Μαρτυρία: Ο ΕΛΑΣ και το Μακεδονικό το 1943

Μέσα από τα μάτια του Βρετανού αξιωματικού συνδέσμου Νίκολας Χάμμοντ

Ο Νίκολας Χάμμοντ

Ο Νίκολας Χάμμοντ υπήρξε ως γνωστόν διακεκριμένος ακαδημαϊκός Ιστορικός και Αρχαιολόγος που ασχολήθηκε διεξοδικά με την Μακεδονία στην αρχαιότητα. Φιλέλληνας που υποστήριξε -όντας σοβαρός επιστήμονας- την ελληνικότητα της Μακεδονίας. 

Η δήλωσή του ήταν χαρακτηριστική: «Τυχόν αναγνώριση της Δημοκρατίας των Σκοπίων με το όνομα «Μακεδονία», θα αποτελούσε επιβράβευση μιας προσπάθειας παραποίησης της πραγματικότητας και βιασμό της ιστορικής αλήθειας»

Σήμερα το θέμα έχει ξαναέλθει στο προσκήνιο με της περιβόητη συμφωνία των Πρεσπών. Η θέση της παρούσας συγκυβέρνησης είναι πως η συμφωνία αυτή εξυπηρετεί την Ελλάδα και την «ελληνικότητα της αρχαίας Μακεδονίας». Οι γείτονες ωστόσο ήδη αυτοαποκαλούνται «Μακεδόνες» και όχι «Βορειομακεδόνες»… 

Παρόλα αυτά, πολύ πρόσφατα ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε σε συγκέντρωση του κόμματός του:  «Δεν πουλάει η Αριστερά τη Μακεδονία. Σώζει η Αριστερά τη πολιτισμική και ιστορική κληρονομιά της ελληνικής Μακεδονίας. Αυτό κάνει η Αριστερά με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Δεν θα επιτρέψουμε λοιπόν σε κανέναν έμπορο της πατρίδας, να κουνάει το δάχτυλο στην παράταξη της Αριστεράς. Αρκετά με τους κερδοσκόπους του μίσους».

Η ανιστόρητη αυτή άποψη δεν χρειάζεται καν σχολιασμό. Τα επίσημα κείμενα του ΚΚΕ και οι αποφάσεις του-που αποτελούν την διαχρονική θέση της αριστεράς-  ήδη κάνουν λόγο για ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη από τα μέσα της δεκαετίας του 1920. Ποια ήταν όμως η στάση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που συνεχώς επικαλείται η σημερινή κυβέρνηση, για τη Μακεδονία; Μια ερμηνεία, βασισμένη σε γεγονότα και πηγές, έχουμε κάνει στο παρελθόν. 

Στο παρόν άρθρο θα παραθέσουμε την μαρτυρία του Χάμμοντ που τον Φεβρουάριο του 1943 στάλθηκε στην Ελλάδα, αρχικά στη Θεσσαλία και από τον Μάιο στη Μακεδονία, σαν αξιωματικός σύνδεσμος του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής με τον ΕΛΑΣ. Σκοπός της αποστολής του ήταν να διαπιστώσει τη δυναμική του ΕΛΑΣ σαν αντιστασιακού στρατού. Ο ίδιος όπως γράφει στο βιβλίο του «Με τους αντάρτες 1943-’44», Ελληνική Ευρωεκδοτική, διαπίστωσε πως το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε ως σκοπό την απόκτηση της πολιτικής εξουσίας και βάσει αυτού του στόχου καθοριζόταν και η συνεισφορά του στο αντάρτικο. Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαίωναν τις εκθέσεις του Μάγιερς, αρχηγού της ΒΣΑ, που δεν ήταν αρεστές στο Κάιρο σε ορισμένα σημαίνοντα  στελέχη της SOE. Ιδιαίτερη σημασία όμως έχει η μαρτυρία του για τη θέση της αριστεράς στο Μακεδονικό (ο.π., σ. 80-81):

«Όταν πρωτοβρέθηκα στη Μακεδονία η γραμμή του ΕΑΜ ήταν ότι οι Αλβανοί, οι Γιουγκοσλάβοι κ’ οι Βούλγαροι ήταν αδελφοί με τους Έλληνες, κι ότι κι εκείνοι, όπως οι Έλληνες στο παρελθόν, είχαν παραστρατήσει κάτω απ’ την επιρροή φασιστικών ή βασιλικών καθεστώτων. Όταν θα έσπαζαν τα δεσμά τους και θα δέχονταν την αρχηγία των αντιστασιακών κινημάτων, θα αποδείκνυαν ότι είναι πραγματικοί αδελφοί και θα δημιουργούσαν μια Βαλκανική Ένωση.

Αυτή η αφελής προπαγάνδα ξεπήδησε από την ελπίδα ότι με την εγκαθίδρυση συγγενικών καθεστώτων θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια Βαλκανική Ένωση που θα βασιζόταν στην Κομμουνιστική Διεθνή. Γι’ αυτό αντιδρούσαν τόσο οι αρχηγοί της ΥΒΕ (Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος), που πίστευαν ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήθελε να προδώσει τη Βόρεια Ελλάδα παραχωρώντας την στους Ρώσους. Εκείνη την εποχή, η ΥΒΕ είχε δίκιο. Το ρωσικό σχέδιο για τα Βαλκάνια ήταν να δημιουργηθεί μια Σοβιετική Δημοκρατία της Μακεδονίας σε βάρος του εθνικού εδάφους της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας, και λιγότερο της Αλβανίας και της Βουλγαρίας. Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ το είχε υποστηρίξει.

