Action Française, το κίνημα των Βασιλοφρόνων που απείλησε τη Γ΄ Γαλλική Δημοκρατία

 

 

του Κωνσταντίνου Τσοπάνη

Δρ Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Θρησκειών

 

Τον χειμώνα του 1934 το ξέσπασμα του σκανδάλου Σταβίνσκυ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι στη Γαλλία, ξεσκεπάζοντας όλη τη διαφθορά του τότε πολιτικού κόσμου της χώρας και απειλώντας να γκρεμίσει εκ θεμελίων τη Γ΄ Γαλλική Δημοκρατία. Η πολύ εύρωστη και δυναμική, την εποχή εκείνη, Εθνικιστική και Φιλομοναρχική Action Française, άδραξε την ευκαιρία και προσπάθησε να καταλάβει την εξουσία μέσα από ένα πραξικόπημα «εκ των κάτω», προκαλώντας τις αντικοινοβουλευτικές ταραχές του Φεβρουαρίου του 1934. Τελικά το Παλαί-Μπουρμπόν γλύτωσε μόλις την τελευταία στιγμή και μαζί με αυτό και το πολιτικό σύστημα της χώρας, ενώ η Action Française συνεχίζει να υπάρχει και να δρα, υπό διαφορετική μορφή, μέχρι και τις ημέρες μας.

Η Action Française, ή «Γαλλική Δράσις» επί το ελληνικότερον, είναι μία γαλλική φιλομοναρχική και αντεπαναστατική πολιτική κίνηση η οποία ιδρύθηκε και έδρασε υπό τους Maurice Pujo και Henri Vaugeois, ενώ κύριος ιδεολογικός της μέντορας ήταν ο πολύς Charles Maurras. Ως πολιτικό κίνημα συνεστήθη το 1898, κατά τη διάρκεια της περίφημης πλέον, υποθέσεως Dreyfus, και εν μέρει αποτέλεσε αντίδραση στον ευρύτατο αριστερό συνασπισμό που είχε συσπειρωθεί και μαχόταν δυναμικά προκειμένου να υπερασπίσει τον ομώνυμο αξιωματικό του Γαλλικού Στρατού που κατηγορείτο για κατασκοπεία υπέρ των Γερμανών και υπέρ του οποίου καταλυτικό ρόλο έπαιξε ο τέκτονας λογοτέχνης Εμίλ Ζολά, (ή Αιμιλιάνο Τζόλα, όπως ήταν το ιταλικό του όνομα), με τη δημοσίευση του «Κατηγορώ» του. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι η δικαίωση του Dreyfus εξελήφθη ως μία τεράστιας σημασίας νίκη της γαλλικής Αριστεράς και ήττα του γαλλικού μιλιταρισμού. Στον απόηχο αυτού του θριάμβου των αντιπάλων του και προκειμένου να τους εξευμενίσει, ο στρατηγός διοικητής της Γαλλικής Στρατιωτικής Ακαδημίας είχε επιβάλλει στους ευέλπιδες που διοικούσε κάθε πρωί να απαγγέλλουν αποσπάσματα του «Κατηγορώ». Εύκολα λοιπόν μπορεί να αντιληφθεί κάποιος σε ποιο σημείο είχαν φτάσει τα πράγματα την εποχή που έκανε τη δυναμική της εμφάνιση στο πολιτικό προσκήνιο της Γαλλίας η Action Française, με σκοπό να ανορθώσει την τσακισμένη υπερηφάνεια της Βασιλικής Δεξιάς και να την επαναφέρει στην εξουσία.

Ο Maurice Pujo. Ιδρυτής της  Action Francaise.

Η Action Française ήταν επιπλέον μία δυναμική αντίδραση της γαλλικής Εθνικιστικής νεολαίας σε αυτή την ηττοπάθεια που κατέλαβε τους Μοναρχικούς και τους Στρατιωτικούς, ηγετικούς και μη, κύκλους. Αρχικώς μια εθνικιστική οργάνωση, που προσέλκυσε στις γραμμές της ανθρώπους όπως ο Maurice Barrès ο οποίος επηρεασμένος βαθιά από τον Maurras, έγινε Μοναρχικός ασπαζόμενος τις παλαιότερες ιδέες του αντεπαναστάτη θεωρητικού Joseph de Maistre. Μέχρι την πρώτη διάλυσή της, στα τέλη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, η Action Française αναδείχθηκε σε προεξάρχοντα υπερασπιστής του ακροδεξιού Εθνικισμού, ο οποίος θεωρούσε το Έθνος ως μία οργανική ενότητα Εθνικού αίματος και Εθνικού εδάφους.

