«Αμελέ ταμπουρού»,η εξόντωση των Ελλήνων Ορθοδόξων της Μικράς Ασίας

Έλληνες ορθόδοξοι, δέσμιοι στα «τάγματα εργασίας».

 

Η συστηματική εξόντωση των Ελλήνων Ορθοδόξων της Μικράς Ασίας – και γενικότερα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας – ξεκίνησε λίγα χρόνια μετά την επανάσταση κατά του Σουλτάνου και την εγκαθίδρυση του κινήματος των Νεοτούρκων. Αρχικά, οι Νεότουρκοι παρουσιάστηκαν σαν ένα επαναστατικό κίνημα που βασιζόταν σε αρχές όπως η δημοκρατία και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μάλιστα δεν θα γίνονταν φυλετικές ή θρησκευτικές διακρίσεις καθώς συμφέρον του κινήματος των Νεοτούρκων ήταν η ενότητα και η ανάπτυξη του Οθωμανικού έθνους. Συνέχεια

Advertisements

Σμύρνη 1922: Εμπόρευμα από μετάξι αλλά καρδιά από χρυσάφι

 

 

του Γιάννη Αλεξανδρόπουλου,

ιστορικού, συνεργάτη

 

Ήταν 8 Σεπτεμβρίου 1922 στην Σμύρνη. Το μέτωπο είχε καταρρεύσει και οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, με απόγνωση και τρόπο, έψαχναν τρόπο να αποβιβαστούν σε οποιοδήποτε πλοίο για να γλιτώσουν απο την μανία των τουρκικών ορδών. Τότε, πολλοί Μικρασιάτες ανεπιτυχώς προσπάθησαν να επιβιβαστούν σε διάφορα ευρωπαϊκά πλοία, εμπορικά ή πολεμικά.

Δυστυχώς, σε πλείστες περιπτώσεις τα ευρωπαϊκά πληρώματα με βάρβαρο τρόπο απαγόρευαν την αποβίβαση των Ελλήνων προσφύγων στα πλοία τους, όμως υπήρχαν και οι εξαιρέσεις. Συνέχεια

Συνεννοήσεις Βενιζέλου – Κεμάλ, πριν και μετά την Μικρασιατική καταστροφή

 

30 Οκτωβρίου 1930 – Άγκυρα, δεξίωση όπου διακρίνονται μεταξύ άλλων ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Μουσταφά Κεμάλ, μετά των συζύγων τους. Λίγο πριν είχε υπογραφεί η Ελληνοτουρκική συνθήκη φιλίας .

 

Ο διχασμός μεταξύ Φιλελευθέρων και Βασιλικών που ξεκίνησε την περίοδο 1915-1916 αποτέλεσε τον πρώτο εμφύλιο πόλεμο του 20ου αιώνα στην Ελλάδα. Δυστυχώς για τον Ελληνισμό της Ιωνίας, η αντιπαράθεση αυτή δεν σταμάτησε ούτε την περίοδο της Μικρασιατικής εκστρατείας 1919-1922.

Είναι γνωστό πως ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν ο πολιτικός ηγέτης που ξεκίνησε την Μικρασιατική εκστρατεία. Ήδη από το 1915 είχε ζητήσει την άποψη του Ιωάννη Μεταξά για το εγχείρημα. Η απάντηση του Έλληνα αξιωματικού ήταν αρνητική, διότι μεταξύ άλλων οι ελληνικές  δυνατότητες δεν ήταν επαρκείς για την κατάλυση ολόκληρου του Τουρκικού κράτους, ενώ δεν ήταν δυνατή επίσης η κατάληψη και διατήρηση μιας λεπτής παραλίου γεωγραφικής ζώνης στη Μικρά Ασία, η οποία συνεχώς θα πιεζόταν από τον εχθρό. Επιπλέον ο Μεταξάς ενημέρωσε τον Βενιζέλο ότι αν αποβιβαζόταν στη Σμύρνη ο Ελληνικός Στρατός θα αναγκαζόταν να εμπλακεί σε περαιτέρω εκστρατεία στα ενδότερα της Μικράς Ασίας ώστε να καταδιώκει τον εχθρό. Πράγμα που θα ήταν καταστρεπτικό για την εκστρατεία στην Ιωνία και θα έφερνε τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Δυστυχώς δεν ακούσθηκαν οι επισημάνσεις του Μεταξά, ο οποίος επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά. Συνέχεια

George Horton: Σμύρνη «η πόλη που μαρτύρησε»

Ο George Horton υπήρξε Αμερικανός διπλωμάτης και φιλέλληνας. Την περίοδο 1911-1917 και 1919-1922 διατέλεσε πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της καταστροφής του Ελληνισμού της Ιωνίας. Οι συγκλονιστικές καταγραφές αποτυπώνονται ανεξίτηλες στο βιβλίο του «Η μάστιγα της Ασίας» (1926). Υπήρξε δημοσιογράφος και λόγιος της εποχής του. Πολυγραφότατος δεν αρκέστηκε μόνο στην καταγραφή της ιστορίας αλλά είχε και λογοτεχνικές – ποιητικές αναζητήσεις. «Η πόλη που μαρτύρησε» είναι ένα ποίημά του που αναφέρεται στην ολική καταστροφή της Σμύρνης από τις ορδές των τσετών του Κεμάλ. Η προσωπική ιδιότητα καθώς και η αυτούσια παρουσία του τις ημέρες εκείνες στην πόλη της Σμύρνης προσδίδουν επιπλέον εγκυρότητα στο εν λόγω ποίημα.

