Η έκθεση Μακρίδη και τα όσα αναφέρει για τον Οκτώβριο 1943 – η επίσημη έκθεση του στρατιωτικού εγκέφαλου του ΕΛΑΣ, Έκτορα για τις φανταστικές αναφορές του Σιάντου και για την δράση του ΕΛΑΣ

Αναδημοσιεύω το άρθρο μου από τα Ιστορικά Τεκμήρια.

 

  Ο Θόδωρος Μακρίδης ή Καπετάν Έκτορας, γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1899 στην Κωνσταντινούπολη. Θεωρείται ο στρατιωτικός εγκέφαλος του ΕΛΑΣ, ενώ διετέλεσε ένας εκ των τριών ιδρυτών της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Αργότερα υπήρξε και στρατιωτικός σύμβουλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ. Συνειδητός κομμουνιστής, ήταν φανατικός υποστηρικτής της σκληρής γραμμής του κόμματος, μαζί με τον Άρη Βελουχιώτη.
Θόδωρος Μακρίδης.
   Στην έκθεση του 1946, ο Μακρίδης αναφέρεται στην δυναμική καθώς και στους σκοπούς του ΕΛΑΣ. Αναιρεί τους μύθους για την στρατιωτική δυναμική και ετοιμότητα του ερυθρού στρατού της αντίστασης ενώ αναφέρει και τη λεγόμενη «θεωρία του κενού ενώπιον του εχθρού», δηλαδή την υποχώρηση που έκανε ο ΕΛΑΣ την περίοδο 1943-1944 έναντι των Γερμανικών δυνάμεων, όταν τις συναντούσε. Ο Μακρίδης τονίζει ότι σκοπός του ΕΛΑΣ, την αυτή χρονική περίοδο, δεν ήταν να πολεμήσει τον κατακτητή αλλά να διατηρήσει ακέραιες τις δυνάμεις του για τους εγχώριους «φασίστες». Εξ’ ου και η αναφορά για στρατό του ΕΛΑΣ για το «πριν» και το «μετά» (δηλ. μετά την απελευθέρωση). Για την συμπεριφορά αυτή θεωρεί υπεύθυνο τον Γιώργη Σιάντο, τον τότε γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, που ουσιαστικά από το φθινόπωρο του ’43 μαζί με την τριανδρία του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ (Τζήμα, Βελουχιώτη, Σαράφη) καθόριζε την πολιτική και στρατιωτική δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που συντάσσει την έκθεση αυτή. Γράφει ο Γρηγόρης Φαράκος («Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία», β’ τόμος-σελ. 29): «…διευκρινίζει ότι συντάσσεται για να αποκαλυφθούν οι ευθύνες «του υπεύθυνου της ανωτάτης καθοδηγήσεως», υπονοώντας σαφώς τον Γιώργη Σιάντο, χωρίς να τον κατονομάζει»
    Στόχος του παρόντος άρθρου, ωστόσο, είναι να ασχοληθεί με ένα μόνο μικρό μέρος της έκθεσης αυτής. Μ’ αυτό που αναφέρεται στην περίοδο του Οκτωβρίου 1943. Μη ξεχνάμε ότι έχουν προηγηθεί η διάλυση της ομάδας Σαράφη-Κωστόπουλου τον Μάρτη του ίδιου έτους καθώς και οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ όχι προς τους κατακτητές αλλά προς τις υπόλοιπες εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις την άνοιξη και το θέρος του έτους αυτού. Επιθέσεις προς τον ΕΣ και ΕΟΑ στην Πελοπόνησσο , προς την ΠΑΟ στη Μακεδονία και βεβαίως την διπλή διάλυση του 5/42 ΣΕ του Δημητρίου Ψαρρού καθώς και των δυνάμεων του ΕΔΕΣ στο Θέρμο. Όλα αυτά ενώ είχε προηγηθεί η υπογραφή του συμφώνου και η ίδρυση του