Κατοχή: η ενέδρα κατά του Κάλτσεφ στη Βεύη Φλώρινας

 

του Γιώργου Θεοχαρίδη

ιστορικού – φιλολόγου

 

Σε δακτυλογραφημένο ημερολόγιο το οποίο διασώθηκε, ο Κώστας Παπαναστασίου, γιος του Μακεδονομάχου Παπαπέτρου της Κέλλης, γνωστός με το προσωνύμιο «ο σκληρός Άρης του Βιτσίου»,σημειώνει τα ακόλουθα:

Ξημερώματα της 22ας Αυγούστου 1944, Νότια του χωριού Βεύη, σε ανισόπεδη διάβαση, όπου ο δημόσιος δρόμος διασταυρώνεται με το σιδηροδρομικό δίκτυο, ανεξάρτητη διμοιρία έστησε ενέδρα, με σκοπό να σκοτώσει τον Βούλγαρο αξιωματικό Άντον Κάλτσεφ, ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες -του ΕΛΑΣ- το βράδυ είχε επισκεφτεί τα χωριά Αετός και Ξινό Νερό και την επομένη μέρα επρόκειτο να κινηθεί προς τη Φλώρινα.

Ήταν ημέρα Δευτέρα, σε απόσταση 20 μέτρων από το φυλάκιο γραμμής του τρένου, με πρόχειρες φυσικές παραλλαγές προφύλαξης (πράσινα κλαδιά δέντρων), πίσω από ένα φυσικό προκάλυμμα από πέτρες, ήταν έτοιμοι οι άνδρες της διμοιρίας να αιφνιδιάσουν τον Κάλτσεφ και τη συνοδεία του.

O Άρης ντυμένος με στολή Γερμανού αξιωματικού, συντόνιζε την επιχείρηση από το δημόσιο δρόμο, χωρίς να κινεί υποψίες. Η ώρα πήγαινε 10 το πρωί και η πιθανή ώρα του περάσματος του Κάλτσεφ από το σημείο είχε παρέλθει, γεγονός που έβαλε σε σκέψεις τον ανθυπολοχαγό, που ετοίμαζε να δώσει σήμα υποχώρησης της διμοιρίας, όταν ξαφνικά έκανε την εμφάνιση του ένα μεγάλο Γερμανικό μηχανοκίνητο όχημα, με το οποίο συνήθιζε να μετακινείται ο Κάλτσεφ.

Στην ξεσκέπαστη καρότσα του οχήματος, διακρίνονταν έξι οπλισμένοι άντρες, ένας εξ αυτών χειρίζονταν οπλοπολυβόλο ταχείας βολής τύπου σαύρα, στηριγμένο στο κουπέ του οχήματος, μέσα στο οποίο βρίσκονταν ακόμα δύο άντρες.

Η διμοιρία είχε στραμμένα τα μάτια της προς τον Άρη, τη στιγμή που το όχημα μπήκε στην ισόπεδη διάβαση, ο διμοιρίτης ανεβοκατέβασε το χέρι του, δίνοντας το έναυσμα για την έναρξη πυρών.

Οι σφαίρες της διμοιρίας βρήκαν κατάστηθα τους άντρες που βρίσκονταν στις θέσεις του οδηγού και του συνοδηγού, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί. Στην καρότσα τρείς στρατιώτες κείτονταν νεκρή, ενώ οι άλλοι δυο πρόλαβαν να εξέλθουν από το όχημα, ο ένας με το ταχυβόλο καλύφθηκε πίσω από τη δεξιά ρόδα και άνοιξε πύρ προς την καμουφλαρισμένη διμοιρία, η οποία με τη σειρά της ανταπάντησε, τραυματίζοντας τον θανάσιμα , ενώ ο δεύτερος κατάφερε να διαφύγει, πιθανώς με έρπηση, μέσα από τα χωράφια.

Η διμοιρία συνέλεξε τον οπλισμό και τα πυρομαχικά βρήκε στο πεδίο της μάχης, όμως δεν πρόλαβε να κάψει το όχημα, καθώς ένα τεθωρακισμένο που ερχόταν από την στροφή του δρόμου της Βεύης , αντιλήφθηκε την παρουσία της και άρχισε να ρίχνει με το αντιαρματικό. Την άλλη μέρα γνωστοποιήθηκε ότι ο Κάλτσεφ επέλεξε να μεταβεί στη Φλώρινα, μέσω του οδικού δικτύου Λεχόβου, Καστοριάς, Πεισοδερίου. Ο Βούλγαρος αξιωματικός μπορεί να στάθηκε τυχερός και να απέφυγε την ενέδρα, εν τούτους η επιχείρηση κρίθηκε επιτυχής, καθώς η εξουδετέρωση της συνοδείας του Κάλτσεφ (1) ενίσχυσε το αγωνιστικό φρόνιμα των Ελλήνων αφενός, αφετέρου αποτέλεσε ισχυρό πλήγμα στο γόητρο των δυνάμεων κατοχής.