Featured image

Συνέχεια

Το μαρτυρικό τέλος του Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσοστόμου

 

  Με αφορμή το «αντιρατσιστικό νομοσχέδιο» και τις αναφορές ορισμένων για βιαιότητες που διέπραξε μόνον ο Ελληνικός στρατός έναντι του ντόπιου τουρκικού πληθυσμού, θεώρησα απαραίτητο να αναρτήσω ένα άρθρο για το φρικτό τέλος της ηγετικής φυσιογνωμίας του Ελληνικού στοιχείου της Ιωνίας, του ηρωικού Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσοστόμου. Ο Χρυσόστομος έφτασε στην Σμύρνη τον Μάιο του 1910. Από την πρώτη στιγμή υπήρξε κάτι παραπάνω από ένας Μητροπολίτης, ήταν η κεφαλή του απελευθερωθέντος ιωνικού πληθυσμού [1]. Έδωσε ώθηση στην παιδεία, έχτισε σχολεία, ιδρύματα, ανασυγκρότησε αθλητικούς συλλόγους, κατασκεύασε νέο μητροπολιτικό μέγαρο, ήταν πάντα δίπλα στο ποίμνιό του μέχρι το τέλος. Ο ηρωισμός του και η προσφορά του στο έθνος είχε ξεκινήσει ήδη από την εποχή που ήταν Μητροπολίτης Δράμας, την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα.
Όταν άρχισε η σύμπτυξη του μετώπου που οδήγησε στην υποχώρηση του ελληνικού στρατού και στην καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού, ο Χρυσόστομος βρέθηκε από την πρώτη στιγμή δίπλα στο δοκιμαζόμενο λαό του. Προσπαθούσε να εμψυχώσει το ποίμνιό του, χαρακτηριστικός είναι ένας λόγος του: «Η Θεία Πρόνοια, δοκιμάζει την πίστιν μας και το θάρρος μας και την υπομονή μας την ώραν αυτήν. Αλλ΄ο Θεός δεν εγκαταλείπει τους χριστιανούς. Εις τας τρικυμίας αναφαίνεται ο καλός ναυτικός και εις τας δοκιμασίας ο καλός Χριστιανός. Προσεύχεσθε και θα παρέλθη το ποτήριον τούτο. Θα ιδώμεν πάλιν καλάς ημέρας και θα ευλογήσωμεν τον Θεόν. Θαρρείτε ως εμπρέπει εις καλούς χριστιανούς». Την ίδια στάση κράτησε και τις μέρες που οι τσέτες του Κεμάλ έσφαζαν και βίαζαν μέσα στη Σμύρνη. Δεν εγκατέλειψε τον ελληνικό πληθυσμό την ώρα που όλοι βιάζονταν να ανέβουν στο κατάστρωμα του πλοίου που θα τους πήγαινε απέναντι. Όταν ο αρχιεπίσκοπος των Καθολικών τον ενημερώνει ότι του χει εξασφαλίσει θέση του απαντά συνειδητά: «Παράδοσις του ελληνικού κλήρου αλλά και χρέος του καλού ποιμένος είναι να παραμείνη με το ποιμνιόν του».
Την ίδια μέρα, εισέρχεται στην Σμύρνη, ο ορκισμένος εχθρός του Χρυσοστόμου, στρατηγός Νουρεντίν Μπέης. Πρώτη του ενέργεια ήταν να επιστρατεύσει με καταναγκαστικό τρόπο όλους τους Έλληνες και Αρμένιους ηλικίας 18-45 ετών, ώστε να σταλούν στην ενδοχώρα για καταναγκαστική εργασία στα Τάγματα Εργασίας, μέχρι να οδηγηθούν στον θάνατο από την εξάντληση, την πείνα και τη δίψα. Παράλληλα, κάλεσε τον Χρυσόστομο στο γραφείο του για μια τυπική ανάκριση. Αυτές ήταν οι τελευταίες στιγμές του Μητροπολίτη. Ακολούθως βγαίνοντας παραδόθηκε από τον Νουρεντίν στον τουρκικό όχλο. Ας δούμε πως περιέγραψαν τον θάνατο του Χρυσοστόμου, διάφορες ξεχωριστές προσωπικότητες, πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες του βασανισμού του. Ο Τζόρτζ Χόρτον, Αμερικανός πρόξενος της Σμύρνης αναφέρει: «Οι διηγήσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο πέθανε ο Χρυσόστομος ποικίλλουν. Το σίγουρο όμως είναι ότι βρήκε το τέλος του στα χέρια του τουρκικού όχλου. Ένας Τούρκος αξιωματικός και δύο στρατιώτες πήγαν στα γραφεία της Μητρόπολης και τον πήραν να τον πάνε στον Νουρεντίν Πασά, τον Τούρκο αρχιστράτηγο ο οποίος, όπως λένε, είχε συλλάβει το τρομερό σχέδιο να τον παραδώσει στον φανατικό όχλο για να τον κάνει ό,τι ήθελε. Δεν υπάρχουν αρκετές αποδείξεις για αυτό αλλά παραμένει γεγονός ότι ο Αρχιεπίσκοπος σκοτώθηκε από τον όχλο. Τον έφτυσαν, του ξερίζωσαν τα γένια, τον χτύπησαν, τον μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου κι ύστερα τον έσυραν στους δρόμους. Το μόνο του αμάρτημα ήταν ότι υπήρξε ένας ευφραδής Έλληνας πατριώτης που πίστευε στην εξάπλωση της φυλής του και εργαζόταν για το σκοπό αυτόν» [2].

