ΕΟΚΑ: Το πρώτο αντάρτικο του πολέμου 4ης γενεάς έγινε στην Κύπρο

 

 

του Γιάννη Αλεξανδρόπουλου
ιστορικού συνεργάτη

 

Με αφορμή την εμπόλεμη κατάσταση σε Συρία – Ιράκ και Ουκρανία, στην Ελλάδα έχει αρχίσει απο ειδικούς και μη, μια εκτεταμένη συζήτηση περί της νέας μορφής πολέμου, του πολέμου 4ης γενεάς όπως ονομάζεται διεθνώς πλέον. Αυτό όμως που δεν έχει αναφερθεί καθόλου, δείγμα ίσως του πιθηκισμού που εμφανίζεται κατα καιρούς στην Ελλάδα όπου αντιγράφουμε όρους απο το εξωτερικό χωρίς να ελέγξουμε την ελληνική παρουσία σε αυτούς, είναι η πρωτοπορία του ελληνισμού στην παγκόσμια στρατιωτική ιστορία καθώς οι χώρες που εφάρμοσαν πρώτες τεχνικές – μεθόδους που τώρα αποδίδονται στον πόλεμο τέταρτης γενεάς ήταν η Ινδία απο τον Γκάντι και η Κύπρος με την ΕΟΚΑ.

Στο παρακάτω κείμενο θα παρουσιαστεί συνοπτικά το τι είναι ο πόλεμος 4ης Γενεάς αλλα και πως συστατικά στοιχεία αυτού του είδους πολέμου εμφανίζονται στον αγώνα της ΕΟΚΑ, αναφερόμενοι στην ιστορία της ελληνοκυπριακής οργάνωσης.

 