Κοινού Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών στο Περτούλι μεταξύ ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ,ΕΚΚΑ και Συμμαχικής αποστολής, τον Ιούλιο. Ο γενικός εμφύλιος που εξαπέλυσε η αριστερά έναντι όσων πατριωτών δεν ανήκαν σ’ αυτήν μετά τον αφοπλισμό της Πινερόλο, έχει τη βάση του στην πεποίθηση της ηγεσίας του ΚΚΕ και του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, ότι οι Γερμανοί εγκατέλειπαν τη χώρα. Αυτό αναφέρει ξεκάθαρα και ο Μακρίδης. Γενικότερα, δεν υπάρχει σήμερα σοβαρός ιστορικός που να θεωρεί ότι η επιθετική συμπεριφορά του ΕΛΑΣ από τον Γοργοπόταμο και μετά δεν αποσκοπούσε στην κατάληψη της εξουσίας μετά την φυγή των Γερμανών. Όπως και το ότι ο ΕΛΑΣ είχε αποκλειστική προτεραιότητα την πολιτική του σταθεροποίηση και δευτερευόντως τον πόλεμο κατά των κατακτητών. Αυτό το επιβεβαιώνουν όλοι οι Βρετανοί σύνδεσμοι στα Ελληνικά βουνά, από τον Γουντχάουζ μέχρι τον Μάγιερς και από τον Τζόρνταν μέχρι τον Ουάλλας. Επιπλέον, ξεκάθαρη είναι και η επιστολή του Σιάντου προς τον Ιωαννίδη, τον Ιανουάριο του 1942 (βλ. Γρηγόρης Φαράκος «Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο, άγνωστα κείμενα», Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, ε’ εκδ, σελ. 37): «Το παρτιζάνικο είναι επίκαιρο, απαραίτητο και σίγουρο, όταν είναι έργο δικό μας. Αλλιώς περνά πάνω από το κεφάλι μας». Όπως και ο Ιωαννίδης, στις Αναμνήσεις του είναι σαφής: «Παρόλα όσα γράφτηκαν, σκοπός μας ήταν πάντοτε η προλεταριακή επανάσταση. Κατά την Κατοχή το ΚΚΕ, με φανατισμό, χρησιμοποίησε αδίστακτα κάθε μέσο, όσο σκληρό και αν ήταν, φτάνει να εξυπηρετούσε το σκοπό αυτό. Έτσι η στάση και η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν ασφυκτικά υποταγμένη στη στρατηγική πολιτική επιλογή του ΚΚΕ».
   Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο του Μακρίδη που αναφέρει με κάθε λεπτομέρεια όσα συνέβησαν τον Οκτώβριο του ’43 στα βουνά της Ηπείρου μεταξύ ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ και Γερμανών: 
«Κατά τον μεταξύ 15 Οκτωβρίου και 20 Νοεμβρίου 1943 χρόνον ήρχισαν να καταφθάνωσι: (πληροφορίες)… 1) Ότι ήρξατο εμφύλιος αγών μεταξύ των ατάκτων στρατευμάτων ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ πρωτοβουλία του ΕΔΕΣ (κατά επιστολήν του σ. Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 2) Ότι ο αγών αυτός κατέληξεν εις αποφασιστικήν ήτταν του ΕΔΕΣ, διάλυσιν των τμημάτων του και διαφυγήν του Συν/ρχου Ν. Ζέρβα μετά του πολιτικού καθοδηγητού του Κομνηνού Πυρομάγλου και μόνον 60-80 ανταρτών εκ της περιοχής των Τζουμέρκων εις Λάκκα Σούλι (κατά επιστολήν του σ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 3) Ότι ο αγών ούτος δεν κατέληξεν εις αποφασιστικόν αποτέλεσμα, μετατραπείς εις αγώνα τριβής περί τον μέσον Άραχθον και τα Τζουμέρκα λόγω μη καταλήψεως του αυχένος των