«Η συμβολή του ΕΔΕΣ ήταν από τις πλέον σημαντικές στην αντιστασιακή Ευρώπη», συνέντευξη στην Ελεύθερη Ώρα

 

 

Συνέντευξη μου στην Ελεύθερη Ώρα της 22ας Μαρτίου 2016 στην δημοσιογράφο Λίλιαν Καραβιτάκη για το βιβλίο μου «Ναπολέων Ζέρβας και το έπος της Εθνικής Αντιστάσεως του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ», εκδόσεις Πελασγός.

  • Κύριε Ιωάννη Αθανασόπουλε, τι πιστεύετε, η ιστορία του ΕΔΕΣ έχει αποσιωπηθεί;

«Σαφέστατα ναι. Και αυτό έχει συμβεί στρατευμένα για ιδεολογικούς ακόμη και κομματικούς λόγους και σκοπούς. Η δεκαετία του 1980 αποτέλεσε την αρχή της αποσιώπησης, παραχάραξης και διαστρέβλωσης της ιστορίας της Εθνικής Αντίστασης. Στρατευμένοι ιστορικοί ή ερευνητές προήγαγαν την λασπολογία σε «αντικειμενική προσέγγιση και ψύχραιμη ματιά». Δεκάδες εκδόσεις αποσκοπούσαν στην αγιοποίηση της εαμικής αντίστασης και ταυτόχρονα στην δαιμονοποίηση κάθε  αντιστασιακού ηγέτη ή οργάνωσης έξω από το ΕΑΜ. Είναι γνωστές οι κατηγορίες της αριστεράς κατά οργανώσεων όπως ο ΕΔΕΣ, η ΕΚΚΑ, η ΠΕΑΝ, η Χ και άλλες. «Άνθρωποι των Βρετανών, μισθοφόροι, συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων» κλπ. Αυτή ήταν η αρχή της περίφημης «ρεβάνς των ηττημένων». Γενιές ολόκληρες γαλουχήθηκαν με ψέματα ή μισές αλήθειες. Κατά την άποψή μου, φέρουν ευθύνη οι ιστορικοί που συνειδητά έκαναν πολιτική – κομματική προπαγάνδα και ξαναέγραψαν την ιστορία της κατοχής και της αντίστασης με τέτοιο τρόπο. Στο βιβλίο προσεγγίζω την οργάνωση του ΕΔΕΣ με σκοπό να φανεί τελικά ποια ήταν η συνεισφορά της οργάνωσης του στρατηγού Ζέρβα στο πόλεμο κατά των Γερμανοιταλών αλλά και στην αντιπαράθεση με το ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Η προσέγγιση αυτή απέχει από αγιοποιήσεις και απλουστεύσεις».

  • Τι πραγματεύεται το βιβλίο; Αποτελεί απλή εξιστόρηση των δρώμενων της οργάνωσης στα δύσκολα χρόνια της ιταλογερμανικής κατοχής ή εστιάζει σε επιπλέον επί μέρους θέματα;

« Όπως ανέφερα στην προηγούμενη ερώτηση, αφορμή για τη συγγραφή του εν λόγω συγγράμματος αποτέλεσε η αποσιώπηση και παραχάραξη των αντικειμενικών ιστορικών γεγονότων σχετικά με την προσφορά του ΕΔΕΣ και των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών. Δεν έγινε όμως με σκοπό να δοθούν απαντήσεις ή προσεγγίσεις που θα αγιοποιούν τους πρωταγωνιστές της οργάνωσης. Αυτές οι τακτικές με βρίσκουν αντίθετο, στην τελική αυτό επιδίωξε και πέτυχε η κυριαρχούσα αριστερόστροφη και φιλοεαμική ιστοριογραφία τις τελευταίες δεκαετίες. Στο βιβλίο δεν γίνεται απλή εξιστόρηση των γεγονότων. Δίνονται πολλές απαντήσεις σε διάφορες «κατηγορίες» που έχουν προσαφθεί κατά καιρούς τόσο κατά του Ζέρβα όσο και κατά της οργάνωσης γενικότερα. Βεβαίως αυτές οι κατηγορίες εκτοξεύτηκαν, κατά βάση από την εαμική πλευρά, μετά τις τρεις διαδοχικές αρνήσεις του Ζέρβα να αναλάβει στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ. Ερεύνησα μεγάλο μέρος του αρχείου του ΕΔΕΣ, όπως αυτό υπάρχει τόσο σε διάφορα μουσεία της εθνικής αντίστασης όσο και στο πολύτιμο αρχείο του Πανελληνίου Συνδέσμου Αγωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ, «ΝΑΠ. ΖΕΡΒΑΣ». Τα όσα αναφέρονται στο βιβλίο ταυτοποιήθηκαν και από πηγές που σήμερα δυστυχώς είναι εξαντλημένες και σπάνιες. Οι πηγές αυτές είναι όχι μόνο φίλα προσκείμενες στον ΕΔΕΣ αλλά αναφορές ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ καθώς και πλούσιο αρχειακό υλικό – εκθέσεις επίσης ηγετικών στελεχών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.  Βεβαίως, σημαντικές θεωρούνται και είναι οι μαρτυρίες των μελών της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής καθώς είναι πιο αντικειμενικές. Επιπλέον, γερμανικά έγγραφα και αναφορές αποδεικνύουν πως από το καλοκαίρι του 1943, ο πλέον σημαντικός αντάρτικος στρατός ήταν ο ΕΔΕΣ επειδή κατείχε τις ακτές της δυτικής Ελλάδας και φοβόταν ο Χίτλερ πως οι σύμμαχοι θα αποβιβάζονταν εκεί. Έτσι μέχρι την απελευθέρωση προσπάθησαν να ουδετεροποιήσουν τον ΕΔΕΣ και να τον διαλύσουν, καθότι ήταν ο πλέον επικίνδυνος εχθρός, όπως ανέφεραν οι Γερμανοί. Ως εκ τούτου, τα ντοκουμέντα αυτά δεν είναι μονόπλευρα, επομένως δεν μπορούν να αμφισβητηθούν τουλάχιστον τεκμηριωμένα».