Συνέχεια

Γεώργιος Γρίβας ~ από τη Χ στην ΕΟΚΑ

           Ο Γεώργιος Γρίβας γεννήθηκε τον Μάιο του 1898 στο Τρίκωμο Αμμοχώστου. Η οικογένειά του είχε πίστη στα εθνικά ιδεώδη και ήλπιζε στην ένωση της Κύπρου με την μητέρα Ελλάδα. Αυτός έγινε τελικά και σκοπός ζωής για τον Γρίβα, κρίνοντας απο τη δράση του στα κατοπινά χρόνια. Όταν ήταν 18 ετών είχε γράψει «οι Άγγλοι ουδέποτε θα φύγουν από την Κύπρον δίχως αγώνα.» Αφού τελείωσε το γυμνάσιο, αποφάσισε να μεταβεί στην Αθήνα και να δώσει εξετάσεις στη Σχολή Ευελπίδων, παρά τις έντονες αντιδράσεις της οικογένειάς του. Στις εξετάσεις πέρασε με άριστα και το 1916 ήταν πλέον Εύελπις. Είναι η περίοδος που ο Ελληνικός στρατός έχει ξεκινήσει νικηφόρα ήδη στους Βαλκανικούς πολέμους και η ένταξη σ’αυτόν είναι ιδιαιτέρως τιμητική. Το 1919 αναχώρησε για το μικρασιατικό μέτωπο. Με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού πλέον, ο Γρίβας ανήκε στο 30ο Σύνταγμα Πεζικού, το οποίο διενεργούσε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των τσετών του Κεμάλ. Απο εκείνη τη στιγμή ο Γρίβας άρχισε να συνειδητοποιεί τα πλεονεκτήματα του ανταρτοπολέμου που τις επόμενες δεκαετίες θα πραγματοποιούσε.
           Τον Ιούλιο του 1921 το 30ο Σύνταγμα είχε εγκατασταθεί στο Εσκί Σεχίρ, όπου ο Γρίβας επανειλλημένα διακρίθηκε στις πολεμικές επιχειρήσεις έναντι των ατάκτων τσετών. Με την οριστική ήττα τον Αύγουστο του ’22 και την οπισθοχώρηση των Ελληνικών στρατευμάτων ο ίδιος θα γράψει: » Ανατριχιάζοντας συλλογίζομαι τα αποτελέσματα του εθνικού διχασμού. Καταστράφηκαν τα όνειρα της Μεγάλης Ελλάδας. Τραγικές συνέπειες, με αποκορύφωμα την Μικρασιατική καταστροφή…». Με την επιστροφή των στρατευμάτων στην Ελλάδα, ο Γρίβας όπως και οι περισσότεροι αξιωματικοί μετατίθενται στην Θράκη. Λόγω των ικανοτήτων του στις μάχες του μικρασιατικού μετώπου και της ανδρείας του αποστέλεται το 1927 στη Γαλλία για να φοιτήσει στη «Σχολή Εφαρμογής Πεζικού» και μετέπειτα το 1931 στη περίφημη «Γαλλική Ακαδημία Πολέμου». Επισρέφει στην Ελλάδα με τον βαθμό του Ταγματάρχη. Ο πόλεμος του ’40 τον βρίσκει στο 3ο Επιτελικό Γραφείο Επιχειρήσεων του ΓΕΣ. Πολιτικά ο Γρίβας ήταν υπέρμαχος του Βασιλιά και πίστευε στο πολίτευμα της Βασιλευόμενης Δημοκρατίας. Έκανε συνεχώς αιτήσεις για να αποσπασθεί στο μέτωπο οι οποίες απορρίφθηκαν. Για τον λόγο αυτό ήρθε σε προστριβή με τους ανωτέρους του. Τελικά τοποθετήθηκε επιτελάρχης της 2ης Μεραρχίας πεζικού και πολέμησε τους Ιταλούς εισβολείς. Με την τελική συνθηκολόγηση και το άδικο τέλος του Έπους του ’40 ο Γρίβας επιστρέφει στο σπίτι του στο Θησείο και αρχίζει τις επαφές του για τη δημιουργία αντιστασιακής οργάνωσης.
              Οι επαφές του Γρίβα αρχικά κατευθύνθηκαν προς φίλους του αξιωματικούς της 2ης Μεραρχίας που είχαν πολεμήσει μαζί κατά τον Ελληνοιταλικό πόλεμο. Αργότερα γνωρίστηκε και με τον Μακάριο που τότε ήταν διάκος σε εκκλησία της Αθήνας. Έτσι λοιπόν, τον Ιούνιο του 1941 ο Γρίβας ίδρυσε την εθνική αντιστασιακή οργάνωση «Χ». Σκοπός της οργάνωσης σύμφωνα με τον ίδιο τον Γρίβα ήταν: » Τα στελέχη της οργάνωσης ήταν μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί του βορειοηπειρωτικού έπους και των μακεδονικών οχυρών. Αποκλειστικός σκοπός της Χ: Η δια παντός μέσου εκδίωξη του κατακτητή απο την πατρώα γή. Πίστευα ακράδαντα ότι νίκη των συμμάχων θα σήμαινε όχι μόνο απελευθέρωση της Ελλάδος, αλλά και ολοκλήρωση της εθνικής μας ελευθερίας, δια της ενσωμάτωσης της Κύπρου, της Δωδεκανήσου και της Βορείου Ηπείρου. Εδαφών τα οποία ιστορικά και εθνολογικά ανήκουν στην Ελλάδα.» Στην διάρκεια της κατοχής η δράση της Χ αφορά την φυγάδευση Άγγλων αξιωματικών στη Μέση Ανατολή, την κατασκοπεία και τη συλλογή πληροφοριών για τις κινήσεις των Γερμανών. Ένοπλη δράση κατα των κατακτητών δεν μπορούσε να κάνει καθότι ήταν οργανωμένη εντός Αθηνών και καθόλου στην ύπαιθρο. Αξίζει να σημειωθεί οτι στις αρχές του 1943 η ηγεσία της Χ έστειλε κατ’εντολή της, αγωνιστές της να ενταχθούν και να πολεμήσουν στα σώματα Ζέρβα και Ψαρρού. Η σημαντικότερη στιγμή της οργάνωσης έγκειται στο καλοκαίρι του 1942, όπου συνεργάστηκε με τον Ελληνοπολωνό σαμποτέρ Γιούρι Ιβάνωφ και ανατίναξε δεξαμενές καυσίμων στο αεροδρόμιο Τατοϊου.