Ο πολεμικός ανταποκριτής, Κώστας Μισαηλίδης, το 1925 εξέδωσε όσα είδε και έζησε ο ίδιος τις μαρτυρικές ημέρες για τον Ελληνισμό της Ιωνίας. Στο φυλλάδιο «Η καταστροφή και οι τελευταίες ημέρες της Σμύρνης» έγραφε για το τέλος του Χρυσοστόμου: «Του έβγαλαν με ξιφολόγχη τα μάτια , του έκοψαν τ΄αυτιά και τη γλώσσα. Τον έσυραν από τα γένεια και τα μαλλιά. Γύρω απ’ το σώμα του έστησεν η απάνθρωπη, η αφάνταστη βάρβαρη τουρκική μανία τον πιό φρικτό χορό. Δεν άφησαν τίποτε το σκληρό και το εξευτελιστικό που να μην το κάμουν στο αφανισμένο και μισοσκοτωμένο κορμί του Χρυσοστόμου. Κι εσύρθηκεν έτσι, ως τους Ικί – Τσεσμέ, ο γέρων Μητροπολίτης Σμύρνης, κατακομματιασμένος. Από το κορμί του, εκεί, το μεθυσμένο από κτηνωδία πλήθος πήρε ένα κομμάτι σάρκας του Χρυσοστόμου για φυλακτό ματωμένο. Το κεφάλι του με βγαλμένα τα μάτια, κομμένα τ΄αυτιά και τη γλώσσα,  με τα γένεια ξερριζωμένα και μαύρο από το ξύλο, αιματοστάλαχτο το έμπηξαν στην πατερίτσα του και η πομπή μαινόμενη από βλασφήμιες και σαρκασμό, το περιέφερε στους Τουρκομαχαλάδες» [3].
Το ίδιο σημαντική και αξιόπιστη μαρτυρία, σαν τις παραπάνω, είναι και αυτή του Γάλλου ιστορικού και δημοσιογράφου Ρενέ Πυώ, που έφτασε στη Σμύρνη το 1919 σαν απεσταλμένος της εφημερίδας «Le Temps» και έζησε άμεσα τα γεγονότα μέχρι και την καταστροφή. Γράφει ο Πυώ: «… Ο αξιωματικός που συνόδευε τον Χρυσόστομο, τον οδήγησε μπροστά στον Νουρεντίν. Σε δέκα λεπτά, και ενώ ο Χρυσόστομος κατέβαινε, βγήκε στο μπαλκόνι του κτιρίου ο Νουρεντίν πασάς, ο οποίος απευθύνθηκε στους χίλιους με χίλιους πεντακόσιους μουσουλμάνους, άνδρες και γυναίκες, που βρίσκονταν στην πλατεία. Τους είπε ότι τους παραδίδει το μητροπολίτη, προσθέτοντας χαρακτηριστικά τις φράσεις: «Αν σας έκανε καλό, να του το ανταποδώσετε. Αν σας έκανε κακό, να του κάνετε και σείς κακό!» Ο όχλος άρπαξε χωρίς χρονοτριβή το μητροπολίτη και τον οδήγησε λίγο πιο πέρα, μπροστά στο κομμωτήριο του Ismail ενός Ιταλού προστατευόμενου. Εκεί σταμάτησαν και τον έντυσαν με μία άσπρη μπλούζα που πήραν από τον κομμωτή. Άρχισαν αμέσως να τον χτυπούν λυσσασμένα με γροθιές και με ξύλα, και να τον φτύνουν στο πρόσωπο. Του τρύπησαν με μαχαιριές το σώμα, του ξερίζωσαν τη γενειάδα, του έβγαλαν τα μάτια, του έκοψαν τη μύτη και τα αυτιά» [4].

Το δημοσίευμα της Ζαμάν. Στο πανό αναγράφεται στο τουρκικά «13-18 Σεπτεμβρίου 1922. Τιμούμε την μνήμη των απολεσθέντων συντρόφων μας κατά την πυρκαγιά της Σμύρνης».

Ο θάνατος ή μάλλον η φρικιαστική δολοφονία του Χρυσοστόμου αποτέλεσε το επιστέγασμα της γενοκτονίας και του ξεριζωμού των Ελλήνων της Ιωνίας, σαν απόρροια της εκκαθαριστικής πολιτικής του Κεμάλ. Ο Σαράντος Καργάκος έγραψε πως οι Τούρκοι δολοφόνησαν τον Χρυσόστομο «γιατί στο πρόσωπό του έβλεπαν τον πιο επίφοβο αντίπαλο, σκότωσαν τον άνθρωπο που την επαύριο της καταστροφής, θα γινόταν ο νέος πολιτικός και εν ταυτώ θρησκευτικός ηγέτης του Ελληνισμού» [5]. Δυστυχώς όμως, υπάρχουν ακόμη ορισμένοι που θεωρούν ότι δεν υπήρξε γενοκτονία κατά του Ελληνισμού. Είχαμε δει μια τέτοια άποψη σε παλαιότερη ανάρτηση. Η καλύτερη απάντηση ωστόσο έρχεται από Τούρκους ιστορικούς στο βίντεο αυτό της ιστοσελίδας Μηχανή του Χρόνου.
Παράλληλα, πριν λίγες μέρες έλαβε χώρα στη πόλη της Σμύρνης, τελετή αφιερωμένη στις σφαγές και τις διώξεις που συνέβησαν κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής. Μάλιστα, η εφημερίδα Ζαμάν αφιέρωσε και σχετικό ρεπορτάζ. Οι γείτονες αρχίζουν δειλά δειλά και ομολογούν την αλήθεια. Ας ελπίσουμε το ίδιο να πράξουν και οι εγχώριοι ανιστόρητοι αμφισβητίες…

Παραπομπές:

1) Σαράντος Καργάκος, Η Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922, από το έπος στη τραγωδία, δ΄μέρος, σ. 270.
2) Τζόρτζ Χόρτον, Η μάστιγα της Ασίας, σ. 136-137.
3) Κώστας Μισαηλίδης, σ. 25-26.
4) Ρενέ Πυώ, Ο θάνατος της Σμύρνης.
5) Σαράντος Καργάκος, ό.π., σ 283.

Και όμως στην Μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922, οι Έλληνες διέπραξαν γενοκτονία κατά των Τούρκων!