Η ιδεολογία της Action Française

Μολονότι ως πολιτική κίνηση υποστήριξε, για καθαρά ιστορικούς και πολιτικούς λόγους, στη διαδοχή του γαλλικού Θρόνου τον κλάδο των Βουρβώνων της Ορλεάνης, ωστόσο σύμφωνα με τον Γάλλο ιστορικό Rene Remond τα μέλη της ανήκαν κυρίως στην πτέρυγα της γαλλικής Δεξιάς που ο ίδιος αποκαλούσε «legitimist», δηλαδή νομιμόφρονες ως προς το Παλαιό Καθεστώς (Ancien Régime) της γαλλικής προεπαναστατικής Μοναρχίας και οι οποίοι δεν αναγνώριζαν τα ιδανικά της Γαλλικής Επαναστάσεως του 1789. Σύμφωνα με τον ίδιο τον René Remond, πολιτική έκφραση αυτής της δεξιάς μοναρχικής πτέρυγας στη νεώτερη Γαλλία αποτελούσε το κορπορατιστικό καθεστώς του στρατάρχου Φιλίπ Πεταίν, στη Γαλλία του Βισύ, καθώς και πολύ αργότερα το κόμμα του Ζαν Μαρί Λε Πέν. Αντιθέτως, ο κλάδος των Βουρβώνων της Ορλεάνης, εκπρόσωπος του οποίου ήταν ο βασιλιάς Φίλιππος (γνωστός και ως «Φίλιππος – Ισότητα» λόγω των ιδεοληψιών του περί ισότητος Μονάρχη και υπηκόων) που μετά την Ιουλιανή Επανάσταση διαδέχθηκε στον Θρόνο τον βασιλιά Κάρολο Ι΄, σύμφωνα πάντα με τον Remond, είχε ενστερνισθεί ως πολιτική ιδεολογία τον Οικονομικό Φιλελευθερισμό.

Η ιδεολογία της Action Française κυριαρχείτο και εξέφραζε κυρίως την πολιτική σκέψη του Charles Maurras, ο οποίος υπήρξε ένθερμος θιασώτης της Μοναρχίας και κατάφερε να προσηλυτίσει στα πιστεύω του και τους αρχηγούς της πολιτικής αυτής κίνησης. Η Action Française υποστήριξε την επαναφορά της Μοναρχίας και, μολονότι ο ίδιος ο Maurras δήλωνε αγνωστικιστής, η οργάνωση του ζητούσε επιτακτικά, κυρίως μετά την ψήφιση του νόμου του 1905 που προέβλεπε πλήρη διαχωρισμό Εκκλησίας και Κράτους, την ανακήρυξη του Ρωμαιοκαθολικισμού ως κυριαρχούσας θρησκείας του Γαλλικού κράτους. Όπως καταλαβαίνει εύκολα κανείς ο Maurras οδηγήθηκε σε αυτή τη θέση για λόγους παραδόσεως κι όχι λόγω στενά προσωπικών πεποιθήσεων. Εδώ πρέπει ακόμα να συμπληρώσουμε ότι η πολιτική αυτή κίνηση δεν στόχευε στην παλινόρθωση της Μοναρχίας με σκοπό να δοθούν και πάλι στον Βασιλέα όλες οι εξουσίες τις οποίες είχε κάποτε αλλά πιο πολύ επιζητούσε να θέσει τον ξανά τον Θρόνο ως έναν ισχυρό θεσμό και σημείο ενότητος και αναφοράς της Γ΄ Γαλλικής Δημοκρατίας, η οποία θεωρείτο διεφθαρμένη και ανεφάρμοστη από πολλούς από τους αντιπάλους της που ήλπιζαν ότι είχε έρθει η σειρά τους να ανέλθουν στην εξουσία. Η Action Française επιζητούσε μία διοικητική αποκέντρωση, μία Ομοσπονδιακή Μοναρχία, που θα αποκαθιστούσε τις προεπαναστατικές «ελευθερίες», δηλαδή τα ευρύτατα διοικητικά και οικονομικά προνομία που είχαν παραχωρήσει οι Βουρβώνοι στις παλαιές γαλλικές επαρχίες και τα οποία είχαν αντικατασταθεί κατά τη διάρκεια της Επανάστασης από ένα συγκεντρωτικό διοικητικό σύστημα. Αυτή την επαναφορά στους θεσμούς του Παλαιού Καθεστώτος, η Action Française σκόπευε να την επιτύχει με ένα πραξικόπημα το οποίο θα ακολουθούσε πιθανώς μια μεταβατική αυταρχική κυβέρνηση.