              Ιδεολογικά η Χ βασιζόταν στο τρίπτυχο «απελευθέρωση, βασιλεία, αντικομμουνισμός». Πίστευε στο θεσμό της βασιλείας και λάτρευε τον Ιωάννη Μεταξά για τον τρόπο που προετοίμασε το στράτευμα παραμονές του Ελληνοιταλικού πολέμου. Βασικός επίσης, άξονας της οργάνωσης ήταν ο αντικομμουνισμός. Μάλιστα όταν κατά το τέλος της κατοχής φάνηκε οτι σκοπός του ΕΑΜ ήταν η μονοπώληση του αγώνα και όχι η εκδίωξη του κατακτητή, η Χ αφοσιώθηκε αποκλειστηκά και μόνο εναντίον του κομμουνισμού. Το μίσος ανάμεσα στις δύο οργανώσεις ήταν άσβεστο και αυτό φαινόταν στην καθημερινότητα της κατοχής. Το ΚΚΕ σύμφωνα με τη γνωστή τακτική του, προσπάθησε να δελεάσει τον Γρίβα να ηγηθεί του ΕΛΑΣ το 1942 κατόπιν προτάσεως του τότε Γ.Γ του κόμματος Γεωργίου Σιάντου. Η άρνησή του σήμαινε την ταυτόχρονη ένοπλη επίθεση του ΕΛΑΣ και τη διασπορά φημών περι συνεργασίας του Γρίβα με τους Γερμανούς. Η άποψη αυτή περί φιλοναζιστικής τοποθέτησης της οργάνωσης αναιρείται απο το γεγονός οτι πνευματικός καθοδηγητής του Γρίβα ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος, ένας απο τους πρώτους αντιστασιακούς, που αρνήθηκε να ορκίσει την κατοχική κυβέρνηση και γι’αυτό τον λόγο καθαιρέθηκε. Εντός Αθηνών λοιπόν, ο Γρίβας κυνηγήθηκε ανηλεώς απο την Γκεστάπο και το ΚΚΕ. Ταυτόχρονα παρόλο που η Χ διενεργούσε σαμποτάζ κατά των Γερμανών και έστελνε πληροφορίες στο Κάιρο, οι Βρετανοί ποτέ δεν την πήραν στα σοβαρά και δεν την ενίσχυαν με οπλισμό. Γι’αυτό τον λόγο ο Γρίβας αποδέσμευσε μαχητές του για τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ. Για την στάση των Βρετανών ο ίδιος ο Γρίβας έγραψε: «Επανηλειμμένα απευθύνθηκα στο Γενικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Οι διάφοροι αργόσχολοι βρετανικοί σύνδεσμοι στην Αθήνα είχαν παράσχει την εμπιστοσύνη τους στις κομμουνιστικές δυνάμεις του ΕΑΜ, οι οποίες δεν ήταν διατεθειμένες να δεχθούν έξοδο εθνικιστικών ανταρτικών ομάδων εναντίον των Γερμανικών δυνάμεων. Παρά ταύτα, εσυνέχισα τις προσπάθειές μου για υπαγωγή της Χ στο συμμαχικό στρατηγείο.» Ενώ λοιπόν, οι Βρετανοί επανειλημμένα αρνήθηκαν να βοηθήσουν την Χ, άρχισαν να την κατηγορούνε για αδράνεια. Ο Κρίς Γουντχάουζ υποστήριξε οτι η οργάνωση του Γρίβα ήταν άγνωστη μέχρι το 1944 και οτι δεν ανέπτυξε αντιστασιακή δραστηριότητα, για να πάρει την απάντησή του απο τον ίδιο τον αρχηγό της οργάνωσης: «Αν ο Γουντχάουζ αγνοούσε ποιοί είμαστε, σημαίνει ότι είχε πλήρη άγνοια της κατάστασης στην Ελλάδα, οπότε δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση…».
                 Η οργάνωση Χ έλαβε μέρος και στα Δεκεμβριανά του 1944 στο πλευρό του έθνους απέναντι στις ορδές του κομμουνιστικού κινήματος. Διακρίθηκε στη μάχη του Συντάγματος Χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη. Η αντίσταση των Χιτών ήταν λυσσαλέα απέναντι στους παρακρατικούς δολοφόνους της ΟΠΛΑ, μη ξεχνώντας τις δεκάδες εκτελέσεις στελεχών που υπέστει η Χ απο την ακροαριστερή αυτη οργάνωση κατα την διάρκεια της κατοχής. Μετά τη λήξη των Δεκεμβριανών και την οριστική ήττα της αριστεράς,δημιουργήθηκαν ένοπλες ομάδες πολιτών που στόχο είχαν να εκδικηθούν τους αριστερούς για τα εγκλήματα πολέμου της περιόδου 1943-1944. Αρκετοί απο αυτούς εντάχθηκαν στην Χ του Γεωργίου Γρίβα.  