Την επομένη της ενέδρας, ο νέος φρούραρχός του περιφερειακού φρουραρχείου της Φλώρινας , λοχαγός Μπούντσελ (Bunzel) με τη συγκατάθεση των Βουλγάρων αξιωματικών, διέταξε την εκτέλεση 20 ατόμων (2), ως αντίποινα για τις απώλειες της ενέδρας (3). Αμέσως επελέγησαν 20 άτομα από τις φυλακές (4) και μεταφέρθηκαν με στρατιωτικό αυτοκίνητο στη Νότια πλευρά της πόλης της Φλώρινας , όπου στις 15:30 μ.μ. εκτελέστηκαν σ΄ έναν αγρό, κάτω από την οδό Αγίου Γεωργίου στο ύψος του ομώνυμου ναού (5).

Οι εκτελεσθέντες ήταν:

1. Εξάρχου Αργύριος (6)
55 ετών
Δικηγόρος
Φλώρινα

2. Καρανίκας Βασίλειος
46 ετών
Φοροτεχνικός
Φλώρινα

3. Πλατής Ιωάννης
32 ετών
Επιπλοποιός
Φλώρινα

4. Σαουλίδης Γεώργιος
30 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

5. Γρηγοριάδης Γεώργιος
37 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

6. Ευθυμιάδης Θεόδωρος
33 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

7. Ξενίδης Αναστάσιος
46 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

8. Σελεμίδης Γεώργιος
38 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

9. Παλαιόπουλος Γεώργιος
39 ετών
Γεωργός
Κάτω Καλλινίκη-Φλώρινας

10. Στοίνης Βασίλειος
28 ετών
Γεωργός
Πολυπόταμος-Φλώρινας

11. Μίσκας Δανιήλ
36 ετών
Γεωργός
Πολυπόταμος-Φλώρινας

12. Τσολάκης Παύλος
28 ετών
Γεωργός
Πολυπόταμος-Φλώρινας

13.Καλαϊτζίδης Γεώργιος
30 ετών
Γεωργός
Κάτω Κλεινές-Φλώρινας

14. Κηπουρόπουλος Χαράλαμπος
50 ετών
Γεωργός
Άνω Κλεινές-Φλώρινας

15. Γρούιος Πέτρος
70 ετών
Γεωργός
Άνω Κλεινές-Φλώρινας

16. Δούμας Αναστάσιος
42 ετών
Καφεπώλης
Άργος Ορεστικό-Καστοριάς

17. Βάρρας Ζήσης

Γεωργός
Άργος Ορεστικό-Καστοριά

18. Αδαμίδης Στέργιος

Γεωργός
Δαμασκηνιά-Καστοριάς

19. Καρανικολόπουλος Τρύφων

Γεωργός
Κρανοχώρι-Καστοριάς

20. Παπαδόπουλος Στέφανος

Εργάτης
Καστοριά

Ο Άντον Κάλτσεφ

 

Ο Άντον Κάλτσεφ γεννήθηκε το 1910 στο Βουλγαρικό χωριό Ζούζελτσι, κοντά στην Καστοριά από εύπορους γονείς. Κατά την διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων ο Ελληνικός στρατός κατέλαβε το χωριό και το μετονόμασε σε Σπήλαιο. Μετά την προσάρτηση της Μακεδονίας στην Ελλάδα, η οικογένειά του μετοίκησε στη Βουλγαρία. ο Κάλτσεφ ήταν υφηγητής του Πανεπιστημίου της Κύριλλος και Μεθόδιος της Βουλγαρίας και αποτέλεσε προσωπική επιλογή του Τσάρου της Βουλγαρίας Μπόρις Γ΄, για τον εκβουλγαρισμό των Δυτικομακεδόνων. Οι πρακτικές που εφάρμοσε ήταν ιδιαιτέρως απάνθρωπες και σαδιστικές, γι αυτό και ήταν γνωστός με το παρωνύμιο»η ύαινα της Δυτικής Μακεδονίας».

Με την απελευθέρωση των Βαλκανίων από τους Γερμανούς, ο Καλτσεφ συνελήφθη από Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους, οι οποίοι τον παρέδωσαν στον ΕΛΑΣ ως συνεργάτη των κατακτητών της Ελλάδας. Ο ΕΛΑΣ στην συνέχεια τον παρέδωσε στις ελληνικές Αρχές. Τον Μάιο του 1948, ο Κάλτσεφ δικάσθηκε στην Θεσσαλονίκη από έκτακτο στρατοδικείο για εγκλήματα πολέμου με βάση τη νομοθεσία περί δωσιλόγων (6η Συντακτική Πράξη του 1945). Καταδικάστηκε σε θάνατο (7) και εκτελέστηκε δια τουφεκισμού στις στρατιωτικές φυλακές του Επταπυργίου Θεσσαλονίκης, ξημερώματα της 27ης Αυγούστου 1948.