Εικόνα σαν κι αυτή φαίνεται πως είναι άγνωστη στον κ. Κωστόπουλο…

   Στην Ελλάδα του 2014 ο καθένας μπορεί να γράφει, να λέει και να δηλώνει ό,τι θέλει! Κάπως έτσι φαίνεται πως σκέφτεται και φέρεται ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Τάσος Κωστόπουλος. Σε άρθρο του στην Εφημερίδα των Συντακτών με τίτλο «Λογοκρισία με «αντιρατσιστικό» πρόσημο», ο εν λόγω δημοσιογράφος αγωνιά για το αν «ποινοκοποιηθεί» η ιστορική έρευνα, με αφορμή το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο που πρόκειται να ψηφιστεί. Ουσιαστικά όμως, αγωνιά για το αν συμπεριληφθεί στο νομοσχέδιο «με βίαιη επιβολή η άποψη περί «γενοκτονίας» των Ελληνορθοδόξων Ποντίων και Μικρασιατών». Εντύπωση προκαλεί ότι ο κ. Κωστόπουλος βάζει εισαγωγικά στη λέξη γενοκτονία, αμφισβητεί δηλαδή για πολλοστή φορά ότι υπήρξε γενοκτονία των Ποντίων και των Μικρασιατών από τους γείτονες Τούρκους.
  Και όχι μόνο αυτό, αλλά προχωρά παραπέρα υποστηρίζοντας ότι κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας (1919-1922) όχι μόνο δεν υπήρξε γενοκτονία Ελλήνων της Μικράς Ασίας, αλλά οι μόνες βιαιότητες σε βάρος αμάχων ήταν αυτές που προξένησε ο Ελληνικός στρατός στο ντόπιο τουρκικό πληθυσμό. Γράφει επί λέξη: «Στην περίπτωση της Μικρασίας, οι μόνες βιαιότητες σε βάρος αμάχων που έχουν διεθνή νομική αναγνώριση είναι όχι η «γενοκτονία» τής εκεί ελληνικής μειονότητας αλλά, αντίθετα, τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα σε βάρος του ντόπιου τουρκικού πληθυσμού. Η Συνθήκη της Λοζάνης του 1923, το νομικό δηλαδή κείμενο που έχει αναγορευτεί σε ακρογωνιαίο λίθο της εθνικής επιχειρηματολογίας, περιέχει ειδικό άρθρο (§59) όπου η Ελλάδα αναγνωρίζει την ενοχή της για «πράξεις του ελληνικού στρατού ή της ελληνικής διοικήσεως αντιθέτους προς τους νόμους του πολέμου» και την υποχρέωσή της να καταβάλει αποζημιώσεις στην Τουρκία, τις οποίες όμως η τελευταία αποποιείται «λαμβάνουσα υπ’ όψιν την οικονομικήν κατάστασιν της Ελλάδος». Περί γενοκτονίας -ή έστω σφαγών- του ελληνικού πληθυσμού, στη συνθήκη που επισφράγισε τους ελληνοτουρκικούς πολέμους του εικοστού αιώνα, δεν υπάρχει ούτε λέξη». Μάλιστα, πιο κάτω συνεχίζει να αμφισβητεί τις γενοκτονίες Ποντίων και Μικρασιατών χαρακτηρίζοντας τις αποφάσεις της Ελληνικής Βουλής με τις οποίες αναγνωρίστηκαν οι εν λόγω γενοκτονίες σαν «κείμενα σκοπιμότητας και όχι ιστορικής έρευνας»!
   Μετά από όλα αυτά, αισθάνομαι την ανάγκη να δώσω μια συνοπτική απάντηση στις παραπάνω απόψεις. Συγκεκριμένα, στην άποψη ότι οι μόνες βιαιότητες που έλαβαν χώρα στη Σμύρνη ήταν αυτές του Ελληνικού στρατού και μόνο, φτάνει να αντιπαραθέσει κανείς το βιβλίο του Αμερικανού Πρόξενου της Σμύρνης, Τζόρτζ Χόρτον, η Μάστιγα της Ασίας. Στο κεφάλαιο «Λεπτομέρειες που έγιναν γνωστές μετά την τραγωδία», ο Χόρτον αναφέρει πληροφορίες που του εκμυστηρεύθηκαν όχι Έλληνες ή Αρμένιοι, αλλά Αμερικανοί και Ολλανδοί. Αναφέρει λοιπόν σφαγές, πυρπολήσεις αθώων αμάχων και βιασμούς γυναικών: «Αμερικανοί και άλλοι που ήταν στη Σμύρνη μου αφηγήθηκαν πολλές φορές το περιστατικό του ολοκαυτώματος μιας ομάδας κατοίκων της πόλης, ανδρών, γυναικών και παιδιών, που είχαν μαζευτεί πάνω