«Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος»: ο εθνικοαπελευθερωτικός και θρησκευτικός χαρακτήρας της Επανάστασης

 

 

Η εθνεγερσία του 1821 αποτελεί το σημαντικότερο γεγονός της νεώτερης ελληνικής ιστορίας. Ο χαρακτήρας της ήταν αποκλειστικά εθνικός και θρησκευτικός, παρά τις επικλήσεις ορισμένων σύγχρονων ιστορικών και μη. Αυτές οι απόψεις βασίζονται περισσότερο στο σύγγραμμα του ιστορικού και στελέχους του ΚΚΕ, Γιάνη Κορδάτου, «Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821» που εξεδόθη το 1924. Στο σύγγραμμα αυτό ο Κορδάτος αναφέρεται στον ταξικό χαρακτήρα της Επανάστασης και στην εισαγωγή του βιβλίου του αναφέρει πως τα αίτια της ήταν «υλιστικά». Για την εποχή εκείνη μάλιστα η μαρξιστική – κομμουνιστική αυτή οπτική αποτελούσε νέο ρεύμα. Ο ίδιος γράφει στην εισαγωγή του: «Η Επανάστασις του 21 δεν είνε αυθαίρετον κατασκεύασμα ούτε των πρωταγωνιστών αυτής ούτε της «πίστεως και φιλοπατρίας» των τότε υποδούλων ρωμιών. Υπάρχουν άλλα βαθύτερα αίτια τα οποία συνετέλεσαν διά την ανάπτυξιν και έκκρηξίν της. Και τα αίτια αυτά είναι υλιστικά. Καμμία «κοινωνική» ή «εθνική’ Επανάστασις μέχρι τούδε δεν προεκλήθη από την θέλησιν ωρισμένων προσώπων ή από οιαδήποτε υποκειμενικά ιδεαλιστικά ελατήρια. Αι μεγάλαι πολιτειακαί μεταβολαί εις την ιστορίαν της ανθρωπότητος έχουν την καταγωγήν των εις οικονομικά φαινόμενα. Αλλά και αι «εθνικαί’ εξεγέρσεις δεν είνε ανεξάρτητοι από τον υλιστικόν παράγοντα οποίος κυριαρχεί εις την ζωήν». {1}

Η ιστορία πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τις αναλύσεις όλων των ιστορικών και ερευνητών, ωστόσο πηγάζει και η συγγραφή της βασίζεται στις πηγές και δη στις πρωτογενείς. Αυτές βεβαίως ήταν οι μαρτυρίες και τα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών που είδαν και έζησαν τα γεγονότα. Όλοι οι αγωνιστές, μάρτυρες και οπλαρχηγοί της Επαναστάσεως αναφέρουν πως ο αγώνας ήταν αποκλειστικά εθνικοαπελευθερωτικός και παράλληλα θρησκευτικός. Βεβαίως υπήρξαν και επιπλέον λόγοι που ήταν δευτερεύοντες και που πρέπει να αναλυθούν. Ωστόσο ο χαρακτήρας της δεν επηρεάζεται. Ο Ρήγας και ο Υψηλάντης ζητούσαν να επαναστατήσουν οι χριστιανοί όλων των Βαλκανίων κατά του κοινού εχθρού και δυνάστη. Όμως ο ξεσηκωμός είχε αποκλειστικά εθνικό χρώμα και αναφορές από τους ίδιους. Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούν τα λεγόμενα προσωπικοτήτων ηγετικών όπως ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Ιωάννης Μακρυγιάννης.

