παιδιά μας. Αδέρφια να σκοτώνουνε τ’ αδέρφια… Τα παιδιά μου να σφάζουν τα παιδιά μου»

Άγγελος Σικελιανός, «Το μήνυμά της», 19 Δεκεμβρίου 1943

Εφημερίδα Ακρόπολις

Featured image

Στις 10 Οκτωβρίου 1943, ο ΕΛΑΣ μετά από πρωτοβουλία του ηγέτη του τότε ΚΚΕ, Γιώργη Σιάντου, εξαπολύει εμφύλιο πόλεμο κατά του ΕΔΕΣ και των υπολοίπων οργανώσεων σε όλο το χώρο της ελληνικής επικράτειας. Οι εμφυλιοπολεμικές ενέργειες όμως είχαν ξεκινήσει κατά των μη κομμουνιστικών οργανώσεων ήδη από τον Μάρτιο του ’43.

Το χειρότερο ήταν η στιγμή της εξαπόλυσης του εμφύλιου σπαραγμού, που αποφάσισε το ΚΚΕ και εφάρμοσε ο Άρης Βελουχιώτης. Οι Γερμανοί βρίσκονταν ακόμα μέσα στη χώρα και ετοίμαζαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των οργανώσεων. Μάλιστα οι επιχειρήσεις αυτές συνέπεσαν με τις επιθέσεις του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ, την περίοδο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου.

Οι αντιδράσεις που προκάλεσαν οι εμφυλιοπολεμικές ενέργειες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ υπήρξαν έντονες και περισσότερες από αυτές των προηγούμενων μηνών. Η πλειοψηφία του ελληνικού λαού αντέδρασε, ενώ οι αντιδράσεις ήταν έντονες και μέσα στους κόλπους του ΕΑΜ. Επί παραδείγματι, ο στρατηγός Δημαράτος εγκατέλειψε τον ΕΛΑΣ επειδή «σκοπός του ήταν να πολεμάει τον κατακτητή και όχι άλλους Έλληνες».

Στα πλαίσια αυτών των αντιδράσεων, ο Άγγελος Σικελιανός δημοσίευσε στην Ακρόπολη της 19ης Δεκεμβρίου 1943, ένα ποίημα που απηύθυνε το μήνυμα της Ελλάδας στα παραπλανημένα παιδιά της.

Καθότανε στη ρίζα του πλατάνου

όπου ίσκιασε στον ίσκιο του αποκάτου

γεννιές γεννιών αμέτρητες, καθόταν

με το μαύρο βαρύ κεφαλοδέσι

τριγύρω απ΄τα κατόχρονα μαλλιά της

ομόθωμα της τρανής αιώνιας Μάννας,

της ίδιας γης που τήνε λέμε ΕΛΛΑΔΑ

και Παναγιά και Δήμητρα, καθόνταν

η βάβω-γρηά, στοιχειό καιρών και τόπων,

σκυφτά, κι΄έστριβε ασάλεφτη τ΄αδράχτι

στα ροζωμένα χέρια, ή ίδια ως νάταν

γύρω μας γη, που τήνε λέμε ΕΛΛΑΔΑ…

 Κι ως από μπρός της διάβηκα και κείνη

δεν ένιωσε το διάβα μου, θαρρώντας πως δεν άκουγε,

ζύγωσα στ΄αυτί της

την καλημέρα για να πω… Τι πάντα

τη μάννα-γρηά, στοιχειό καιρών και τόπων,

διαβάτης την προσκύνησα, και πάντα,

περαστικός, να πάρω την ευχή της

όπου κι΄αν ήμουν, έσκυψα μπροστά της…

 Μα δεν με καλοσώρησε… Δε μούπε

«στράτα καλή» ως προσδόκαα, μα ως μέσα

απ΄το χώμα ν΄ανέβαινε η φωνή της,

με πνιγμένο το βλέφαρο στο δάκρυ

το βουβό, με βαθειές αυλακωμένο

το πρόσωπο αυλακιές, κυττώντας με είπε:

«Αχ πως το πάθαν τούτο τα παιδιά μας.

Αδέρφια να σκοτώνουνε τ΄αδέρφια…

Τα παιδιά μου να σφάζουν τα παιδιά μου!»

Με τη βαρειά, χωριάτικη φωνή της

τούτο είπε μονάχα, και με το χέρι το ροζωμένο

το μεγάλο δάκρυ

σφογγώντας απ΄τα μάτια της, με το ίδιο

το γνέμα ως μούσκεψε, άρχισε τ΄αδράχτι

να στρίβει πάλι ολόβαρο μπροστά της…

Και ΄μέρες τώρα, κι΄ώρα με την ώρα,

πιο ζωντανή  μες στην ψυχή μου ακούω

σά βροντή και σά βόγγο τη φωνή της:

«Αχ πως το πάθαν τα παιδιά μας!