σε μια μαούνα αραγμένη στο λιμάνι και σε πολύ μικρή απόσταση από την προβλήτα, με την ελπίδα ότι κάποια συμμαχική ή αμερικανική ατμάκατος θα τους ρυμουλκούσε σε κάποιο πλοίο και θα τους έσωζε. Οι Τούρκοι τους πέταξαν πετρέλαιο και τους έκοψαν ζωντανούς (σελ 156, έκδοση ΔΟΛ)». Και συνεχίζει πιο κάτω «Διηγούνται ιστορίες φρίκης για την απανθράκωση αρρώστων στα νοσοκομεία και παιδιών στα σχολεία. […] Ένα από τα κυριότερα εγκλήματα που διαπράχτηκαν κατά τη διάρκεια της τραγωδίας ήταν ο μαζικός βιασμός γυναικών και κοριτσιών (σελ 157)». Επομένως είναι τουλάχιστον ατυχής η άποψη του κ. Κωστόπουλου πως «οι μόνες βιαιότητες αμάχων ήταν τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα σε βάρος του ντόπιου τουρκικού πληθυσμού».
    Τελειώνοντας, σχετικά με το αν υπήρξε ή όχι γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας δε νομίζω ότι χρειάζεται απάντηση. Παρόλ΄αυτά, ξένες εφημερίδες της εποχής ανέφεραν τις τρομακτικές απώλειες όχι μόνο Ελλήνων αλλά και Αρμενίων. Το πρακτορείο Reuturs, την 18η Σεπτεμβρίου 1922, σε ανταπόκρισή του ανέφερε: «Από τις περιγραφές που έχουμε, δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί ακριβής αριθμός θυμάτων, αλλά υπάρχει φόβος ότι οπωσδήποτε υπερβαίνουν τις εκατό χιλιάδες».  Ο Χόρτον μάλιστα γράφει: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλές χιλιάδες από τους ανυπεράσπιστους άμαχους της Σμύρνης και της γύρω περιοχής δολοφονήθηκαν από τους Τούρκους. Στον αριθμό εκείνων που σκοτώθηκαν τις μέρες της σφαγής, θα πρέπει να προστεθούν οι εκτοπισμένοι Έλληνες που χάθηκαν, αυτοί που κάηκαν στην πυρκαγιά ή σκοτώθηκαν από τους τοίχους που έπεφταν, αυτοί που χάθηκαν στην προκυμαία και όλοι όσοι υπέκυψαν αργότερα από τις στερήσεις, τα τραύματα ή τη θλίψη (σελ 167)». Στη τελευταία κατηγορία – σ΄αυτούς δηλ. που υπέκυψαν από τις στερήσεις κλπ – ανήκουν και όσοι συμμετείχαν καταναγκαστικά στα τάγματα εργασίας, που δεν ήταν τίποτα άλλο από τάγματα γενοκτονίας όσων στέλνονταν σ΄αυτά. Δώδεκα ώρες την ημέρα, αλυσοδεμένοι να σπάνε πέτρες,  με αποφάγια για τροφή. Εμπνευστής του σχεδίου ο Γερμανός Στρατηγός Φον Σάντερς. Μάλιστα ο Σάντερς ενημέρωνε τους Τούρκους: «Σας διαβεβαιώνω ότι οι παγωνιές και το κρύο του χειμώνα, οι βροχές και η μεγάλη υγρασία, ο ήλιος και η τρομερή ζέστη του καλοκαιριού, οι αρρώστιες του εξανθηματικού τύφου και της χολέρας, οι κακουχίες και η ασιτία θα φέρουν το ίδιο αποτέλεσμα που λογαριάζετε εσείς με το δικό σας σχέδιο, δηλαδή να τους ξεκαθαρίσετε με σφαγές. Με το σύστημα που σας προτείνω ο θάνατός τους είναι βέβαιος. Αλλά πριν πεθάνουν θα μας προσφέρουν τις πολύτιμες για το έθνος υπηρεσίες τους. Επιπλέον, οι γυναίκες τους δε θα γεννούν, κι έτσι θα λυθεί το δημογραφικό σας πρόβλημα, ενώ η μισητή κι άτιμη αυτή ράτσα θα ξεκληριστεί και θα χαθεί για πάντα σε μια γενιά, κι εσείς θ΄αποκτήσετε μια συμπαγή τουρκική ομοιογένεια που θα δώσει στο έθνος σας νέα δύναμη. Και μην ξεχνάτε βέβαια τις περιουσίες και τα κτήματα που θ΄αφήσουν οι «Γιουνάν» μετά το χαμό τους, που θα περάσουν στο Δημόσιο, δηλαδή σε σας όλους…».  Αν όλα αυτά δεν αποδεικνύουν γενοκτονία τότε τι αποδεικνύουν κ. Κωστόπουλε;    
  