Ιδεολογικώς η Action Française δεν επικέντρωσε την κριτική ή την πολεμική της επάνω σε μία μόνο κοινωνική ή πολιτική ομάδα ή παράταξη κατηγορώντας την ως «τη συνωμοτική πηγή δεινών που έπλητταν τη Γαλλία». Ήδη στο παρελθόν διάφορες ομάδες της Γαλλικής Άκρας Δεξιάς είχαν στραφεί σαφώς εναντίον συγκεκριμένων στόχων όπως ήταν οι Εβραίοι, οι Ουγενότοι (οι Γάλλοι Προτεστάντες δηλαδή), ή οι Ελευθεροτέκτονες. Σε όλες αυτές τις εθνικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, συντεχνιακές ή άλλες ομάδες που είχαν μπει στο στόχαστρο μέχρι τότε, ο Maurras πρόσθεσε και εκείνη των ανειδίκευτων ξένων που κατοικούσαν στη Γαλλία, οι οποίοι θα ήταν εκτός νόμου υπό το γαλλικό Παλαιό Καθεστώς (Ancien Règime) και για τους οποίους εφηύρε ο ίδιος ένα δυσφημιστικό όνομα που προήρχετο από την αρχαία Ελληνική γραμματεία και δεν ήταν άλλο από εκείνο του «Μετοίκου», (mètiques στα γαλλικά). Ο Maurras χαρακτήρισε αυτούς τους τελευταίους μαζί με τους Εβραίους, τους Ουγενότους και Ελευθεροτέκτονες ως «εσωτερικούς ξένους» ή αλλιώς, ως τον «εχθρό εντός των τειχών», αποκαλώντας τους ως «les quatre états confédères’ και θεωρώντας τους Αντί-Γάλλους. Φυσικά ήταν αντίθετος και με τον σοσιαλισμό και, μετά το 1917 και την Οκτωβριανή Επανάσταση και με τους κομμουνιστές, αλλά ο πόλεμος εναντίον τους δεν ήταν αρχικά τόσο έντονος όσο εναντίον των Προτεσταντών και των Ελευθεροτεκτόνων που επειδή υποστήριζαν παραδοσιακά τη Δημοκρατία είχαν αποκληθεί από την Action Française, υποτιμητικά «la gueuse» (το παλιοθήλυκο), κατά παραφθορά του όρου «la gauche» (η Αριστερά).

Οι «Camelots du Roy» και η παπική καταδίκη

Με τη αυγή του νέου αιώνα, η Action Française εξέδωσε το πρώτο της έντυπο με τον τίτλο «Bulletin de l’ Action Française», το οποίο μετονομάσθηκε στη συνέχεια σε «Revue de l’Action Française» και το 1908 μετετράπη σε καθημερινή εφημερίδα τροποποιώντας και πάλι τον τίτλο του σε «Action Française». Η πρώτη έκδοση του καθημερινού αυτού φύλλου έγινε στις 21 Μαρτίου του 1908 και πολύ γρήγορα απέκτησε μεγάλη απήχηση και έναν ευρύ αριθμό αναγνωστών, που έφτασε τις 30.000 καθημερινώς, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί από τους αναγνώστες του δεν ήταν οργανωμένοι ή δεν ανήκαν καθόλου στην Action Française. Αυτή η υψηλή αναγνωσιμότητα της εφημερίδος έδωσε ιδιαίτερη φήμη στον Maurras και τον κατέστησε μία από τις σημαντικές πολιτικές φυσιογνωμίες της Γαλλίας. Μία προσωπικότητα της οποίας η επιρροή εκτείνετο πλέον πολύ πιο πέρα από τα παραδοσιακά όρια της γαλλικής Άκρας Δεξιάς. Η καθημερινή αυτή εφημερίδα με τη μεγάλη επιτυχία εξεδίδετο από τον υιό του Γάλλου μυθιστοριογράφου Alphonse Daudet, Lèon Daudet, συγγραφέα, δημοσιογράφο και μέλος της Ακαδημίας, που είχε νυμφευθεί την Jeanne Hugo, εγγονή του περίφημου συγγραφέα Βίκτωρος Ουγκώ. Μεταξύ των συντακτών της ημερησίας εφημερίδας της Action Française συγκαταλλέγοντο ο πολύς ιστορικός δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός Jacques Bainville, που είχε γίνει γνωστός για τη «γερμανοφοβία» του, ο κριτικός και δραματουργός François Élie Jules Lemaître και ο οικονομολόγος και πολιτικός Georges Valois (του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Alfred-Georges Gressent) και που αργότερα, όπως θα δούμε, ίδρυσε στη Γαλλία το φασιστικό κίνημα «Faisceau».

Οι Camelots du Roy, η οργάνωση νεολαίας της Action Française, άρχισε να συγκροτείται στις 16 Νοεμβρίου του 1908 με σκοπό, αρχικώς, να βοηθήσει στη διακίνηση της εφημερίδας «Action Française». Με τον καιρό όμως, λόγω της δυναμικής δράσης της στο πεζοδρόμιο και στους καθημερινούς αγώνες της νεολαίας, άρχισε να γίνεται αρκετά δημοφιλής και να προσελκύει στους κύκλους της πολλούς Γάλλους νέους. Σε αυτή τη φιλομοναρχική νεανική οργάνωση εντάχθηκαν πολύ γρήγορα νέοι που θα διακρίνοντο στο μέλλον ως προσωπικότητες του φιλομοναρχικού και ακροδεξιού χώρου, όπως ο συγγραφέας Georges Bernanos, οι Theodore de Fallois, Armand du Tertre, Marius Plateau, Henri des Lyons, και ο Jean de Barrau που υπήρξε προσωπικός γραμματέας του Δούκα της Ορλεάνης (1869-1926), υιού του Κόμητος των Παρισίων και διεκδικητή του Γαλλικού Θρόνου.