  • Είπατε πριν πως η ιστορία του εδεσίτικου (μη κομμουνιστικού) αντάρτικου έχει παραχαραχτεί σε μεγάλο βαθμό. Θεωρείτε το βιβλίο αυτό ως απάντηση ενός πρωτοεμφανιζόμενου νέου ιστορικού;

«Δεν θεωρώ ότι είναι απάντηση δική μου.  Είναι η απάντηση της ιστορίας γενικότερα. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν ευτυχώς αξιόλογοι ιστορικοί και καθηγητές Πανεπιστημίων που αμφισβητούν διάφορες «αντικειμενικές» κυριαρχούσες απόψεις. Παλαιότερα δεν υπήρχε μονοπώλιο και μονόλογοι στην ιστοριογραφία. Πριν την Μεταπολίτευση κυριαρχούσε η άποψη των νικητών μεν αλλά υπήρχαν και αξιόλογα έργα από την αριστερά και την εαμική ιστοριογραφία δε. Μετά την Μεταπολίτευση, βλέπουμε οι εκδόσεις με επίκεντρο την εαμική αντίσταση να είναι κυριολεκτικά εκατοντάδες! Για άλλες μεγάλες οργανώσεις και συγκεκριμένα για τον ΕΔΕΣ οι αντίστοιχες εκδόσεις ήταν μετά βίας μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού. Προέρχονταν κατά κόρον από αγωνιστές του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ. Και αυτοί έγραψαν την ιστορία που έζησαν βασισμένοι σε πηγές και αρχεία που παρέθεταν στα συγγράμματά τους. Χωρίς παρεμβολές κομισαρίων κανενός κόμματος που έκοβαν και έραβαν στα μέτρα τους τα γεγονότα. Όσοι ασχολούνται με την εν λόγω περίοδο κατανοούν σε τι αναφέρομαι. Υπήρξαν και επαγγελματίες ιστορικοί που ερεύνησαν αλλά πολύ λιγότεροι. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και τις αρχές του 2000 οι παρεμβάσεις ιστορικών πολλαπλασιάστηκαν. Πλέον μία από αυτές είναι και η δική μου εργασία. Θεωρώ πως η εποχή των μονολόγων έχει παρέλθει οριστικά».

  • Ποια η συμβολή του ΕΔΕΣ και των Εθνικών Ομάδων στην αντίσταση;