Με τον τερματισμό του πολέμου στο Γράμμο- Βίτσι το 1949, ο Γρίβας και οι απανταχού Ελληνοκύπριοι παρατηρούσαν τις εξελίξεις στην Κύπρο. Το δημοψήφισμα του Ιανουαρίου του 1950 ανάδειξε ποσοστό 95,7% υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα. Οι δύο ηγέτες του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου ήταν ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος και ο Γεώργιος Γρίβας, ο επονομαζόμενος Διγενής. Ο τελευταίος υποστήριζε τη μορφή ανταρτοπολέμου ως αποτελεσματικότερη για την απελευθέρωση του νησιού. Οι Βρετανοί τον παρακολουθούσαν και ανησυχούσαν μη μπλεχτεί στα πόδια τους. Ήρθε σε επαφή με διάφορες οργανώσεις κρυφά, όπως η ΟΧΕΝ και η ΠΕΚ και μύησε πολλούς αγωνιστές. Την 1η Απριλίου 1955 ο Γρίβας ,ως Διγενής πλέον, υπέγραψε την πρώτη επαναστατική προκήρυξη της ΕΟΚΑ ( Εθική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών). Προσωπικότητες της ελληνικής πολιτικής σκηνής, όπως ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος και ο υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ υποστήριξαν με διάφορα μέσα τον αγώνα της ΕΟΚΑ.
             Στην πρώιμη φάση του αγώνα η ΕΟΚΑ περιοριζόταν σε δολιοφθορές, λαικές κινητοποιήσεις, διαδηλώσεις και απεργίες. Απο το 1956 ξεκίνησαν οι μάχες που προξένησαν απώλειες στους Βρετανούς. Οι βασανισμοί των Βρετανών σε Κύπριους πατριώτες, που είχαν την ατυχία να πέσουν στα χέρια τους, δεν διέφεραν σε τίποτα απο τα κολαστήρια της Γκεστάπο. Κατά τα τέλη του 1957 και ιδιαίτερα το ’58 ξεσηκώθηκαν και οι Τουρκοκύπριοι, μετά απο προτροπή της Άγκυρας βεβαίως, και ζητούσαν διχοτόμηση της Κύπρου. Η αγαστή συνεργασία Βρετανών-Τουρκοκυπρίων ήταν κάτι παραπάνω απο δεδομένη. Ο Γρίβας απάντησε με σκληρά αντίποινα στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Η έντονη δράση της ΕΟΚΑ κατά των Βρετανών και των συνεργατών τους προκάλεσε την αντίδραση του κομμουνιστικού ΑΚΕΛ. Αποκορύφωμα για τους Κύπριους κομμουνιστές στάθηκε η ανατίναξη στρατιωτικών εγκαταστάσεων των Βρετανών σε Λάρνακα, Αμμόχωστο και Λεμεσό. Οι αριστεροί αποκάλεσαν τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ «ψευτοδιγενήδες» και «τραμπούκους». Είναι γεγονός ότι η ολομέλεια του ΑΚΕΛ τον Γενάρη του ’55 αποκήρυξε τον αγώνα! Στην εφημερίδα όργανο του ΑΚΕΛ «Νέος Δημοκράτης» στις 6 Απριλίου 1955 γράφει: «…Δεν υπάρχει καμιά ανάγκη να κρυβόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας για να ρίχνουμε δυναμίτες και άλλες εκρηκτικές ύλες. Με αυτό δεν κατορθώνουμε τίποτε άλλο παρά να οπλίζουμε το χέρι του ξένου κυρίαρχου για να μας χτυπήσει πιο αποτελεσματικά. Αντίθετα με τον ανοικτό, ειρηνικό, παλλαικό, ενιαίο αγώνα, αφοπλίζουμε το χέρι του ξένου κυρίαρχου από το να μας χτυπήσει και τον αναγκάζουμε σε υποχώρηση.» Τα χτυπήματα της αριστεράς στον αγώνα του Γρίβα δεν σταματούν εδώ, ο Γ.Γ του ΚΚΕ  Νίκος Ζαχαριάδης σε ραδιοφωνική του δήλωση ανέφερε: «Πρέπει να ξεσκεπάσουμε τους εθνοπροδότες…τη δουλειά αυτή διευθύνει ο αρχιχίτης ψευτοδιγενής Γρίβας.» Μ’αυτόν τον τρόπο ο Ζαχαριάδης προσφέρει εντελώς συνειδητά μια πολύτιμη πληροφορία στους Βρετανούς, που τόσο πολύ «μισούσε» το 1943-1944. Στις 3 Μαίου 1956 οι Βρετανοί επικήρυξαν τον Γρίβα με 10.000 λίρες. Την περίοδο αυτή στρατιωτικός διοικητής στο νησί ήταν ο στρατάρχης Τζόν Χάρντιγκ γνωστός για τις ωμότητές του εις βάρος του κυπριακού λαού. Τελικά ούτε αυτός με 40.000 στρατιώτες μπόρεσε να φράξει το δρόμο στην ΕΟΚΑ. Τελικώς η ενδοτική κυβέρνηση Καραμανλή, με τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου, τελείωσαν άδοξα τον αγώνα του Γρίβα και των συντρόφων του. Η ένωση με την Ελλάδα αποκλείστηκε και η Τουρκία αποκτούσε δικαίωμα μονομερούς επέμβασης στο νησί. Αυτό ήταν το τέλος της πρώτης φάσης του αγώνα της ΕΟΚΑ.
              Η δράση της ΕΟΚΑ Β’ συνεχίστηκε στη δεκαετία του 1970 με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα της οριστικής εισβολής των Τούρκων και της διχοτόμησης του νησιού. Ο Γρίβας Διγενής άφησε την τελευταία του πνοή στις 27 Ιανουαρίου 1974 στο κρησφύγετό του στη Λεμεσό. Το ποθούμενό του, η ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα, δεν τελεσφόρησε. Όχι πάντως με δική του ευθύνη…