Οι «Camelots du Roy» ήταν εκείνοι που οργάνωσαν ήδη το 1908 τις δυναμικές αντιδράσεις στους δρόμους εναντίον των μαθημάτων που παρέδιδε η Amède Thalamas και με τα οποία έθιγε τη μνήμη της Ιωάννας της Λωρραίνης. Ο Lucien Lacour, ένα νεαρό μέλος των «Camelots du Roy» είχε χαστουκίσει τον παλαιό Γάλλο πολιτικό Aristide Briand, και το 1912 δημιούργησαν και πάλι ταραχές αντιδρώντας στη μεταφορά στο Πάνθεον της τέφρας του φιλοσόφου Jean-Jacques Rousseau. Παρουσιάζοντας μια νέα και επαναστατική πτυχή, οι «Camelots du Roy» κατάφεραν να στρατολογήσουν νέους και πολύ πέρα από τα όρια των παραδοσιακά μοναρχικών κύκλων, ενώ η βία και οι δημόσιοι διαπληκτισμοί στους δρόμους, κάτι που ήταν πολύ γοητευτικό για τους νεαρούς, προκάλεσε τελικά την αντίδραση των συντηρητικών Βασιλικών κύκλων συμπεριλαμβανομένου και αυτού του ιδίου του Δουκός της Ορλεάνης. Οι «Camelots du Roy», όπως θα δούμε παρακάτω, συμμετείχαν ενεργά και αποφασιστικά στις ταραχές 6 Φεβρουαρίου 1934 όπου και κατετρόπωσαν τις αντίστοιχες αριστερές οργανώσεις και τελικά διαλύθηκαν άδοξα στις 18 Ιανουαρίου 1936 μαζί με άλλες ακροδεξιές ενώσεις. Όλη αυτή την περίοδο δράσεως των «Camelots du Roy» η «Action Française» έγινε ένας σημαντικός πολιτικός παράγοντας στη γαλλική πολιτική σκηνή, αποκτώντας μεγάλη επιρροή στη νεολαία και «καταλαμβάνοντας» το Quartier Latin. Εντούτοις η άνοδος της προκάλεσε μία κάποια ανησυχία εκεί ακριβώς που δεν θα έπρεπε, στη Ρωμαιοκαθολική ιεραρχία.

Παρά το γεγονός ότι η Action Française υποστήριζε τον Ρωμαιοκαθολικισμό και απαιτούσε, όπως ήδη είδαμε, από το Γαλλικό κράτος να τον κηρύξει ως κρατούσα θρησκεία του κράτους, και παρότι ένα μεγάλο μέρος των οπαδών της ήταν πιστοί Καθολικοί και δραστήρια μέλη της Εκκλησίας, και ακόμα σε πείσμα του ότι πολλοί Καθολικοί κληρικοί είχαν εισέλθει στις τάξεις της, ωστόσο, κάποιοι, κυρίως υψηλά ιστάμενοι Ρωμαιοκαθολικοί, συνέχιζαν να τη βλέπουν με δυσπιστία και να κρατούν αποστάσεις. Αυτό οφείλετο κατά μεγάλο μέρος στην επιρροή του Maurras, ενός αγνωστικιστή ο οποίος θεωρούσε καθήκον του την υπεράσπιση του Καθολικού δόγματος, διότι πίστευε πως το τελευταίο ήταν ένας παράγοντας κοινωνικής συνοχής και σταθερότητος που είχε παίξει σημαντικό ρόλο στην ιστορία του Γαλλικού Έθνους. Αυτή η μάλλον χρηστική θεώρηση της θρησκείας είχε ενοχλήσει πολλούς από τους ανθρώπους της Εκκλησίας οι οποίοι συχνά συμφωνούσαν με πολλές από τις ιδέες του Maurras. Η επιρροή του στην Καθολική νεολαία επίσης θεωρείτο προβληματική. Όλα αυτά οδήγησαν στο να καταδικάσει ο πάπας Πίος ΙΑ΄, στις 29 Δεκεμβρίου του 1926, την Action Française. Ταυτοχρόνως, πολλά από τα βιβλία και τα κείμενα του Maurras ενεγράφησαν στον Βατικάνειο Κατάλογο, τον Index Librorum Prohibitorum, στον οποίον εγράφοντο, μέχρι το 1966 που καταργήθηκε, όλα τα βιβλία που θα έπρεπε να αποφεύγουν να διαβάζουν οι Καθολικοί πιστοί. Μάλιστα είχε προκαλέσει τέτοιες αντιδράσεις η ύπαρξη αυτού του ιδιότυπου Καταλόγου ώστε σύμφωνα με ένα πετυχημένο ευφυολόγημα, «εάν κάποιος ήθελε να βρει αξιόλογα κι ενδιαφέροντα βιβλία, δεν είχε παρά να συμβουλευτεί τον Βατικάνειο Κατάλογο!» Εδώ θα πρέπει ίσως να σημειώσουμε πως ο εν λόγω πάπας Πίος ΙΑ΄, βαθειά επηρεασμένος από τον Ουιλσώνειο Φιλελευθερισμό και τις πολύ προοδευτικές θέσεις του τότε Αμερικανού Προέδρου Γούντροου Ουϊλσων, είχε λάβει ορισμένες αποφάσεις οι οποίες έφεραν συν τω χρόνω σε δύσκολη θέση την Αγία Έδρα. Για παράδειγμα αναφέρουμε εδώ πως εκτός από την καταδίκη της Καθολικής Action Française, ο ίδιος πάπας έσπευσε λίγα χρόνια αργότερα να αναγνωρίσει την εκκλησιαστική αυτονομία των Βάσκων από την Ισπανική Καθολική ιεραρχία, γεγονός που εξόργισε τους πολύ Καθολικούς Ισπανούς.