«Η συμβολή του ΕΔΕΣ ήταν μια από τις πλέον σημαντικές γενικότερα στην αντιστασιακή Ευρώπη. Στην Ελλάδα υπήρξε η πλέον σημαντική, κατά την γνώμη μου, επειδή συνδύασε την απόλυτη προσήλωση στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα που βέβαια ήταν παράλληλα και συμμαχικός. Χτυπούσαν τον μαύρο φασισμό του Άξονα. Αρχικά ο ΕΔΕΣ είχε στο καταστατικό του και πολιτικό πρόγραμμα. Από τον Φεβρουάριο του 1943 ωστόσο ο Ζέρβας με τους Μάγιερς και Σαράφη αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν ενιαίο αντάρτικο στρατό με στόχο τον πόλεμο κατά του ναζισμού και την απελευθέρωση βεβαίως της πατρίδας. Οι πολιτικές αναλύσεις και τα πολιτικά προγράμματα ήταν ανεδαφικά ενώ ο κοινός εχθρός ήταν εντός των τειχών. Μόνο την αντίσταση διασπούσαν. Είναι γνωστός ο ρόλος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ σε αυτό. Δεν εγκατέλειψε ποτέ τον πρωταρχικό σκοπό του, που ήταν η μεταπολεμική εξουσία. Προσωπικότητες όπως ο Αθανάσιος Χατζής και ο Γιάννης Ιωαννίδης, ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ αντίστοιχα, υποστήριξαν μετά τον πόλεμο πως η διαφορά του ΕΛΑΣ με τον ΕΔΕΣ και τις άλλες οργανώσεις υπήρξε πως οι μεν αποσκοπούσαν στην αντίσταση ενώ ο ΕΛΑΣ στην «λαϊκή – προλεταριακή επανάσταση». Τελικά το σχέδιο των Ζέρβα, Μάγιερς και Σαράφη δεν καρποφόρησε καθώς ο ΕΛΑΣ με δόλο αφόπλισε την μικρή αντιστασιακή δύναμη των Σαράφη-Κωστόπουλου και φυλάκισε τους αρχηγούς της. Κατά ένα περίεργο τρόπο μάλιστα ο Σαράφης παρόλα αυτά προσχώρησε στον ΕΛΑΣ. Ο Ζέρβας όμως ακόμα και αν δεν τελεσφόρησε το εν λόγω σχέδιο εφάρμοσε απόλυτα την προσήλωση των μονάδων του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ στον πόλεμο κατά των κατακτητών και μόνο. Το πολιτικό μέρος του καταστατικού αφαιρέθηκε κατά την ορκωμοσία των νέων μυημένων ανταρτών. Στις καθαρά στρατιωτικές επιχειρήσεις των ανταρτών τώρα, ο ΕΔΕΣ συμμετείχε ενεργά και πρώτος σε όλες. Αυτές ως γνωστόν , ήταν η επιχείρηση του Γοργοποτάμου, το Νοέμβριο του 1942, η επιχείρηση αντιπερισπασμού «Ζώα» το καλοκαίρι του 1943 και η επιχείρηση «Κιβωτός του Νώε» το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1944. Ο Ζέρβας προσχώρησε άμεσα και χωρίς όρους στην υλοποίηση των εν λόγω σαμποτάζ που προκάλεσαν δέος στην κατεχόμενη Ευρώπη. Πολύ συνοπτικά να αναφέρω ότι στην περίπτωση του Γοργοποτάμου κάποιοι κρύβονταν από τα μέλη της Βρετανικής Αποστολής και εμφανίστηκαν κατ΄ανάγκη μόνο όταν ο Ζέρβας προσφέρθηκε να βοηθήσει. Και πάλι χρειάστηκε να παρ ακούσουν εντολές του ΚΚΕ για να συμμετάσχουν στην επιχείρηση. Στην επιχείρηση «Ζώα» δεν συμμετείχαν ενεργά στις συμμαχικές επιχειρήσεις τουλάχιστον στην Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία, παρά τις συμφωνίες μεταξύ οργανώσεων και Βρετανών. Τέλος, στην επιχείρηση «Κιβωτός του Νώε» ο Ζέρβας και ο ΕΔΕΣ χτυπούσαν τους αποχωρούντες Γερμανούς και δέχονταν τα συγχαρητήρια του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής ενώ επίλεκτες δυνάμεις του ΕΛΑΣ άφηναν – κατά δηλώσεις τους και εντύπων τους- τον εχθρό στο απυρόβλητο και στρέφονταν κατά δοσίλογων ή «δοσίλογων» συμπατριωτών τους.

  • Η υπακοή του ΕΔΕΣ στις διαταγές του ΣΜΑ, μπορούν να ερμηνευθούν ως «υποταγή του Ζέρβα στους Βρετανούς»; Ήταν ο αρχηγός του ΕΔΕΣ «μισθοφόρος των Εγγλέζων»;

