Η συμφωνία της Βάρκιζας και οι αριστεροί μύθοι

 

Μαυροσκούφηδες αντάρτες του ΕΛΑΣ κλαίνε για την παράδοση των άχρηστων όπλων τους, με τη συμφωνία της Βάρκιζας. Τα καινούργια όπλα είχαν φροντίσει να τα κρύψουν για «ώρα ανάγκης»..

73 χρόνια από την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας και οι μύθοι συντηρούνται: «η δεξιά δεν τήρησε την συμφωνία (λευκή τρομοκρατία) και η αριστερά στον μονομερή εμφύλιο δεν απαντούσε μέχρι τα τέλη του 1946» -Συνοπτική απάντηση:

Φέτος συμπληρώνονται 73 χρόνια από την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας. Εκεί αποφασίστηκε:
1) η εξασφάλιση των ατομικών ελευθεριών και η εκδήλωση των πολιτικών φρονημάτων,
2) η άρση του μέχρι τότε ισχύοντος στρατιωτικού νόμου,
3) η αμνήστευση των πολιτικών αδικημάτων από την 3η Δεκεμβρίου 1944 μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας,
4) η απελευθέρωση των ομήρων πού κρατούσε ο ΕΛΑΣ και οι λοιπές οργανώσεις πού βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΚΚΕ,
5) η συγκρότηση του νέου Εθνικού Στρατού,
6) η παράδοση και ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ, του ΕΛΑΝ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής,
7) η εκκαθάριση του Δημοσίου και των Σωμάτων Ασφαλείας από συνεργάτες των κατακτητών,
8) η διενέργεια δημοψηφίσματος γιά τή λύση του πολιτειακού ζητήματος καί εκλογών.
Για λογαριασμό του ΚΚΕ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ υπέγραψαν τη συμφωνία της Βάρκιζας οι Σιάντος, Παρτσαλίδης και Τσιριμώκος.

Παρά την υπογραφή της συμφωνίας ωστόσο η συνέχεια του κατοχικού εμφυλίου (1943-44) δεν μπόρεσε να αποφευχθεί. Οι συγκρούσεις του 1946-49 όμως που οφείλονται; Σύμφωνα με μια άποψη ιστορικών, που ανήκουν στην φιλοεαμική και αριστερόστροφη σχολή, υπεύθυνη για τον εμφύλιο του ’46-’49 είναι η Δεξιά, επειδή δεν εφάρμοσε την συμφωνία. Με λίγα λόγια η μερίδα αυτή των ιστορικών υποστηρίζει πως η Δεξιά προχώρησε σε διώξεις κατά των μελών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Διώξεις οπωσδήποτε υπήρξαν, πολλές φορές χωρίς σοβαρό λόγο. Ωστόσο οι υποστηρικτές της άποψης αυτής αποφεύγουν να αναλύσουν τους λόγους των διώξεων, που βεβαίως βρίσκονται στην εμφυλιοπολεμική πολιτική του ΕΛΑΣ που ξεκίνησε ήδη από τον Μάρτιο του 1943 και κορυφώθηκε το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς, φτάνοντας μέχρι την απελευθέρωση. Η ομάδα αυτή των ιστορικών όμως, προχωρά ένα βήμα παραπέρα υποστηρίζοντας πως στον μονομερή εμφύλιο της Δεξιάς η Αριστερά δεν απαντούσε μέχρι τα τέλη του 1946!
Πρώτα πρώτα θα πρέπει να δούμε εν συντομία εάν στέκει η άποψη πως «η Δεξιά δεν εφάρμοσε την συμφωνία». Εντελώς συνοπτικά θα εστιάσω στον 1ο και 6ο όρο της συμφωνίας για να δούμε αν έχει κάποια σοβαρή βάση η θέση των φιλοεαμικών ιστοριογράφων.