Η καταδίκη της από το Βατικανό, υπήρξε για την Action Française ένα πολύ καταστρεπτικό πλήγμα αφού από τις 8 Μαρτίου του 1927 απαγορεύθηκε στα μέλη της να συμμετέχουν στα μυστήρια της Εκκλησίας. Το ίδιο ακριβώς θα έκανε μερικά χρόνια αργότερα και ο Ορθόδοξος πατριάρχης Ρουμανίας Μύρων Κριστέα, απαγορεύοντας στα μέλη της πολύ Ορθόδοξης και Χριστιανικής «Σιδηράς Φρουράς» να συμμετέχουν στη Θεία Λατρεία. Κι αν ο Ρουμάνος πατριάρχης έδρασε με αυτόν τον τρόπο κατόπιν συνεννοήσεως με την βασιλική κυβέρνηση της χώρας του, μένει το ερώτημα γιατί η Καθολική Εκκλησία έλαβε αυτή την απόφαση; Όποια κι αν είναι η απάντηση, το γεγονός είναι πως έκτοτε πολλά μέλη της Action Française την εγκατέλειψαν υπακούοντας τις επιταγές της Εκκλησίας. Δύο από τις μεγάλες μορφές που εγκατέλειψαν τότε και για αυτόν τον λόγο το κίνημα αναζητώντας αλλού πολιτική έκφραση ήταν οι συγγραφείς François Mauriac και Georges Bernanos. Το 1939, μετά το τέλος του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και την αλλαγή στάσης του Βατικανού έναντι του Διεθνούς Κομμουνισμού, ο πάπας Πίος ΙΒ΄ αποφάσισε να άρει την καταδίκη της Action Française και διαδόθηκε πως αυτή η καταδίκη ήταν μία ενέργεια που είχε γίνει από τον προηγούμενο πάπα για καθαρά πολιτικούς λόγους. Ωστόσο μετά από αυτά είχε αρχίσει ήδη μία μακρά περίοδος παρακμής για το κίνημα.

Η αντικοινοβουλευτική εξέγερση της 6ης Φεβρουαρίου 1934

Σε πείσμα της παπικής καταδίκης του 1926 και παρά το ότι άρχισε έκτοτε να φυλλορροεί και να χάνει μέλη, η Action Française παρέμεινε καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου ένα πολύ ισχυρό και πολύ δημοφιλές κίνημα, μαζί με την Croix-de-Feu και άλλες παρόμοιες ακροδεξιές οργανώσεις. Καθώς όλο κι ένα μεγαλύτερο μέρος ανθρώπων στη Γαλλία, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη, άρχισε να βλέπει με ιδιαίτερη συμπάθεια τις διάφορες ακραίες πολιτικές κινήσεις, πολλοί ήταν εκείνοι οι Γάλλοι που στράφηκαν προς την Action Française, πυκνώνοντας τις γραμμές της. Αυτή συνέχισε να στρατολογεί μέλη από τη νέα γενιά, μεταξύ των οποίων συγκαταλλέγοντο ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Robert Brasillach, που θα εκτελείτο αργότερα σαν συνεργάτης των Γερμανών, ο δημοσιογράφος, δοκιμιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας Thierry Maulnier, (του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Jacques Talagrand), ο δημοσιογράφος και διανοούμενος Lucien Rebatet, καθώς και πολλοί άλλοι. Το κίνημα αντιπροσωπεύθηκε οριακά για ένα χρόνο στη Βουλή από τον Lèon Daudet.

Ωστόσο, την ίδια περίοδο, με την άνοδο του Φασισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη και τη δημιουργία παρόμοιων φασιστικών κινήσεων και στη Γαλλία, το φιλομοναρχικό κίνημα της Action Française επλήγη από διάφορα σχίσματα: πρώτος ο Georges Valois δημιούργησε τον Νοέμβριο του 1925 το γαλλικό φασιστικό πολιτικό κόμμα «Faisceau», ενώ στη συνέχεια ο Louis Dimier θα έκανε κι αυτός ένα σχίσμα με τη σειρά του. Επιπλέον, άλλα μέλη, όπως ο μηχανικός Eugene Deloncle, ο Gabriel Jeantet και άλλοι δημιούργησαν τις ακραίες ομάδες δράσεως υπό τον τίτλο «La Cagoule» (η καλύπτρα). Αυτές τελούσαν υπό την άμεση ηγεσία του Eugène Deloncle και είχαν καταφέρει να ελέγξουν τους δρόμους της γαλλικής πρωτεύουσας και όχι μόνον. Ο καιρός ήταν κατάλληλος για να επιδιώξει να καταλάβει την εξουσία και να εφαρμόσει τα σχέδια της και η Action Française δεν προτίθετο να χάσει καμμία ευκαιρία. Έτσι κατηύθυνε την κρίση της 6ης Φεβρουαρίου του 1934, η οποία οδήγησε στην πτώση της Αριστερής Συμμαχίας (Cartel des gauches), στην παραίτηση του ριζοσπάστη Edouard Daladier και στην αντικατάσταση του από το συντηρητικό Gaston Doumergue. Τα γεγονότα εξελίχθησαν ως εξής:

Στις 8 Ιανουαρίου του 1934 η γαλλική αστυνομία ανακαλύπτει μετά από πολύ κόπο τον μεγαλοαπατεώνα Σάσα Σταβίνσκυ, ή Σέρζ Αλεξάντερ επί το γαλλικότερον, στο σαλέ του στη Σαβοΐα. Εκείνος όμως τους «ξεφεύγει» και πάλι φυτεύοντας μία σφαίρα στο κεφάλι του και πεθαίνοντας το πρωί της επομένης λόγω του αίματος που είχε χάσει, αφού αφέθηκε για ώρες αβοήθητος. Τον θάνατο του ακολούθησε μία λαϊκή κοινωνική και πολιτική έκρηξη εναντίον των Γάλλων πολιτικών που τόσο είχαν χαϊδέψει για χρόνια αυτόν τον τυχοδιώκτη. Καθώς χιλιάδες οπαδοί της Action Française κραύγαζαν πως οι πολιτικοί «τον σκότωσαν για να του κλείσουν το στόμα!» έμοιαζε το φάντασμα του Ουκρανού πρόσφυγα Σταβίνσκυ να καταδιώκει τη Γ΄ Γαλλική Δημοκρατία και τον Κοινοβουλευτισμό. Οι χιλιάδες των διαδηλωτών αυξάνονταν καθημερινώς στους δρόμους των Παρισιών κι ενώ συλλαμβάνονταν συνεχώς υψηλά ιστάμενοι συνεργάτες και προστάτες του άλλοτε «επιφανούς ανδρός» Σταβίνσκυ, οι πολιτικοί βρίσκονταν στο χείλος του γκρεμού πολιορκημένοι μέσα στο Παλαί Μπουρμπόν. Απ’ έξω χιλιάδες μέλη της Πατριωτικής Νεολαίας, της Γαλλικής Αλληλεγγύης αλλά κυρίως της Action Française, διαδήλωναν εναντίον των πολιτικών και χτυπιόνταν στους δρόμους με την αστυνομία, ενώ τους επευφημούσε ο Παριζιάνικος λαός. Στο θέατρο ο διευθυντής της Γαλλικής Κωμωδίας Εμίλ Φάμπρ ανέβασε τον «Κοριολάνο» του Σαίξπηρ, ο οποίος καταχειροκροτήθηκε από το κοινό αλλά του στοίχησε τη θέση του. Ωστόσο ο διάδοχος του, Λουί Τομέ, δεν κατάφερε να φτάσει ούτε ως το γραφείο του αφού κινδύνευσε να λυντσαριστεί από τους εξαγριωμένους ηθοποιούς που τον περίμεναν εκεί.

Στις 6 Φεβρουαρίου παρουσιάσθηκε μέσα σε μία βίαιη συνεδρίαση του Κοινοβουλίου η νέα κυβέρνηση, αλλά δεν κατάφερε ούτε καν να αποσπάσει ψήφο εμπιστοσύνης. Στις πλατείες και τους δρόμους γύρω από το κτίριο γίνονταν συνεχείς μάχες και συμπλοκές μεταξύ αστυνομίας και μελών της Action Française, ενώ μόλις άρχισε να νυχτώνει ξεκίνησαν σποραδικοί πυροβολισμοί. Κάποιοι κοινοβουλευτικοί παρατηρούσαν με αγωνία στο μισοσκόταδο τις απειλητικές κινήσεις του πλήθους προς αυτούς και τις αντεπιθέσεις του ιππικού, ενώ όλο το σκηνικό θύμιζε συνεχή πλημμυρίδα και άμπωτη. Τελικά το πλήθος απώθησε με βία το φράγμα της αστυνομίας στην πλατεία Ομονοίας και πολλοί αστυνομικοί και χωροφύλακες απομακρύνθηκαν πληγωμένοι και με τις στολές τους κουρελιασμένες. Κατά τις 7:30 οι διαδηλωτές έφθασαν στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα και τότε οι δυνάμεις καταστολής άρχισαν να πυροβολούν αδιακρίτως επάνω στο πλήθος. Νεκροί και τραυματίες σωριάσθηκαν στη γέφυρα και τελικά οι επιτιθέμενοι άρχισαν να υποχωρούν ατάκτως ενώ οι τα όργανα της τάξεως κατέλαβαν και πάλι τη γέφυρα.