«Από το καλοκαίρι του 1943 και ακόμη περισσότερο από το Μάιο του 1944, οι οργανώσεις είχαν συμφωνήσει από κοινού με την ΒΣΑ για τον συντονισμό των επιχειρήσεων από το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Επομένως δεν τίθεται για τον Ζέρβα αλλά και για κανέναν άλλον ζήτημα περί υποταγής στους Βρετανούς! Αν ήταν ο Ζέρβας μισθοφόρος θα ήταν και οι υπόλοιπες οργανώσεις. Αυτή η προπαγάνδα δεν έχει απολύτως καμία βάση. Άλλωστε ο αρχηγός του ΕΔΕΣ από την πρώτη στιγμή είχε καθορίσει υπεύθυνο διοικητή οικονομικών υπηρεσιών της οργάνωσης, τον Αντώνη Πετάση. Μετά την απελευθέρωση και συγκεκριμένα τον Νοέμβριο του 1949 ο Ζέρβας παρέδωσε αναλυτική έκθεση στο Υπουργείο Στρατιωτικών για το τι πήρε και που το διέθεσε από την ενίσχυση των συμμάχων. Μέχρι σήμερα καμία άλλη οργάνωση και ειδικά το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που εκτόξευσε και αυτή την κατηγορία δεν έχει πράξει το αυτονόητο. Επομένως είναι τουλάχιστον ανήθικο έναντι της ιστορικής πραγματικότητας, να γίνεται λόγος περί μισθοφόρων του ΕΔΕΣ. Όταν μάλιστα είναι γνωστό πως οι κατήγοροι του Ζέρβα μετά την υπέρμετρη ενίσχυσή τους από χρυσές λίρες των Βρετανών δήλωναν πως «γίνανε δισεκατομμυριούχοι» (βλ. Αναμνήσεις Ιωαννίδη, δήλωση Ανδρέα Τζήμα, Γιώργη Σιάντου).

Το ΕΑΜ για το ξεκίνημα του Βελουχιώτη εισέπραξε παραπάνω από 7.000 λίρες ενώ ο Ζέρβας πήρε περίπου 3.000. Συνολικά το ΕΑΜ εισέπραξε σχεδόν 3 φορές πάνω σε ποσοστό λίρες από αυτές που εδόθησαν στον ΕΔΕΣ. Άρα είναι δυνατόν να υπήρξε μισθοφόρος ο Ζέρβας; Μία ακόμη σημαντική διαφορά ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ ήταν ότι ο δεύτερος ουδέποτε έκανε επιτάξεις, ούτε έδινε πιστωτικά σημειώματα που θα ξεπλήρωναν τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς μετά την απελευθέρωση σε περίπτωση κυβέρνησης του ΚΚΕ-ΕΑΜ. Δεν παρακράτησε ποτέ το 10% της εκάστοτε παραγωγής των αγροτών. Πάντα πλήρωνε τους χωρικούς. Άλλωστε η συμφωνία που υπογράφτηκε μεταξύ Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής, ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ, το καλοκαίρι του 1943, καθόριζε πως οι σύμμαχοι θα έδιναν για κάθε μόνιμο αντάρτη σε όλες τις οργανώσεις μια χρυσή λίρα. Την διαχείριση την καθόριζε η κάθε αντιστασιακή οργάνωση. Ο Ζέρβας πάντοτε παραχωρούσε την λίρα αυτή για να μπορεί ο κάθε αντάρτης να συντηρεί τον οπλισμό του και να φροντίζει την οικογένειά του. Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ όπως επίσης είναι γνωστό, ουδέποτε μοίρασε τις λίρες αλλά τις αποθήκευε. Αξίζει να επισημανθεί πως λίγες μέρες πριν ξεσπάσει ο κατοχικός εμφύλιος τον Οκτώβριο του ’43, η ηγεσία του ΕΛΑΣ ζήτησε από την Βρετανική Αποστολή αν γίνεται να τους δοθούν προκαταβολικά οι χρυσές λίρες που θα τους έδιναν οι «ιμπεριαλιστές – κεφαλαιοκράτες» Βρετανοί μέχρι το τέλος του χρόνου. Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του. Για όλα αυτά γίνονται αναλυτικές αναφορές στο βιβλίο».

  • Το βιβλίο απευθύνεται σε εξοικειωμένο κοινό με τα γεγονότα της αντίστασης;

«Απευθύνεται στο κοινό που ενδιαφέρεται να μάθει για τα γεγονότα της εποχής, απαλλαγμένο από προπαγάνδες και ιδεολογικά συμφέροντα. Είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο, απλοϊκό, ώστε και κάποιος που δεν έχει τύχει να ασχοληθεί με την περίοδο αυτή να αντιλαμβάνεται τα γεγονότα. Αν κρίνω από τις πρώτες αντιδράσεις νομίζω αυτό το έχω καταφέρει. Θεωρώ πως χρέος των ιστορικών είναι να απευθύνονται στο γενικό κοινωνικό σύνολο. Η μάζα πρέπει να ασχολείται με την ιστορία για να διδάσκεται από αυτήν. Επομένως, η ιστορία είμαι μια Επιστήμη που πρέπει να απευθύνεται στους πολλούς και σε καμία περίπτωση δεν είναι ή δεν πρέπει να θεωρείται κλειστή λέσχη κάποιων ειδικών  ή «ειδικών». Ακόμη περισσότερο απευθύνεται στη νέα γενιά, που πρέπει να προσεγγίσει την ιστορία εντελώς διαφορετικά από τον τρόπο που διδάσκεται στα σχολεία».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s