Ο πρώτος όρος της συμφωνίας αναφέρεται «στην εξασφάλιση των ατομικών ελευθεριών και στην εκδήλωση των πολιτικών φρονημάτων». Εάν λάβουμε στα σοβαρά το επιχείρημα των φιλοεαμικών ιστορικών, περί μη εφαρμογής της συμφωνίας από τη Δεξιά, θα πρέπει να θερήσουμε δεδομένο πως η Αριστερά και οι υποστηρικτές της μέχρι το τέλος του 1946 δεν είχαν το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι. Κι όμως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, το ΚΚΕ διοργάνωνε άνετα εκδηλώσεις και μάλιστα δημόσιες. Την Πρωτομαγιά του 1945, 150.000 άτομα συγκεντρώθηκαν στο Παναθηναϊκό στάδιο σε εκδήλωση του κόμματος. Όπως επίσης και την 27η Σεπτεμβρίου του ’45, δηλαδή στην επέτειο από την ίδρυση του ΕΑΜ, στον ίδιο χώρο πραγματοποιήθηκε δημόσια συγκέντρωση των οπαδών του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Βεβαίως, τα παραδείγματα αυτά είναι από τα πιο χτυπητά αλλά δεν είναι τα μοναδικά. Και στην περιοχή της Θήβας αρχές του 1946 πραγματοποιείται συγκέντρωση περίπου 4.000 αριστερών πολιτών, σε μια περιοχή πολιτικά ελεγχόμενη από βασιλόφρονες δεξιούς και όλα αυτά σε καιρό «λευκής τρομοκρατίας»… (Πιο αναλυτικά Σάκης Μουμτζής, Η κόκκινη βία 1943-1946, η μνήμη και η λήθη της αριστεράς, Επίκεντρο, 2013, σ. 275-282).

Ο έκτος όρος κάνει λόγο για παράδοση του οπλισμού του ΕΛΑΣ και των υπόλοιπων οργανώσεων – παρακλαδιών του. Πράγματι , παραδόθηκαν από τους ΕΛΑΣίτες 41.500 τυφέκια, 2.015 αυτόματα, 163 όλμοι και 32 πολυβόλα. Όπως όμως ομολογούν ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, τα όπλα που παραδόθηκαν ήταν άχρηστα και παλαιά. Ο Ιωαννίδης γράφει στις «Αναμνήσεις» του, (σ. 371-372):

«Προτού ακόμη έλθουν οι δικοί μας από την Βάρκιζα, εγώ είχα σκεφθεί πως είτε κάνουμε συμφωνία είτε όχι, πρέπει να κρύψουμε οπλισμό […] και να τον χρησιμοποιήσουμε σε ώρα ανάγκης που μπορούσε να μας παρουσιασθεί. […] Εμείς είχαμε περί τις 70.000 όπλα. Φυσικά από αυτά, περίπου 20 με 25 χιλιάδες ήσαν άχρηστα. Αλλά αυτοί τα λογάριασαν σούμα, τα βγάλαν τόσα και ζήτησαν 40.000. Και ο Σαράφης τους είπε: «46.000 θα σας δώσουμε». Αυτό έγινε δηλαδή για να μην αποκαλυφθεί ότι εμείς κρύβαμε όπλα. […] Φωνάζω τον Κίσσαβο της Θεσσαλίας. Του λέω πως θα συγκεντρώσει τον οπλισμό και τι οπλισμό θα κρύψει. Λέω στο Γενικό Στρατηγείο, που βρισκόταν στα Τρίκαλα, να στείλει εμπιστευτική διαταγή στα έξω τμήματα να κρύψουν οπλισμό. […] Παίρνω το αυτοκίνητο και τραβάω για την Μακεδονία. Βρίσκω τον Μάρκο και τον Στρίγκο στην Βέροια. Σύμφωνοι κι αυτοί. Πήγα στο Κιλκίς. Μίλησα με τον Στέργιο και τον Ερυθριάδη. […] τους εξήγησα πως πρέπει να κρύψουμε οπλισμό για ώρα ανάγκης να τον χρησιμοποιήσουμε και να οπλίσουμε τις πόλεις. Η δουλειά έγινε παντού. Παντού έγινε η ίδια δουλειά. Τόσες χιλιάδες όπλα εκεί, τόσα οπλοπολυβόλα και πολυβόλα, τόσα κανόνια… Είχαμε και κανόνια να κρύψουμε, πέντε ή τρία δε θυμάμαι τώρα. […] Εκείνοι που θα κρύψουνε τον οπλισμό θα φύγουν για το Μπούλκες, ώστε να μην πιαστούν και πει κανένας ότι κρύψαμε οπλισμό […] και αμέσως όλοι αυτοί, μόλις τελείωναν την απόκρυψη του οπλισμού, γραμμή για το Μπούλκες».