Μέσα στο Παλαί Μπουρμπόν που μόλις είχε σωθεί, ο Εντουάρ Νταλαντιέ κατάφερε να αποσπάσει τελικά μία πλειοψηφία αλλά αμέσως μετά τα μέλη του Κοινοβουλίου άρχισαν να αποχωρούν ομαδικά. Ένα από αυτά, ο Εντουάρ Ερριώ, φεύγοντας έπεσε στα χέρια των διαδηλωτών οι οποίοι και τον έσυραν με τη βία προς τον Σηκουάνα ενώ τον γλύτωσε μία ομάδα αστυνομικών που εμφανίσθηκε μόλις την τελευταία στιγμή από το υπουργείο Εσωτερικών. Στην πλατεία Ομονοίας, που για λίγο είχε επικρατήσει ηρεμία, ξανάρχισαν οι μάχες με την εμφάνιση του πλήθους των Απομάχων, παλαιών πολεμιστών, οι οποίοι μεταφέροντας ένα ολόκληρο δάσος από σημαίες κινούντο προς τη πλατεία της Όπερας περνώντας εμπρός από το πρόσφατα πυρπολημένο υπουργείο των Ναυτικών. Τα μέλη της Action Française, απωθημένα προσωρινά στους κήπους των ανακτόρων του Κεραμεικού όρμησαν και πάλι και κατέλαβαν την πλατεία Ομονοίας όπου και τους επιτέθηκε ξανά η έφιππη φρουρά πυροβολώντας τους κατά βούληση. Οι πυροβολισμοί αυτοί που άρχισαν περίπου στις εννέα το βράδυ συνεχίσθηκαν μέχρι τις 2,30 το πρωί στο Σανζ Ελυζέ. Την επομένη ημέρα, καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίζονταν, όλα τα δέντρα του Σανζ Ελυζέ βρέθηκαν γαζωμένα από σφαίρες, ενώ τα παραπέτα του Σηκουάνα ήταν λερωμένα από ματωμένα χέρια που είχαν στηριχτεί σε αυτά. Το φως της ημέρας βρήκε νεκρούς 19 διαδηλωτές, έξι από αυτούς επάνω στη γέφυρα της Ομονοίας, και 500 τραυματισμένους διαδηλωτές. Ο υπουργός Στρατιωτικών Πωλ Μπωνκούρ δήλωσε στον Νταλαντιέ ότι ήταν έτοιμος να μεταφέρει στο Παρίσι 18 τάγματα πεζικού, 12 ίλες ιππικού και αρκετά άρματα μάχης, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να αναθαρρήσει και να αρνείται να παραιτηθεί. Σε μία ψευδή ανακοίνωση της η Κυβέρνηση δήλωνε ότι οι νεκροί ήταν μόλις 12, έξι διαδηλωτές κι έξι από τις δυνάμεις καταστολής, εκ των οποίων οι τρεις ήταν χωροφύλακες που ρίχθηκαν στον Σηκουάνα…

Κατά τις 12 το μεσημέρι, μόλις μία ίλη της έφιππης φρουράς εμφανίσθηκε στην πλατεία Ομονοίας, ξέσπασε μία αληθινή βροχή από πέτρες και κάθε είδους αντικείμενα που θα μπορούσε να εκτοξευθεί εναντίον της και οι ταραχές γενικεύθηκαν και πάλι. Ήταν φανερό πλέον ότι το εξοργισμένο πλήθος θα κατέβαλλε τις αστυνομικές δυνάμεις κι ότι η πρόκληση της εμφάνισης του στρατού στους δρόμους θα είχε δραματικές συνέπειες. Έτσι, η κυβέρνηση Νταλαντιέ, την ανάγκη φιλοτιμία ποιουμένη, παραιτήθηκε γύρω στο απομεσήμερο. Μολονότι κι εκείνη την ημέρα είχαν προστεθεί άλλοι δύο νεκροί διαδηλωτές στον κατάλογο των κυβερνητικών θυμάτων, την είδηση της παραίτησης ακολούθησε ένα όργιο χαράς από το παριζιάνικο πλήθος που πλημμύρισε αμέσως τις μεγάλες λεωφόρους της πόλης γιορτάζοντας την παραίτηση της κυβερνήσεως. Μία νέα κυβέρνηση Εθνικής Ενότητος, – από την οποία απεκλήσθησαν οι κομμουνιστές- σχηματίσθηκε στις 8 Φεβρουαρίου υπό τον Γκαστόν Ντουμέργκ, με υπουργούς τους Ερριώ, Ταρντιέ και τον στρατάρχη Πεταίν στο υπουργείο Στρατιωτικών. Η εξέγερση της 6ης Φεβρουαρίου που είχε ξεκινήσει με αφορμή το σκάνδαλο Σταβίνσκυ και είχε λάβει καθαρά αντικοινοβουλευτικό χαρακτήρα φέρνοντας τη Γαλλία στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου είχε λήξει χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Επίλογος

Η Action Française ιδρυθείσα το 1898 κατά τη διάρκεια της υποθέσεως Dreyfus, υπήρξε μία πολύ δραστήρια ακροδεξιά πολιτική κίνηση που δραστηριοποιήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της ταραγμένης δεκαετίας του 1930, ενώ όπως είδαμε, αποσκοπώντας στο να πάρει την εξουσία με τη βία και να επαναφέρει τη Γαλλία στην προεπαναστατική μορφή της, πρωτοστάτησε στις ταραχές της 6ης Φεβρουαρίου του 1934, που ξέσπασαν στη Γαλλία λόγω του σκανδάλου Σταβίνσκυ και έλαβαν καθαρά αντικοινοβουλευτικό χαρακτήρα. Κάποιοι από τα μέλη της, αν και Βασιλόφρονες, όπως ο Georges Valois που ίδρυσε το Faisceau, προσχώρησαν στον Φασισμό μετά την παπική καταδίκη της Action Française το έτος 1926 από τον τότε πάπα Πίο ΙΑ.