Τζουμέρκων – Αυτί υπό διμοιρίας του ΕΛΑΣ (κατά την έκθεσιν του τότε σ. Αθ. Κλάρα προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 4) Ότι αι γερμανικαί δυνάμεις, αι κατελθούσαι προς Νότον μέχρι Καλαμών (αι εν τη παραγράφω γ πέντε Μεραρχίαι), αποσυρόμεναι προς Βορράν, προέβησαν: … εις διάνοιξιν και μόνιμον ανακατοχήν της ορεινής διαβάσεως Καλαμπάκας – Μετσόβου – Ιωαννίνων και εις διάνοιξιν της ορεινής βάσεως Λαμίας – Καρπενησίου – Αγρινίου (κατά τα γραφόμενα του νομίμου τύπου). 5) Ότι αι γερμανικαί δυνάμεις μονίμου κατοχής της Ελλάδος, βοηθούμεναι και υπό τμημάτων των αποσυρόμενων ως ανωτέρω γερμανικών δυνάμεων, προωθήθησαν προς τας ορεινάς βάσεις ολοκλήρου της ηπειρωτικής Ελλάδος και της Πελοποννήσου με σκοπόν να επιτυχώσι αν όχι την διάλυσιν, τουλάχιστον την πλήρη εξάρθρωσιν των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ (κατά τα γραφόμενα του νομίμου και δήθεν παρανόμου τύπου) κτλ.» Μέχρι εδώ αναφέρει ο Μακρίδης τα όσα ενημέρωνε ο Σιάντος και το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, την Κεντρική Επιτροπή. Πλην όμως αυτά απεδείχθησαν ψεύδη, συνεχίζει ο Μακρίδης: «… μετά εκπλήξεως δυσαρέστου ελάμβανον γνώσιν του περιεχομένου των πληροφοριών αυτών, αίτινες, χωρίς να είναι σαφείς και πλήρεις, πάντως απεδείκνυον επαρκώς: 1) Ότι ο Σιάντος και το Γ.Σ. ενήργησαν αντιθέτως προς τας υπ’ αριθ. 2 Γενικάς οδηγίας της Κ.Ε. του ΕΛΑΣ. 2) Ότι τα περί διαλύσεως του ΕΔΕΣ υπό του ΕΛΑΣ αποτελούν μυθεύματα. 3) Ότι τα τμήματα του ΕΛΑΣ, υπαιτιότητι των Δ/σεών των, παρουσίασαν και επιχειρησιακήν αδυναμίαν, επιτείνουσαν την οργανικήν τακτικήν των αδυναμίαν … Κατόπιν πάντων των ανωτέρω, η μεν Κ.Ε. του ΕΛΑΣ απεφάσισεν: 1) Να εκδώση ο Γενικός Επιτελάρχης του ΕΛΑΣ ανακοινωθέν (το οποίον συνέταξεν ο γράφων), δικαιολογούν την διάνοιξιν της ορεινής διόδου Μετσόβου και την κατάληψιν του Καρπενησίου, διά του ψευδούς μεν αλλά λογικοφανούς επιχειρήματος ότι αύται επετεύχθηκαν μετά πείσμονα αντίστασιν των τμημάτων του ΕΛΑΣ κατά πολύ υπερτέρων γερμανικών δυνάμεων (4 Μεραρχιών κατά την επιστολήν του σ. Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ, καίτοι το περιεχόμενόν της διά τα στρατιωτικά μέλη της Κ.Ε. προφανώς και αναμφισβητήτως, δεν ανταπεκρίνετο προς την αλήθειαν και προφανώς απέβλεπεν να διακιολογήση τα αδικαιολόγητα και να αποτρέψη αναζήτησιν και καταλογισμόν ευθυνών)…». Βλέπουμε λοιπόν, από την αναφορά του Καπετάν Έκτορα, ότι ο ΕΔΕΣ δεν διαλύθηκε «υπό του ΕΛΑΣ» αλλά από τα ταυτόχρονα χτυπήματα ΕΛΑΣ και Γερμανών. Επιπλέον, ο Μακρίδης αναφέρει το ψέμα του Σιάντου για τη δικαιολογία της διάνοιξης της ορεινής διόδου Μετσόβου και την προσπάθειά του να ανακαλύψει μάχη «κατά πολύ υπερτέρων γερμανικών δυνάμεων», δείγμα του πώς παραποιούσαν κυριολεκτικά οι ελασίτες την πραγματικότητα. Ωστόσο, ο Μακρίδης γίνεται ακόμα πιο σαφής στη συνέχεια: «… 1) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη, εν απουσία εις Μακεδονίαν του στρατιωτικού Αρχηγού υποστρατήγου Σαράφη, υπό των σ. Αθ. Κλάρα και Α. Τζήμα την 9ην Οκτωβρίου, με αφορμήν τη σύλληψιν του σ. Σίμου υπό του ΕΔΕΣ και την κήρυξιν του στρατιωτικού νόμου εις την περιοχήν Μετσόβου υπό του συνταγματάρχου Νταούλη. Διότι, το μέν Γεν. Στρατηγείον εν τω συνόλω του (εις τα 3 δεκαήμερα δελτία του πληροφοριών Οκτωβρίου 1943 σωζόμενα εις το αποκρυβέν αρχείον του Γ.Σ.) ηρμήνευσεν την εκ. Ν. προς Β. κίνησιν των γερμανικών φαλάγγων ως εκκένωσιν της Ελλάδος, παρά της αντιθέτου οδηγίας της Κ.Ε. Ο δε σ. Αθανάσιος Κλάρας, διότι ενόμισεν ότι δύναται να επιτύχη την υφαρπαγήν του Γ.Α. του ΕΔΕΣ και του προσώπου του Ν. Ζέρβα διά του εις Τζουμέρκα 3/40 Συντάγματος, κατά τρόπον όν είχεν καθορίσει μετά του υπολ/γού Μαλτέζου (Τζουμερκιώτη) καπετάνιου του 3/40 Συν/τος κατά Ιούλιον 1943 (κατά συννημένην έκθεσιν Ν. Παπασταματιάδη). 2) Η ανάληψις του αγώνος κατά του ΕΔΕΣ ενεκρίθη υπό του σ. Γ. Σιάντου εις τας 10-10-43 με τηλεφώνημά του, αποσταλέν εκ Μαυρολιθαρίου εις Περτούλι, έδραν του Γ.Σ (κατά την συννημένην έκθεσιν Ν. Παπασταματιάδη).  3) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη χωρίς να προηγηθή τούτου επισυσσώρευσις δυνάμεων του ΕΛΑΣ προς την κατεύθυνσιν Τζουμέρκων – Αράχθου (όπως και ο αγών του Δεκεμβρίου χωρίς να επισσωρευθώσι δυνάμεις προς την κατεύθυνσιν Αθηνών – Πειραιώς). 4) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ ήρξατο με τας τελείως ανεπαρκείς από πάσης απόψεως δυνάμεις της 8ηςΜ. Κατά τοιούτον τρόπον, ώστε, αντί να έχη άμεσον αποτέλεσμα την υφαρπαγήν του Γ.Α. του ΕΔΕΣ, έσχεν ως τοιούτον τον αιφνιδιασμόν και την διάλυσιν του πλείστου μέρους της 8ης Μ. (του 3/40 Συντάγματος Π. και του 24ουΣ.Π.).  5) Η προώθησις προς Τζουμέρκα – Άραχθον εφεδρικών τμημάτων του ΕΛΑΣ … εγένετο τόσον βραδέως, ώστε ταύτα την 17ηνέως την 20ην Οκτωβρίου προσέκρουσαν και ανετράπησαν υπό γερμανικών εκκαθαριστικών φαλάγγων, αίτινες προωθηθείσαι από ημερών εις Τζουμέρκα είχον ήδη διαλύσει τα τμήματα του ΕΔΕΣ (την διάλυσιν των οποίων η επιστολή του Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. έφερεν παραδόξως ως επιτευχθείσαν υπό των τμημάτων του ΕΛΑΣ). 6) Τα διασκορπισθέντα – διαλυθέντα υπό των γερμανικών φαλάγγων τμήματα του ΕΔΕΣ, μετά την αποχώρησιν των Γερμανών, μη υφιστάμενα πίεσιν επαρκών τμημάτων του ΕΛΑΣ, κατώρθωσαν να ανασυγκροτηθώσιν και να διεξάγωσιν ταλαντευόμενον αγώνα τριβής μετά των τμημάτων του Κλιμακίου Γ.