Αδέρφια να σκοτώνουνε τ΄αδέρφια…

Τα παιδιά μου να σφάζουν τα παιδιά μου!…»

Κι΄αναπαμό απ΄την ώρ΄αυτή δεν έχω…

Μήνυμα απλό Σας στέλνω, από το στόμα

της αιώνιας Μάννας, που τη λέμε ΕΛΛΑΔΑ…

Μήνυμα απλό σας γράφω, από τα σπλάχνα

της αιώνιας Μάννας, που τη λέμε ΕΛΛΑΔΑ…

Μήνυμα απλό Σας κράζω, από τα βάθη

του πόνου της, αδέρφια της Ελλάδας:

«ΣΩΝΕΙ Η ΣΦΑΓΗ, ΠΟΥ ΤΥΡΑΝΝΑΕΙ ΤΗ ΜΑΝΝΑ!

ΣΩΝΕΙ Η ΣΦΑΓΗ, ΤΗ ΜΑΝΝΑ ΜΑΣ ΠΟΥ ΣΦΑΖΕΙ!»

Κι ΄αχ, ακούστε με, αδέρφια της Ελλάδας!

Παρόμοιες εκκλήσεις έγιναν και από τους συμμάχους. Ηγετικά στελέχη της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής, όπως ο Έντυ Μάγιερς και ο Κρις Γουντχάουζ έστειλαν τηλεγράφημα στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, όπου ζητούσαν να σταματήσουν τις επιθέσεις που μόνο τον Άξονα ενίσχυαν. Το ιστορικό ντοκουμέντο, όπως παρατίθεται μέσα από τα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού:

«Το εν ΚΑΪΡΩ Γενικόν Αρχηγείον μου με διέταξεν να σας διαβιβάσω τα κάτωθι:

Ζητούμεν εξ υμών να παύσετε τας εχθροπραξίας εναντίον του ΕΔΕΣ και άλλων ομάδων αμέσως. Δεν δυνάμεθα να σας τονίσωμεν περισσότερον ότι η τακτική σας βοηθεί τον ΄Αξονα και αδυνατίζει την πολεμικήν προσπάθειαν των Συμμάχων εναντίον του κοινού εχθρού, των Γερμανών.
΄Αμα τη παύσει των εχθροπραξιών, η Συμμ. Στρατ. Αποστολή θα προβή εις σύγκλησιν συσκέψεως προς διακανονισμόν της διενέξεως. Διά την ασφαλή μετάβασιν των αντιπροσώπων σας η Συμ. Στρατ. Αποστολή θα επιτύχη την εγγύησιν παρά του ΖΕΡΒΑ. Ζητούμεν την άμεσον εκ μέρους σας παραχώρησιν ομοίας ασφαλείας διά τον Ζέρβα ή τους αντιπροσώπους του ΕΔΕΣ, ίνα δυνηθούν και παρευρεθούν εις την σύσκεψιν.
Κάπου 16-10-43
Κρις»

Και ο Έντυ Μάγιερς:

«Ακριβές Αντίγραφον
Το ΙΙον Γραφείον
Προς όλους τους τιμίους ΄Ελληνας Αρχηγούς του ΕΑΜ και ΕΛΑΣ.