Οι Βασιλόφρονες της Action Française που έδρασαν κάτω από το «Καθεστώς του Βισύ», υπό την ηγεσία του Charles Maurras, θεώρησαν ως «θεϊκή επέμβαση» τη συντριβή της Γαλλικής Δημοκρατίας (La IIIe Rèpublique, 1870-10 July 1940) και την άνοδο στη εξουσία του Στρατάρχου Φιλίπ Πεταίν. Μερικοί από αυτούς, όπως ο Henri d’ Astier de la Vigerie, έλαβαν κατόπιν ενεργό μέρος στη Γαλλική αντίσταση, κινούμενοι από πατριωτικά συναισθήματα που φάνηκαν πιο ισχυρά από τις όποιες πολιτικές τους πεποιθήσεις. Η Action Française διαλύθηκε μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά επανιδρύθηκε το 1947 από τον Maurice Pujo. Ένα μέρος από τους παραδοσιακούς Βασιλόφρονες που συμμετείχαν στην Action Française, προσχώρησε στο Κίνημα των Παραδοσιακών Καθολικών, το οποίο δεν αναγνώρισε τη Β΄ Βατικάνειο Σύνοδο (1962-1965) λόγω του ότι αυτή θεωρήθηκε πως «απεμπόλησε ολόκληρη τη Ρωμαιοκαθολική λειτουργική και όχι μόνο παράδοση». Αυτά τα πρώην μέλη της Action Française προσχώρησαν στην κίνηση των Παραδοσιακών Καθολικών με τίτλο: «Οργάνωση του Αγίου Πίου Ι΄» (SSPX), που ιδρύθηκε από τον καρδινάλιο Marcel-François Lefebvre (29 Novembre 1905 – 25 March 1991). Σε αυτήν την εκκλησία ανήκει και ο αρχιεπίσκοπος Richard Nelson Williamson, ο οποίος απασχόλησε τελευταία τη δημοσιότητα λόγω των θέσεων του σχετικά με το Ολοκαύτωμα. Ο γυιός του Maurice Pujo, Pierre Pujo, ηγήθηκε της Action Française μέχρι και τον θάνατο του, στις 10 Νοεμβρίου του 2007. Υπό την ηγεσία του τελευταίου, η παραδοσιακή Action Française μετετράπη σε μία καθαρά Μοναρχική και Αντί-ευρωπαϊκή ένωση που δραστηριοποιήθηκε εντόνως υπό τον τίτλο «Centre royaliste d’Action Française», και εξέδωσε το περιοδικό «Action Française 2000. Έδρασε επίσης μεταξύ των νέων δημιουργώντας στα Γαλλικά πανεπιστήμια το ομώνυμο ισχυρό μοναρχικό κίνημα «Action Française Etudiante». Ο Bertrand Renouvin, (15 Ιουνίου 1943), διέσπασε την Action Française το 1971, και μαζί με μία ομάδα που τον ακολούθησε ίδρυσε προσωρινά τη Nouvelle Action Française, η οποία αργότερα μετονομάσθηκε σε Nouvelle Action Royaliste (NAR), της οποίας πολλά μέλη στελέχωσαν σύντομα το National Front (FN), του Jean-Marie Le Pen που ιδρύθηκε το 1972.

Βιβλιογραφία

1) Καρτιέ Ραιημόν, ΜΕΤΑΞΥ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΩΝ, (1919-1939), Εκδ. Πάπυρος, Αθήναι

2) Jenkins Brian, «HISTORIOGRAPHICAL ESSAY THE SIX FEVRIER 1934 AND THE ‘SURVIVAL’ OF THE FRENCH REPUBLIC», French history, 2006

3) Weber Eugen, ACTION FRANÇAISE; ROYALISM AND REACTION IN TWENTIETH-CENTURY FRANCE, Stanford University Press, Stanford, Calif., 1962.

4) Nolte Ernst, THE THREE FACES OF FASCISM : ACTION FRANÇAISE, ITALIAN FASCISM, NATIONAL SOCIALISM, ed., Weidenfeld and Nicolson, μετάφραση από τα Γερμανικά υπό Leila Vennewitz, London 1965.

5) Prevotat Jacques, L’ACTION FRANÇAISE, Que sais-je ? Ed., PUF.

6) Rouvillois Frédéric, DROIT CONSTITUTIONNEL. FONDEMENTS ET PRATIQUES, ed. Flammarion, Paris.

7) Soucy Robert, FRENCH FASCISM: THE SECOND WAVE, 1933–1939. Ed., Yale University Press, New Haven, Conn, 1995.

8) Tartatowsky Danielle, LES MANIFESTATIONS DE RUE EN FRANCE. 1918-1968, Publications de la Sorbonne, 1998

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s