Ο Υψηλάντης στον λόγο του στο Ιάσιο την 24η Φεβρουαρίου 1821 έδωσε το πρώτο δείγμα για τον χαρακτήρα της Εθνεγερσίας, ο οποίος ήταν θρησκευτικός και συνειδητά εθνικός: «… Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον Ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα στίφη την ημισέληνον , διά να υψώσωμεν το σημείον, δι’ ου πάντοτε νικώμεν λέγω τον Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την Πατρίδα, και την Ορθόδοξον ημών Πίστιν από την ασεβή των ασεβών Καταφρόνησιν». Και ακολουθεί στην τελευταία παράγραφο του λόγου η επίκληση στο κοινό παρελθόν των σκλαβωμένων Ελλήνων. Η συνειδητή αυτή αναφορά αποδεικνύει εύκολα και τον εθνικό αγώνα: «Ας καλέσωμεν λοιπόν εκ νέου, ω Ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες, την ελευθερίαν εις την κλασικήν γην της Ελλάδος! Ας συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ του Μαραθώνος και των Θερμοπυλών! Ας πολεμήσωμεν εις τους τάφους των Πατέρων μας, οι οποίοι δια να μας αφήσωσιν ελευθέρους επολέμησαν και απέθανον εκεί! Το αίμα των τυράννων είναι δεκτόν εις την σκιάν του Επαμεινώνδα Θηβαίου, και του Αθηναίου Θρασυβούλου, οίτινες κατετρόπωσαν τους τριάκοντα τυράννους, εις εκείνος του Αρμούζου και Αριστογείτωνος, οι οποίοι συνέτριψαν τον Πεισιστρατικόν ζυγόν, εις εκείνην του Τιμολέοντος, ος τις απεκατέστησε την ελευθερίαν εις την Κόρινθον και τα Συρακούσας, μάλιστα εις εκείνους του Μιλτιάδου και Θεμιστοκλέους, του Λεωνίδα και των τριακοσίων, οίτινες κατέκοψαν τοσάκις τους αναριθμήτους  στρατούς των βαρβάρων Περσών, των οποίων βαρβαροτέρους και ανανδροτέρους απογόνους πρόκειται εις ημάς σήμερον, με πολλύ μικρόν κόπον να εξαφανίσωμεν εξ ολοκλήρου. Εις τα όπλα λοιπόν φίλοι, η Πατρίς Μας Προσκαλεί!».  

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στον λόγο του στην Πνύκα δεν έκανε λόγο για ταξική επανάσταση ούτε για υλιστικά αίτια. Αντιθέτως έκανε λόγο για εθνική – θρησκευτική επανάσταση: «…Εις τον τόπον τον οποίον κατοικούμε, εκατοικούσαν οι παλαιοί Έλληνες από τούς οποίους και ημείς καταγόμεθα καΙ ελάβαμε το όνομα τούτο. Οι παλαιοί Έλληνες, οι πρόγονοί μας, έπεσαν εις την διχόνοια και έτρώγονταν μεταξύ τους και έτσι έλαβαν καιρό πρώτα οι Ρωμαίοι, έπειτα άλλοι βάρβαροι και τούς υπόταξαν Ύστερα ήλθαν και οι Μουσουλμάνοι και έκαμαν ότι ημπορούσαν διά να αλλάξει ό λαός την πίστιν του. Έκοψαν γλώσσες εις πολλούς ανθρώπους άλλ έστάθη αδύνατο να το κατορθώσουν. Τον ένα έκοπταν, ό άλλος το Σταυρό του έκαμε. […] Όταν αποφασίσαμε να κάμομε την Επανάσταση, δεν εσυλογισθήκαμε, ούτε πόσοι είμεθα, ούτε πώς δεν έχομε άρματα, ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις, ούτε κανένας φρόνιμος μάς είπε «πού πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιταροκάραβα βατσέλα», αλλά, ως μία βροχή έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι και οι κληρικοί, και οι προεστοί, και οι καπεταναίοι, και οι πεπαιδευμένοι, και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό, και εκάμαμε την Επανάσταση. […] Πρέπει να φυλάξετε την πίστη σας και να την στερεώσετε, διότι, όταν επιάσαμε τα άρματα είπαμε πρώτα υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ πατρίδος».