Προσωπικόν προς τον ΚΡΙΣ διά τον ΒΑΣΙΛΗΝ εκ μέρους του Νο 164 της 31ης . Ενδιαφέρομαι σοβαρώς διά την κατάστασιν εντός της Ελλάδος – Ελληνικόν αίμα χύνεται χάρις εις πανούργον προπαγάνδαν ΄Αξονος και διότι μερικοί ΄Ελληνες Αρχηγοί ενεργούν δι’ εγωϊστικούς σκοπούς επί εσφαλμένων πληροφοριών και χωρίς αύται να εξελέγχωνται. Γνωρίζω επακριβώς ότι ο ΖΕΡΒΑΣ δις απέρριψε Γερμανικάς προτάσεις ανακωχής και συνεργασίας. Πρέπει να μοι έχετε εμπιστοσύνην. Τίμιοι αντάρται άλλων οργανώσεων διελύθησαν ή εκτυπήθησαν παρά του ΕΛΑΣ και ούτω βλάπτοντες την αντίστασιν κατά του εχθρού είς δε των αξιωματικών μου εφονεύθη παρά των ανταρτών του ΕΛΑΣ, άλλοι υπέστησαν προσβολάς. Αντιαγγλική προπαγάνδα χαράσεται εν Αθήναις εμπνεομένων παρά των Γερμανικών πηγών. Ελαχίστη αντίστασις προεβλήθη εις τον εχθρόν όταν κατελάμβανε την οδόν ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ – ΤΡΙΚΑΛΩΝ. Είμαι εξαιρετικά πικρώς απογοητευμένος. Βασίζομαι εφ’ υμών ως πάντοτε. Ο ΖΕΡΒΑΣ πολεμά τους Γερμανούς και τους πολεμά καλώς. Συστήσατε εις όλους τους πιστούς ΄Ελληνας να πολεμήσουν – κουράσατε τους Γερμανούς ακόμη σφοδρότερον ει δυνατόν αντί του ΖΕΡΒΑ – Τώρα είναι η στιγμή – Επιδιώξατε ταχείαν δίκην και εκτέλεσιν των υπευθύνων διά τον θάνατον του αξιωματικού μου – Σταματήσατε περαιτέρω προσβολάς κατά αξιωματικών μου – Δώσατε οπίσω τα όπλα εις τους αφοπλισθέντας παρά του ΕΛΑΣ – Μη δίδετε πίστιν εις ανακριβεις διαδόσεις – Μη λέγετε τίποτε όπως οι μεγάλοι Αρχηγοί πριν πεισθήτε ότι είναι αληθές – άλλως δεν δύναμαι να εξακολουθήσω την μεγάλην μου αποστολή της βοηθείας της Ελλάδος τώρα και εις το μέλλον – Μην επιτρέψητε εις όλους τους τίμιους ΄Ελληνας της ΕΑΜ και ΕΛΑΣ να προδοθούν ή απατηθούν διά του ψεύδους ή της εγωπαθείας – Τώρα είναι η στιγμή να κτυπηθούν οι Γερμανοί – Δεν θα προδώσω την εμπιστοσύνην όλων των τιμίων Ελλήνων προς εμέ – Η σιωπή δεν σημαίνει αδράνειαν – Ενθυμηθείτε τα καλύτερα μου λόγια προς υμάς στο Κάϊρο – Δεν εννοώ τας ενεργείας μερικών εκ των Αρχηγών σας – Είθε ο Θεός να σας οδηγήσει να διίδητε πού είναι το καθήκον σας και το καθήκον όλων των πιστών Ελλήνων κατά την κρίσιμον ταύτην στιγμήν – Φροντίσατε ώστε οι στρατιώται του ΕΛΑΣ εν Πελοποννήσω ακολουθήσουν το μέγα παράδειγμά σας – Θα διαβιβάσω κάθε διαταγήν εκ μέρους σας – Διά το συμφέρον της Ελλάδος σταματήσατε κάθε αιματοχυσίαν αμέσως – Μεθ’ όλων των οπαδών Ελλήνων τους οποίους μεγάλως θαυμάζω δύνασθε να το επιτύχητε – Κάμετέ το τώρα – Αύριον θα είναι πολύ αργά».

Επιπλέον ο Αρχιστράτηγος Ουίλσον, διοικητής του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής δίδει μήνυμα προς τους αντάρτες του ΕΛΑΣ με γενικό τίτλο «Στάσου και σκέψου, πριν σκοτώσεις έναν Έλληνα αδεφό σου για όφελος των μεγάλων εχθρών σου των Γερμανών».

 Featured image

Όπως προκύπτει από τη Γενική Έκθεση του Άρη Βελουχιώτη, πράγματι πολλοί αντάρτες του ΕΛΑΣ δεν επιθυμούσαν τον εμφύλιο πόλεμο. Έτσι παρά τις διαταγές του Αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ, δεν τις εφάρμοζαν ώσπου το πράγμα έγινε επικίνδυνο για τη ζωή τους όταν ο Βελουχιώτης διέταξε την εκτέλεση όσων δεν εφάρμοζαν τις διαταγές με τον μεγαλύτερο ζήλο.

Τελικά ο κατοχικός εμφύλιος, παρά τις τόσες αντιδράσεις, έληξε τυπικά τον Φεβρουάριο του 1944 με την υπογραφή του συμφώνου Μυροφύλλου – Πλάκας, επειδή ο ΕΛΑΣ συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να αφανίσει ή να απορροφήσει τον ΕΔΕΣ, που τον θεωρούσε ως τον υπ΄αριθμόν ένα εγχώριο κίνδυνο για την εφαρμογή του πολιτικού του συστήματος μετά την απελευθέρωση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s