Μερικές ενδείξεις για το ρωσικό σχέδιο φάνηκαν το Μάιο. Τότε μια ομάδα από Γιουγκοσλάβους αντάρτες είχε καταφύγει κοντά στη Φλώρινα φορώντας το κόκκινο άστρο στο καπέλο τους και μια σημαία στα μανίκια τους. Όταν περιέγραψα τη σημαία στο Κάιρο και ρώτησα τι αντιπροσώπευε, μου είπαν ότι ήταν η σημαία της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης, ενός κινήματος για αυτόνομο μακεδονικό κράτος. Ο ΕΛΑΣ είχε ένα εθνικό σύμβολο στα καπέλα του, δηλαδή τα ελληνικά αρχικά ΕΛΑΣ, που σήμαιναν Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός. Έγινε όμως μια συμφωνία, κι έτσι τα αρχικά και η σημαία εξαφανίστηκαν. Οι δύο ομάδες ανταρτών εμφανίζοντας σαν αδερφές κάτω απ’ το πεντάγωνο κόκκινο ρωσικό αστέρι.

Η πολιτική του ΕΛΑΣ απέναντι στους Κομιτατζήδες και η στρατολόγηση αντρών απ’ τα βουλγαρόφωνα χωριά σκόπευε να ενισχύσει το αίσθημα της αδελφοσύνης. Αλλά τον Ιούλιο, ο ΕΛΑΣ συνειδητοποίησε ότι η ανοιχτή διακήρυξη αυτής της πολιτικής απομάκραινε πολλούς Έλληνες απ’ τη Μακεδονία και ιδίως απ’ τη Θεσσαλονίκη, που ήταν γεμάτη πρόσφυγες απ΄την ελληνική Θράκη που ήρθαν για να ξεφύγουν απ΄τη βουλγαρική κατοχή. Για μερικούς μήνες, δεν ξανακούσαμε τίποτα για τη βαλκανική αδελφότητα»

     

Advertisements

Νίκολας Χάμμοντ: η έκθεση του για ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ την περίοδο Ιουνίου – Αυγούστου 1944

Featured image

               Ο Νίκολας Χάμμοντ στα βουνά της Ελλάδας την περίοδο 1943-1944 σαν μέλος της ΒΣΑ

Ο Νίκολας Χάμμοντ υπήρξε σημαντικό μέλος της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής που οργάνωσε την αντίσταση στα ελληνικά βουνά. Την άνοιξη του 1943 έπεσε με αλεξίπτωτο στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας. Υπήρξε σύνδεσμος του ΕΛΑΣ Μακεδονίας και Θεσσαλίας με τον βρετανό παράγοντα. Το καλοκαίρι του 1944 έγινε διοικητής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής και παρασημοφορήθηκε για τη δράση του. Διαφώνησε με τον Ταξίαρχο Μπάρκερ Μπένφιλντ για τη μεταστροφή της βρετανικής πολιτικής υπέρ του ΕΛΑΣ και κατά των ΕΟΕΑ υποβάλλοντας την παραίτησή του. Οι λόγοι είχαν να κάνουν με το ότι ο Χάμμοντ είχε αντιληφθεί και επισημάνει από την πρώτη στιγμή τον πρωταρχικό στόχο του ΕΛΑΣ, που ήταν  η κατάληψη της εξουσίας.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, επέστρεψε στην ακαδημαϊκή καριέρα του διδάσκοντας κλασική φιλοσοφία, ιστορία και αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια του Καίμπριτζ, του Μπρίστολ, του Ουισκόνσιν, των Ιωαννίνων και του Όκλαντ. Έχει γράψει πολλά βιβλία ιδίως για την ιστορία της Μακεδονίας, του Φιλίππου Β’ και του Μεγαλέξανδρου. Σχετικά με την Εθνική Αντίσταση έχει γράψει δύο βιβλία (έχουν κυκλοφορήσει και στα Ελληνικά) «Με τους αντάρτες 1943-44» και «Δυτική Μακεδονία: Αντίσταση και Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή 1943-1944», που αναφέρονται στη συμπεριφορά πρωτίστως του ΕΛΑΣ αλλά και του ΕΔΕΣ απέναντι στον συμμαχικό αγώνα. Στο παρόν άρθρο θα αναδημοσιεύσουμε την έκθεση του Χάμμοντ για τη δράση των ανταρτών το καλοκαίρι του 1944, όπως παρουσιάστηκε στο βιβλίο του «Με τους αντάρτες» σελ. 209-216:

Αναφορά σχετικά με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή και την ελληνική κατάσταση, 14 Ιουνίου – 20 Αυγούστου.

Στρατιωτική κατάσταση:

  1. Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή

Η διείσδυση και μεταφορά των RSR και των OG στις περιοχές Β,1,2, και 3 συντελέστηκε με επιτυχία στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στο αναμεταξύ συνεχίστηκαν οι επιχειρήσεις της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Περιοχή 3, όπου η σιδηροδρομική συγκοινωνία διακόπηκε σχεδόν τελείως τα βράδια. Στις Περιοχές 2, Δ και Τίνγκεγουικ έγιναν σποραδικές επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 1 έγιναν δύο γερμανικές επιδρομές (στο Βέρμιο και στη Βόρεια Πίνδο) που εμπόδισαν προσωρινά τις επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 4 (ΕΔΕΣ), δεν έγιναν επιχειρήσεις για ένα διάστημα, λόγω της ναυτικής βάσης. Κατόπιν έγιναν πολύ επιτυχημένες επιχειρήσεις εναντίον πυροβολαρχιών (στην περιοχή Πρέβεζας), και ακολούθησαν. Συνέχεια