Επομένως, από τη μαρτυρία του Ιωαννίδη, που μόνο τυχαίο στέλεχος του ΚΚΕ δεν ήταν, γίνεται ξεκάθαρη η πρόθεση του κόμματος να ακυρώσει τη συμφωνία της Βάρκιζας, με την απόφασή του να κρύψει όπλα για «ώρα ανάγκης». Κρύφτηκαν περίπου 40.000 όπλα για να χρησιμοποιηθούν στον εμφύλιο του 1946-49. Άλλωστε στην 6η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, τον Οκτώβριο του 1949, ειπώθηκε από τον Ζαχαριάδη πως «η Βάρκιζα ήταν ο απαραίτητος ελιγμός για την ανασυγκρότηση των λαϊκών δυνάμεων». Ιδιαίτερα σημαντική ωστόσο είναι και η μαρτυρία του Κωνσταντίνου Κωστούλα, από το Πωγώνι Ιωαννίνων. Στο βιβλίο του «Κατοχικές ιστορίες του Πωγωνίου, ενθυμήσεις – καταγραφές – μαρτυρίες» εκδόσεις 3 Ε ΕΛΙΚΡΑΝΟΝ, 2013, σ. 66-68, γίνεται αναφορά για την αποκάλυψη οπλισμού του 15ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ της περιοχής που είχε κρυφτεί για «ώρα ανάγκης» όπως έγραφε και ο Ιωαννίδης. Τον Απρίλιο του 1945, άνδρες της Εθνοφυλακής υπό την ηγεσία του μαυροσκούφη ανθυπολοχαγού Μποντίλα έφτασαν στην Πωγωνιανή, καθώς υπήρχαν πληροφορίες πως στην περιοχή οι άντρες του ΕΛΑΣ είχαν κρύψει όπλα. Οι πληροφορίες προήλθαν και από μέλη του ΕΑΜ, που ήθελαν να τύχουν καλύτερης μεταχείρισης από την άλλη πλευρά. Τα ονόματα που δόθηκαν στην Εθνοφυλακή πέρασαν από ανακρίσεις. Μετά από πολύ ξύλο κάποιος μαρτύρησε για την περιοχή που είχε θαφτεί ο οπλισμός. Οι ΕΛΑΣίτες καπεταναίοι του χωριού Κάτω Μερόπη είχαν αποφασίσει τον Ιανουάριο του 1945 –ένα μήνα πριν την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας που «σεβόταν» η Αριστερά- να κρύψουν όπλα κάτω από το οστεοφυλάκειο της εκκλησίας του Άη Γιώργη καθώς και στην παρακείμενη δεξαμενή.

Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει πως αντίκρισε το κιβώτια οπλισμού που είχαν θαφτεί:

«Ήμουν παρών όταν έφεραν τα κιβώτια με τον συσκευασμένο οπλισμό στην Πωγωνιανή. Μάλιστα, δεκατριών χρονών τότε, θυμάμαι με λεπτομέρεια το γεγονός. Άνοιξαν τρία κιβώτια με όπλα και τα εξέθεσαν σε κοινή θέα απλώνοντας τα στο πεζούλι του πλάτανου στην αγορά του χωριού. Ο οπλισμός ήταν συγκεντρωμένος σε κιβώτια με χοντρές σανίδες από ξύλο πλατάνου. Κάθε κιβώτιο είχε μέσα 7 όπλα Μάουζερ Γερμανικά, καινούργια, συντηρημένα με παχύ στρώμα γράσου. Στο πεζούλι του πλάτανου στην αγορά της Πωγωνιανής, που είχαν ανοιχθεί τα κιβώτια με όπλα, στήθηκαν και δύο όλμοι των 81 mm από αυτούς που βρέθηκαν στις κρύπτες. Σε έναν από τους όλμους, ένας γνωστός παράγοντας του χωριού, ο Βαγγέλης Κουκουλάρης, είχε κρεμάσει ένα χαρτί που έγραφε «3ος ΓΥΡΟΣ». Ήταν μια έκφραση («Πάμε για τον τρίτο γύρο»), όπως έλεγαν μετά τη Βάρκιζα οι ΕΑΜικοί στα χωριά μας».

Ακολουθούν στο πόνημα του κ. Κωστούλα ακόμα περισσότερες μαρτυρίες (που αξίζουν να διαβαστούν) για απόκρυψη οπλισμού εκ μέρους του ΕΛΑΣ σε άλλες περιοχές της Ηπείρου. Ίσως μάθουμε κάποια στιγμή πως έφτασαν στα χέρια των ανταρτών του ΕΛΑΣ τα ολοκαίνουργια όπλα των Γερμανών…

Advertisements

One thought on “Η συμφωνία της Βάρκιζας και οι αριστεροί μύθοι

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s