Σμύρνη 1922 ~ ο ξεριζωμός

            Αρχές Μαΐου 1919 τα ελληνικά στρατεύματα αποβιβάζονται στη Σμύρνη. Έχει προηγηθεί το 1918, το συνέδριο της Ειρήνης στο Παρίσι, όπου ο Ελευθέριος Βενιζέλος συντάσσει υπόμνημα που διατυπώνει τις ελληνικές εθνικές διεκδικήσεις. Συγκεκριμένα ζητούσε την ενσωμάτωση των υπολοίπων νησιών του Αιγαίου, της πολύπαθης Βορείου Ηπείρου, των Δωδεκανήσων που τελούσαν υπό ιταλική κατοχή, της δυτικής και ανατολικής Θράκης καθώς και τμήματος της δυτικής Μικράς Ασίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός θεμελίωνε τις εθνικές διεκδικήσεις με ιστορικά, γεωγραφικά, πολιτιστικά και οικονομικά δεδομένα, επιπλέον τόνιζε τους ασταμάτητους διωγμούς των ελληνικών πληθυσμών από Τούρκους και Βούλγαρους στα προηγούμενα χρόνια. Οι διεθνείς εξελίξεις ήταν θετικές για την Ελλάδα, με αποκορύφωμα την υπογραφή της συνθήκης του Νεϊγί, που όριζε την προσάρτηση της δυτικής Θράκης στην Ελλάδα και την ανταλλαγή 92.000 Βουλγάρων με 46.000 Έλληνες της Βουλγαρίας. Επιπλέον η εξωτερική πολιτική της Ιταλίας στην περιοχή της Μικράς Ασίας, που στόχευε στην ουσιαστική προσάρτηση της από τους Ιταλούς, προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ, που ήθελαν να απαλλαχθούν από αυτή. Βάσει αυτού αλλά και των βιαιοτήτων τσετών εις βάρος του ελληνικού πληθυσμού της Σμύρνης, που εκμεταλλεύτηκε διπλωματικά ο Βενιζέλος, η περιοχή της Σμύρνης παραχωρείται στην Ελλάδα. Η Ελληνική διοίκηση στην περιοχή θα είχε πενταετή διάρκεια και μετά ο τοπικός πληθυσμός θα αποφάσιζε με δημοψήφισμα το μέλλον του. Η Ελλάδα θα έπρεπε να αποδείξει στους συμμάχους αλλά και στον μουσουλμανικό πληθυσμό ότι μπορεί να αποδώσει δίκαιη δημόσια διοίκηση χωρίς διακρίσεις και οπωσδήποτε να αποφύγει οποιουδήποτε είδους ρεβανσισμού έναντι των Τούρκων. 
             Στις 2 Μαΐου τμήματα του Ελληνικού στρατού αποβιβάζονται στην προκυμαία της Σμύρνης και γίνονται αποδεκτά από το ελληνικό στοιχείο της πόλης, που άγγιζε το 60% του πληθυσμού, με ενθουσιασμό. Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, μία ημέρα πριν, σε διάγγελμά του προς τον λαό της Σμύρνης λέει: » Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του συνενδρίου της Ειρήνης να καταλάβη Σμύρνην ίνα ασφαλίση την τάξιν. Οι ομογενείς εννοούσιν ότι η απόφασις αυτή ελήφθη διότι εν τη συνειδήσει των διευθυνόντων το Συνέδριον είναι αποφασισμένη η ένωσις της Σμύρνης μετά της Ελλάδος. Διατελέσας μέχρι των Βαλκανικών Πολέμων υπόδουλος υπό τόν αυτόν σκληρότατον ζυγόν, εννοώ ποία αισθήματα χαράς θα πλημμυρίσουν σήμερον τας ψυχάς των Ελλήνων της Μικρασίας. Την εκδήλωσιν των αισθημάτων τούτων δεν εννοώ, βεβαίως, να παρεμποδίσω. Αλλά είμαι βέβαιος, ότι η εκδήλωσις αυτή δεν θα λάβη ουδένα χαρακτήρα ούτε εχθρικότητος, ούτε υπεροψίας απέναντι ουδενός των συνοίκων στοιχείων του πληθυσμού…Ας δοθή εις αυτούς να εννοήσουν ότι δεν εορτάζομεν την κατάλυσιν ενός ζυγού, διά να υποκαταστασήσωμεν εις αυτόν την ιδίαν ημών επικράτησιν επί βλάβη των άλλων…». Η απόβαση αυτή όμως φανατίζει ακόμη περισσότερο τους Τούρκους, μερίδα φανατικών μουσουλμάνων προκαλεί με πυροβολισμούς προς τα ελληνικά αγήματα. Η απάντηση των Ελλήνων είναι όμοια. Ο Αμερικανός Πρόξενος στη Σμύρνη George Horton έγραψε για τα γεγονότα αυτά: «Πολλά έχουν λεχθεί για ωμότητες και σφαγές που διέπραξαν τα ελληνικά στρατεύματα κατά την αποβίβασή τους στη Σμύρνη στις 15 Μαΐου 1919. Στην πραγματικότητα, τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκείνη και τις επόμενες δυο-τρεις μέρες μεγαλοποιήθηκαν τόσο πολύ, ώστε η κοινή γνώμη έμεινε με την εντύπωση ότι είχαν πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις ακόμα και από την οργανωμένη εξόντωση ολόκληρων εθνών από τους Τούρκους.» Την αποβίβαση των στρατευμάτων ακολούθησε αυτή της ελληνικής διοίκησης, δηλαδή της Ύπατης Αρμοστείας. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, στόχος της ήταν η ισονομία μεταξύ Ορθοδόξων και μουσουλμάνων και η αποφυγή διακρίσεων. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος διόρισε ύπατο αρμοστή τον Αριστείδη Στεργιάδη, πρώην γενικό διοικητή Ηπείρου, που είχε πείρα σε θέματα διοίκησης περιοχών με ανάμεικτους πληθυσμούς, ενώ ήταν και εμπειρογνώμων στο μουσουλμανικό δίκαιο. Ο Στεργιάδης πάντως έμεινε γνωστός στην ιστορία για τον δύστροπο χαρακτήρα του και για την προτίμησή του να ικανοποιεί αιτήματα μουσουλμάνων παρά ορθοδόξων. Ο Ελληνικός πληθυσμός της Σμύρνης τον αντιπαθούσε ιδιαίτερα, παρόλα αυτά ο Βενιζέλος δεν τον αντικατέστησε γιατί τον θεωρούσε τον πλέον ικανό για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Την ίδια περίοδο ιδρύεται το Ιωνικό Πανεπιστήμιο Σμύρνης, την οργάνωση του οποίου αναλαμβάνουν οι διακεκριμένοι επιστήμονες Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή και Γεώργιος Ιωακείμογλου. Οι εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου θα μπορούσαν να συγκριθούν με τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια της Ευρώπης, ωστόσο δεν πρόλαβε να λειτουργήσει.
              Στα πεδία των μαχών, ο ελληνικός στρατός δεν σταματούσε την προέλασή του και είχε φτάσει σε βάθος 120 χλμ από τα μικρασιατικά παράλια. Η αντίδραση των Τούρκων ήταν ουσιαστικά ασήμαντη, οι τσέτες του Κεμάλ αρχικά δεν μπορούσαν να σταθούν σε κατά μέτωπο επίθεση γι’ αυτό ακολούθησαν τη μέθοδο του ανταρτοπόλεμου, με σκοπό να φθείρουν τον εχθρό. Εξαιτίας των επιθέσεων αυτών, ο πρωθυπουργός έστελνε συνεχώς ενισχύσεις από την Ελλάδα. Την ίδια στιγμή, οι Ιταλοί ενισχύουν απροκάλυπτα τον Κεμάλ. Η αντίδραση του ελληνικού στρατού είναι άμεση και καταλαμβάνει την Προύσα. Στις 10 Αυγούστου υπογράφεται η συνθήκη των Σεβρών, που εγγυάται στην Ελλάδα και την ανατολική Θράκη. Με την υπογραφή της, ο Βενιζέλος πιστεύει ότι έχει δημιουργήσει την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών, ωστόσο η συνθήκη παρά την υπογραφή της δεν θα ισχύσει ποτέ. Οι κεμαλικοί δεν την αναγνωρίζουν και σε συνδυασμό με την εκλογική ήττα του Βενιζέλου, που  επαναφέρει τον Κωνσταντίνο στη χώρα, δημιουργούνται νέα δεδομένα στη διεθνή σκακιέρα. Οι δυνάμεις της Αντάντ, έχοντας σαν πρόσχημα την έλλειψη εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του βασιλιά, αρχίζουν να εγκαταλείπουν την Ελλάδα και να κλείνουν οικονομικές και στρατιωτικές συμφωνίες με τον Κεμάλ. Πρώτη η Γαλλία στρέφεται στον ηγέτη των Τούρκων και τον Οκτώβρη του 1921 υπογράφεται το Σύμφωνο της Άγκυρας, βάσει του οποίου οι Γάλλοι παραχωρούν την Κιλικία στον Κεμάλ και ο τελευταίος παραχωρεί οικονομικά και εμπορικά προνόμια σ’ αυτούς. Επιπλέον, οι τσέτες εκπαιδεύονται από Γάλλους εκπαιδευτές και ενισχύονται με οπλισμό του γαλλικού στρατού. Έτσι μετά την συμμαχία με Σοβιετικούς και Ιταλούς, οι Τούρκοι βρίσκουν έναν ακόμη ισχυρό σύμμαχο. Η Μεγάλη Βρετανία την ίδια περίοδο, μόνον θεωρητικά υποστηρίζει τις ελληνικές θέσεις. Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επισκέπτεται τη Σμύρνη και μετά από λίγο ξεκινά η αντεπίθεση του ελληνικού στρατού, που στόχο είχε την κατάληψη της Άγκυρας. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ουσιαστικά τη μονιμοποίηση της ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία. Η αποτυχία στον Σαγγάριο, στις αρχές Αυγούστου, ματαιώνει τα σχέδια του γενικού επιτελείου και αρχίζει να μετρά αντίστροφα η ώρα μέχρι τον ξεριζωμό του Ελληνισμού από τα Μικρασιατικά παράλια.