Υποσημειώσεις:

1 Η συνοδεία του Κάλτσεφ σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ένοπλων ανδρών της διμοιρίας, αποτελείτο από επτά Γερμανούς και έναν Ιταλό, με τους δύο εξ αυτών να φέρουν διακριτικά αξιωματικών.

2 Σύμφωνα με πηγές που αντλούμε από το βιβλίο του άλλοτε επιθεωρητή Νομαρχιών Μακεδονίας Αθανάσιου Χρυσοχόου, Κατοχή στη Μακεδονία, τόμος V, για το συγκεκριμένο γεγονός, βασιζόμενος σε έκθεση του διοικητή του τμήματος ασφαλείας Φλώρινας Νικολάου Μπακογιάννη με τίτλο «Συλλήψεις και εκτελέσεις ατόμων υπο των Αρχών Κατοχής», υποστηρίζει ότι οι συλλήψεις και εκτέλεση των 20 έγιναν καθ΄ υπόδειξη του Κάλτσεφ , χαρακτηρίζοντας τον κορυφαίο πράκτορα της Βουλγαρικής προπαγάνδας.

3 Η επιβολή αντιποίνων, βασισμένη στη αρχή της συλλογικής ευθύνης, αποτέλεσε πάγια πρακτική των γερμανικών αρχών κατοχής που στόχευε στην καταστολή της δράσης των ανταρτών. Ως εκ τούτου η περιοχή της Φλώρινας δεν εξαιρέθηκε απ’ αυτήν την πρακτική, καθώς οι επιθέσεις των Ελλήνων αγωνιστών εναντίων των Γερμανών, συνοδεύονταν από την επιβολή μέτρων εξιλέωσης.

4 Αξίζει να σημειωθεί ότι λίγες μέρες πριν την εκτέλεση, στις 14 Αυγούστου, τμήμα του ΕΛΑΣ επιτέθηκε εναντίον της Γερμανικής Φρουράς , στην πόλη της Φλώρινας, με στόχο την απελευθέρωση των κρατουμένων, όμως παρά την προσπάθειες των δυνάμεων του ΕΛΑΣ , ωστόσο ο στόχος δεν επετεύχθη και υποχώρησαν στις αρχικές τους θέσεις.

5 Πλάτων Χατζηπαυλίδης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Φλώρινα 2 Ιανουαρίου 2003. Ο νεαρός τότε Χατζηπαυλίδης υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της εκτέλεσης, καθώς εκείνη την ημέρα έτυχε να εργάζεται με το πατέρα του στο κτήμα τους, που βρίσκονταν απέναντι από τόπος εκτέλεσης. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, ένας από τους 20 ο Γεώργιος Σαουλίδης από την Κάτω Καλλινίκη, δεν τραυματίστηκε από τα πυρά του εκτελεστικού αποσπάσματος,, βρίσκοντας στη συνέχεια το θάνατο από την εξ επαφής βολή Γερμανού υπαξιωματικού. Τα πτώματα τάφηκαν την επομένη σε ομαδικό τάφο, που είχε ανοιχθεί στο σημείο της εκτέλεσης, από εξκαφικό μηχάνημα του Γερμανικού στρατού.

6 Η Διοικούσα Επιτροπή του Δήμου Φλώρινας, ανακήρυξε τον εκτελεσθέντα από τις δυναμείς κατοχής, Αργύριο Εξάρχου, επίτιμο Δήμαρχο Φλώρινας , σε έκτακτη συνεδρίαση της στις 14 Οκτωβρίου 1944. Μάλιστα τα συνταχθέντα πρακτικά της ημέρας εκείνης, ξεκινούν κ ένα δριμύ κατηγορώ εναντίον των υπευθύνων της εκτέλεσης.

7 Η δίκη του Κάλτσεφ διήρκησε 10ημέρες (10-19 Μαΐου 1948) κατά την απολογία στο στρατοδικείο -Θεσ/νικης, υποδείκνυε τους Γερμανούς ως υπαίτιους για τις ομαδικές εκτελέσεις στην ευρύτερη περιοχή, αρνούμενος οποιαδήποτε ανάμειξη σε τέτοιου είδους αποφάσεις.

Η Απόφαση τον έκρινε ένοχο τον Κάλτσεφ για ηθική αυτουργία, σε φόνους λεηλασίες , εμπρησμούς και απόπειρα αλλοίωσης της εθνολογικής συνείδησης των περιοχών Φλώρινας , Καστοριάς και Εδέσσης. η ετυμηγορία ήταν θάνατος.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s