Ο Γέρος του Μοριά στα Απομνημονεύματα του ανέφερε την πίστη του στον Τριαδικό Θεό και στην Παναγία: «Μια φορά επήγα εις το πανηγύρι της Αγίας Μονής, αυτό το Μοναστήρι ήτον μεγάλο και εχαλάσθη εις την πρώτην Τουρκιά. Όταν επέρασα, ήτον μία μάνδρα χαλασμένη και σκεπασμένη εκκλησιά με κλάδους δένδρων. Τότε έταξα, ότι: Παναγία μου βοήθησε μας να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα μας από τον Τύραννο, και να σε φκιάσω καθώς και ήσουν πρώτα (1803). Με εβοήθησε, και εις τον δεύτερον χρόνον της επανάστασεως μας επλήρωσα το τάμα μου και την έφκιασα». {2}  Πρώτα ο σταυρός και μετά το γένος: «Τα πρωτεία εις τον σταυρό! Και δόξα αιώνας αιώνων εις τους σταυρωμένους διά την πίστιν και διά το γένος!». {3}  Όπως ο ίδιος αναφέρει το κίνημα στην Καλαμάτα ξεκίνησε στις 22 Μαρτίου, αλλά είχε διατάξει τους λοιπούς οπλαρχηγούς να είναι έτοιμοι και να κινηθούν όλοι κατά των Τούρκων την ημέρα του Ευαγγελισμού. {4}

Τον ίδιο χαρακτήρα επισημαίνει και ο Μακρυγιάννης: «Και ποιοι είναι αυτείνοι που σκοτώνονται και είναι χαψωμένοι; Όλο οι αγωνισταί, όλο από κείνους όπου βάσταξαν την θρησκεία τους τόσους αιώνες με τους Τούρκους – και τους κάναν τόσα μαρτύρια και την βάστηξαν. Και λευτέρωσαν και την πστρίδα τους αυτείνοι με την θρησκεία τους, όπου ήταν πεντακόσιοι Τούρκοι εις τον αριθμόν κι’ αυτείνοι ένας και χωρίς τ’ αναγκαία του πολέμου και την μάθησιν οι περισσότεροι. Και τ’ άρματά τους δεμένα με σκοινιά. Και η πίστη εις τον Θεόν – λευτέρωσαν την πατρίδα τους». {5} Επίσης σε μια απάντηση του στον πρωθυπουργό Κωλέττη που επηρεασμένος από ξένες δυτικές δυνάμεις πάσχιζε να αλλάξει το θρησκευτικό δόγμα των Ορθοδόξων σε Καθολικό, έκανε επίκληση στους αγώνες «του Ρήγα, του Μάρκο Μπότζαρη, του Καραϊσκάκη, του Δυσσέα, του Διάκου, του Κολοκοτρώνη, του Νικήτα, του Κυργιακούλη, του Μιαούλη, του Κανάρη, των Υψηλάντων κι’ αλλουνών πολλών, όπου θυσίασαν και την ζωή τους και την κατάστασίν τους δι’ αυτείνη την ορθόδοξη θρησκεία και δι’ αυτείνη την ματοκυλισμένη μικρή τους πατρίδα». {6}

Ως εκ τούτου δεν προκύπτει πουθενά από τις μαρτυρίες των αγωνιστών πως η Εθνεγερσία – και όχι εθνογένεση – του 1821 είχε «υλιστικά» αίτια ή ταξικές ανησυχίες. Δεν ξεσηκώθηκαν οι φτωχοί κατά των πλουσίων αλλά οι απανταχού Έλληνες κατά του Τούρκου δυνάστη.

Παραπομπές:

{1} Ιωάννης Κορδάτος, Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, (1924), σ. δ’.

{2} Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836, (1846), σ. 28-29.

{3} Στο ίδιο, σ. λζ’.

{4} Στο ίδιο, σ. 50.

{5} Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα, (Πέλλα Ιστορικά), σ. 419.

{6} Στο ίδιο, σ. 483.  

          

 

Advertisements

One thought on “«Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος»: ο εθνικοαπελευθερωτικός και θρησκευτικός χαρακτήρας της Επανάστασης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s