     Έν τω μεταξύ, στον κυρίως ελλαδικό χώρο, το κλίμα είναι τεταμένο.Η οικονομική κατάσταση της χώρας είναι χείριστη και οι κυβερνητικές αλλαγές συνεχόμενες. Αρχές Αυγούστου του 1922, ο Κεμάλ εξαπολύει επίθεση στην περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ. Με την πρώτη επίθεση δημιουργείται ρήγμα που επιτρέπει την προέλαση του τουρκικού στρατού προς την πόλη της Σμύρνης. Η έλλειψη αμυντικού σχεδιασμού, αναγκάζει τον εξαθλιωμένο ελληνικό στρατό να τραπεί σε άτακτη φυγή. Οι τσέτες σφάζουν ασταμάτητα. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθούμε στη κατάσταση του ελληνικού στρατού. Η οικονομική κρίση καθώς και η κυβερνητική αστάθεια ήταν λογικό να επηρεάσουν αρνητικά τον ήδη κουρασμένο στρατό. Επιπλέον, ο στρατός βρισκόταν για περισσότερο από μία δεκαετία στα πεδία των μαχών με αποτέλεσμα τόσο την καθημερινή λιποταξία στρατιωτών, όσο και την κούραση που έφτανε τα όρια της εξαθλίωσης αν υπολογίσουμε την έλλειψη τροφής και ελάχιστης έστω ξεκούρασης. Ο Στυλιανός Γονατάς γράφει στα απομνημονεύματά του: «…Τα πόδια των περισσοτέρων ανδρών έχουν πρησθή εκ των μακρών πορειών. Ποδαλγοί και ασθενείς πίπτουν παραπλεύρως των οδών και ζητούν να τους πάρουν…Πολλοί αποκοιμούνται και εγειρόμενοι κατόπιν ακολουθούν οιανδήποτε μονάδα διέρχεται…Εις τα άλλα δεινά μας προσετίθετο και η έλλειψις τροφίμων. Εάν κατά την περίοδον αυτήν δεν υπήρχαν τα σταφύλια εις τα αμπέλια, ο στρατός θα ήτο αδύνατον να συντηρηθή». Η κατάρρευση του μετώπου αναγκάζει όσους ορθόδοξους διέφυγαν από την εκδικητική μανία των τσετών να εισέλθουν στη Σμύρνη, ελπίζοντας ότι θα σωθούν από την ολοκληρωτική σφαγή. Σύμφωνα με στοιχεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου 250.000 Έλληνες και 15.000 Αρμένιοι εγκατέλειψαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους και κατευθύνθηκαν προς την πόλη της Σμύρνης. Στις 21 Αυγούστου ο αρχηγός του Μικρασιατικού μετώπου Αρχιστράτηγος Χατζανέστης ,πράγματι εκτός τόπου και χρόνου, δήλωνε στην εφημερίδα «Θάρρος»  ότι «… οι Τούρκοι όχι μόνον μετά από δέκα ημέρας αλλ’ ούτε μετά από δέκα μήνας θα δυνηθούν να εισέλθουν εις την Σμύρνην». Στιγμές μαύρες και τραγικές για τον ελληνισμό της Ιωνίας. Όλοι ετοιμάζονταν μέσα στον φόβο και τον θρήνο να επιβιβαστούν στα πλοία που θα τους γλίτωναν από τον Κεμάλ. Στις 25 Αυγούστου ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος με επιστολή του ανέφερε στον Βενιζέλο » Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, το ελληνικόν κράτος, αλλά και σύμπαν το ελληνικόν Έθνος καταβαίνει εις τον Άδην από του οποίου καμμία πλεόν δύναμις δεν θα δυνηθή να το αναβιβάση και το σώση. Της αφαντάστου ταύτης καταστροφής βεβαίως αίτιοι είναι οι πολιτικοί και στρατιωτικοί Σας εχθροί, πλήν και Υμείς φέρετε μέγιστον της ευθύνης βάρος». Στις 27 οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη, την ίδια στιγμή χιλιάδες Ελλήνων προσπαθούν να επιβιβαστούν στα πλοία για να σώσουν το τελευταίο πράγμα που τους είχε απομείνει, την ζωή και την αξιοπρέπειά τους. Οι Τούρκοι δεν χάνουν στιγμή και ξεκινούν άμεσα τις σφαγές. Μαζί με τους τσέτες και κάτοικοι τουρκικής καταγωγής εκτελούν συμπολίτες τους Έλληνες και Αρμένιους. Ο Horton αναφέρει » Στην αρχή, οι κύριοι ένοχοι ήταν Τούρκοι πολίτες, κάτοικοι της πόλης. Εγώ ο ίδιος τους είδα οπλισμένους με τουφέκια να παρακολουθούν τα παράθυρα των χριστιανών, έτοιμοι να πυροβολήσουν κάθε κεφάλι που πρόβαλλε…». Με την είσοδο των τουρκικών στρατευμάτων στην πόλη ο Νουρεντίν εγκαθιστά τουρκική διοίκηση και καλεί όλους τους άντρες 18-45 ετών, που δεν είχαν θανατωθεί να παρουσιαστούν για να οδηγηθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στο εσωτερικό της Τουρκίας. Το απόγευμα καλεί στο διοικητήριο τον Χρυσόστομο, που είχε αρνηθεί να εγκαταλείψει το ποίμνιό του. Αφού τον κατηγόρησε για τη στάση του απέναντι στο τουρκικό έθνος, τον παρέδωσε στον οθωμανικό όχλο και τα τέλος του ήταν μαρτυρικό. Αφού τον έσερναν στους δρόμους και τον κακοποιούσαν, του ξερίζωσαν τα γένια και τον μαχαίρωναν αργά αργά μέχρι να ξεψυχήσει. Το μαρτυρικό του τέλος, τον καθιστά ηγέτη του ελληνισμού της Ιωνίας, που αν και μπορούσε δεν εγκατέλειψε τον βασανισμένο λαό της Μικράς Ασίας.
                       Ωστόσο, τα βασανιστήρια και οι διωγμοί από την πλευρά των Τούρκων δεν σταματούν εδώ. Την 31η Αυγούστου, ξεσπά πυρκαγιά στην αρμενική και ελληνική συνοικία της Σμύρνης. Οι Κεμαλικοί επεδίωκαν να απαλείψουν καθετί ελληνικό από την πόλη. Αναφέρει ο Horton στη «Μάστιγα της Ασίας»: «Οι στρατιώτες του Μουσταφά Κεμάλ άναψαν το δαυλό στην καταδικασμένη πολιτεία και την πυρπόλησαν με συστηματικό τρόπο, με στόχο να εξαλείψουν τη χριστιανοσύνη από τη Μικρά Ασία και να κάνουν αδύνατη οποιαδήποτε μελλοντική επιστροφή των χριστιανών προσφύγων». Επιπλέον, Αμερικανοί υπήκοοι, ανέφεραν ότι είδαν Τούρκους στρατιώτες με δοχεία βενζίνης και εκρηκτικούς μηχανισμούς ανά χείρας στην ελληνική συνοικία. Δεν ήταν τυχαίο , ότι την ημέρα που ξέσπασαν οι φωτιές στην πόλη, ο αέρας φυσούσε αντίθετα από την τουρκική και εβραϊκή συνοικία. Η πυρκαγιά σταμάτησε στις 4 Σεπτεμβρίου, και τις μέρες που διήρκεσε χάθηκαν 25.000 Έλληνες. Ενώ από τις 27 Αυγούστου που οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη μέχρι τη λήξη της πυρκαγιάς, οι νεκροί υπολογίζονται παραπάνω από 100.000, επιπλέον αποτεφρώθηκαν 55.000 σπίτια και όλοι ανεξαιρέτως οι ορθόδοξοι ναοί. Η στάση των συμμάχων και πολιτισμένων Ευρωπαίων που υπηρετούσαν στη Σμύρνη χαρακτηρίζεται από εξοργιστική απάθεια με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μία από αυτές ήταν ο Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, ο φιλέλληνας George Horton, που βοήθησε σημαντικό αριθμό χριστιανών προσφύγων να ξεφύγουν από το μένος των φανατισμένων μουσουλμάνων. Μπροστά στην ανελέητη σφαγή των Τούρκων και στη συμπεριφορά των Δυτικών απέναντι στον Ελληνοαρμενικό πληθυσμό έγραψε προσβεβλημένος: «… οι Τούρκοι δεν σταμάτησαν ούτε στιγμή τις ληστείες και τους βιασμούς. Ακόμα και ο βιασμός μπορεί να γίνει κατανοητός ως παρόρμηση της φύσης, που είναι ίσως ακαταμάχητη όταν τα πάθη ξετρελαίνουν έναν λαό χαμηλού πνευματικού επιπέδου και κατώτερου πολιτισμού. Όμως, η επανειλημμένη απογύμνωση γυναικών και κοριτσιών δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε σε θρησκευτική μανία ούτε σε κτηνώδη πάθη. Ένα από τα δυνατότερα συναισθήματα που πήρα μαζί μου από τη Σμύρνη ήταν το συναίσθημα της ντροπής γιατί ανήκα στο ανθρώπινο γένος…οι Τούρκοι ήταν ελεύθεροι να κορέσουν το φυλετικό και θρησκευτικό τους πάθος για σφαγή, βιασμό και πλιάτσικο σε απόσταση βολής λίθου από τα συμμαχικά και αμερικανικά πολεμικά πλοία»