Σ. … 8) Η διάνοιξις της ορεινής διαβάσεως Καλαμπάκας – Μετσόβου, παρά το ότι περί ταύτην εστάθμευον δυνάμεις της 8ης , Ιης και ΙΧ Μ. του ΕΛΑΣ συνολικής παρατακτής δυνάμεως υπερβαίνουσης τους 4.000 – 5.000 άνδρας, επετεύχθη χωρίς να προβληθή η επιβαλλόμενη και δυνατή αντίστασις. …9) Η προώθησις εκ Λαμίας προς Καρπενήσιον γερμανικού τάγματος δυνάμεως 800 περίπου ανδρών επετεύχθη χωρίς καν να προβληθή σοβαρή αντίστασις υπό των περί την οδόν ταύτην τμημάτων της ΧΙΙΙ Μ., των οποίων η παρατακτή δύναμις ανήρχετο τουλάχιστον εις 1.500 – 2.000 άνδρας». Και συνεχίζει : «… 11) Η επιχειρησιακή και τακτική αδυναμία του ΕΛΑΣ οφείλεται και εις το ότι ο σ. Σιάντος, ανερχόμενος εξ Αθηνών προς την έδραν του Γ.Σ., αντί να μεταδώση, συμφώνως προς τας υπ’ αριθ. 2 Γενικάς Οδηγίας της Κ.Ε., πνεύμα εντονωτέρας διεξαγωγής του κατά των Γερμανών αγώνος, αντιστρόφως εφέρετο μεταδώσας πνεύμα αποφυγής του τοιούτου αγώνος, διά της φράσης: «εμείς δεν είμαστε για τους γερμανούς αλλά για έπειτα», ήτις φράσις, είτε πράγματι λεχθείσα είτε όχι, διεχύθη, όπως διεπίστωσεν ο γράφων, εις όλας τας Δ/σεις και τους άνδρας των τμημάτων των σταθμευόντων μεταξύ Πάρνηθος και Καρπενησίου».
        Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω κάποια πράγματα που αναφέρει ο Μακρίδης στο απόσπασμα που παρέθεσα. 1) Αναφέρει την πίστη του Βελουχιώτη στο ότι θα μπορούσε να αιφνιδιάσει τον Ζέρβα με τις δυνάμεις του Τζουμερκιώτη, ειδικά τώρα που όπως πίστευε ο Άρης οι Γερμανοί αποχωρούν. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη, καθώς ο Ζέρβας όχι μόνο δεν αιφνιδιάστηκε αλλά αιφνιδίασε και διέλυσε το 3/40 σύνταγμα του ΕΛΑΣ, πράγμα που αναφέρει και ο Άρης στην δική του Γενική Έκθεση. 2) Ο Μακρίδης αναφέρει ξεκάθαρα ότι καθόλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου οι Γερμανοί χτυπούσαν και διέλυσαν τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ. Το τονίζω αυτό γιατί αργότερα οι κομμουνιστές έκαναν λόγο για δήθεν συνεργασία Ζέρβα-Γερμανών την ίδια περίοδο, προσπαθώντας να φορτώσουν τα δικά τους λάθη σε άλλους. Επίσης, αναφέρει ότι λόγω στρατιωτικής ανικανότητας των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, μετά τις επιθέσεις των Γερμανών στον ΕΔΕΣ, δεν ενήργησαν εγκαίρως τα τμήματα αυτά ώστε να αφανίσουν μιά και καλή τις διασκορπισθέντες δυνάμεις του Ζέρβα, που ήταν και ο μοναδικός σκοπός τους. Άρα δια χειρός του Καπετάν Έκτορα, αναιρείται και η περίεργη άποψη ορισμένων διακεκριμένων ιστορικών της αριστεράς που υποστήριξαν ότι οι εκκαθαρίσεις των Γερμανών έναντι των ανταρτικών σωμάτων αποσκοπούσαν να σώσουν τον ΕΔΕΣ από την οριστική διάλυση την ώρα που τον χτυπούσε ο ΕΛΑΣ! Υπονοώντας μ’ αυτόν τον τρόπο ότι ο Ζέρβας είχε έρθει σε μυστική επαφή με τον εχθρό. Γενικότερα, βλέπουμε ότι ομολογείται από την έκθεση αυτή, το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ δεν προέβαλε «σοβαρή αντίστασις» στους Γερμανούς γιατί ο στρατός του «δεν ήτανε για τους Γερμανούς αλλά για έπειτα», ενώ παράλληλα κύριος και μοναδικός στόχος του ήταν η οριστική διάλυση του ΕΔΕΣ που υπάκουε στον Ζέρβα, την ώρα που τον χτυπούσαν οι Γερμανοί.

 

Advertisements