«Επίσημος έκθεσις της Βρετανικής Αποστολής: Η δράσις του Συντάγματος Ξηροβουνίου»

Η επίσημη έκθεση του Νεοζηλανδού διοικητή της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής Ηπείρου, Τομ Μπάρνς για τη δράση του Συντάγματος Ξηροβουνίου των Εθνικών Ομάδων του ΕΔΕΣ, του οπλαρχηγού Αλέκου Παπαδόπουλου. 

 

Οπλαρχηγός Αλέξανδρος (Αλέκος) Παπαδόπουλος.

 

ΕΚΘΕΣΙΣ ΔΡΑΣΕΩΣ

 

Το Ανεξάρτητον Σύνταγμα Ξηροβουνίου των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών του Στρατηγού Ζέρβα συνεκροτήθη τας αρχάς του 1943 υπό την αρχηγίαν του Αλεξάνδρου Παπαδοπούλου εις του οποίου την ικανότητα, ενεργητικότητα και προσωπικότητα οφείλεται αναμφιβόλως η τελεία οργάνωσις της μονάδος αυτής. Συνέχεια

Advertisements

Νίκολας Χάμμοντ: η έκθεση του για ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ την περίοδο Ιουνίου – Αυγούστου 1944

Featured image

               Ο Νίκολας Χάμμοντ στα βουνά της Ελλάδας την περίοδο 1943-1944 σαν μέλος της ΒΣΑ

Ο Νίκολας Χάμμοντ υπήρξε σημαντικό μέλος της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής που οργάνωσε την αντίσταση στα ελληνικά βουνά. Την άνοιξη του 1943 έπεσε με αλεξίπτωτο στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας. Υπήρξε σύνδεσμος του ΕΛΑΣ Μακεδονίας και Θεσσαλίας με τον βρετανό παράγοντα. Το καλοκαίρι του 1944 έγινε διοικητής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής και παρασημοφορήθηκε για τη δράση του. Διαφώνησε με τον Ταξίαρχο Μπάρκερ Μπένφιλντ για τη μεταστροφή της βρετανικής πολιτικής υπέρ του ΕΛΑΣ και κατά των ΕΟΕΑ υποβάλλοντας την παραίτησή του. Οι λόγοι είχαν να κάνουν με το ότι ο Χάμμοντ είχε αντιληφθεί και επισημάνει από την πρώτη στιγμή τον πρωταρχικό στόχο του ΕΛΑΣ, που ήταν  η κατάληψη της εξουσίας.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, επέστρεψε στην ακαδημαϊκή καριέρα του διδάσκοντας κλασική φιλοσοφία, ιστορία και αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια του Καίμπριτζ, του Μπρίστολ, του Ουισκόνσιν, των Ιωαννίνων και του Όκλαντ. Έχει γράψει πολλά βιβλία ιδίως για την ιστορία της Μακεδονίας, του Φιλίππου Β’ και του Μεγαλέξανδρου. Σχετικά με την Εθνική Αντίσταση έχει γράψει δύο βιβλία (έχουν κυκλοφορήσει και στα Ελληνικά) «Με τους αντάρτες 1943-44» και «Δυτική Μακεδονία: Αντίσταση και Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή 1943-1944», που αναφέρονται στη συμπεριφορά πρωτίστως του ΕΛΑΣ αλλά και του ΕΔΕΣ απέναντι στον συμμαχικό αγώνα. Στο παρόν άρθρο θα αναδημοσιεύσουμε την έκθεση του Χάμμοντ για τη δράση των ανταρτών το καλοκαίρι του 1944, όπως παρουσιάστηκε στο βιβλίο του «Με τους αντάρτες» σελ. 209-216:

Αναφορά σχετικά με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή και την ελληνική κατάσταση, 14 Ιουνίου – 20 Αυγούστου.

Στρατιωτική κατάσταση:

  1. Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή

Η διείσδυση και μεταφορά των RSR και των OG στις περιοχές Β,1,2, και 3 συντελέστηκε με επιτυχία στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στο αναμεταξύ συνεχίστηκαν οι επιχειρήσεις της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Περιοχή 3, όπου η σιδηροδρομική συγκοινωνία διακόπηκε σχεδόν τελείως τα βράδια. Στις Περιοχές 2, Δ και Τίνγκεγουικ έγιναν σποραδικές επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 1 έγιναν δύο γερμανικές επιδρομές (στο Βέρμιο και στη Βόρεια Πίνδο) που εμπόδισαν προσωρινά τις επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 4 (ΕΔΕΣ), δεν έγιναν επιχειρήσεις για ένα διάστημα, λόγω της ναυτικής βάσης. Κατόπιν έγιναν πολύ επιτυχημένες επιχειρήσεις εναντίον πυροβολαρχιών (στην περιοχή Πρέβεζας), και ακολούθησαν. Συνέχεια

Βρετανικές εκθέσεις για την Ελληνική Αντίσταση 1943-1944

 

Μέλη της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής. Από δεξιά προς αριστερά: Κ. Γουντχάουζ, Ρ. Σέππαρντ, Θ. Μαρίνος, Τ. Στήβενς, Τ. Μπάρνς, Α. Έντμοντς.


  Οι Βρετανικές εκθέσεις για την περίοδο 1943-1944 είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την κατανόηση των γεγονότων, με αντικειμενικό τρόπο. Και αυτό γιατί τα μέλη της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής έζησαν τα γεγονότα δίπλα στις κυριότερες αντιστασιακές οργανώσεις, τον ΕΛΑΣ, τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ. Άμεση προτεραιότητα για τους Βρετανούς αξιωματικούς συνδέσμους ήταν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των δυνάμεων του Άξονα. Οι πολιτικές διαφορές των οργανώσεων δεν αφορούσαν τη ΒΣΑ, καθώς αυτό ήταν έργο του Φόρειν Όφις και των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών του Λονδίνου και του Καϊρου.
  Στην ανάρτηση αυτή θα δούμε σημαντικά αποσπάσματα εκθέσεων για τη συνεισφορά του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ στην συμμαχική υπόθεση καθώς και τις διαφορές των δύο οργανώσεων, τη συμπεριφορά τους στους ντόπιους πληθυσμούς αλλά και τους σκοπούς και τις επιδιώξεις τους. Οι εκθέσεις αυτές αποτελούν ντοκουμέντα που θα πρέπει να ερευνηθούν για να καταλήξει ο κάθε ενδιαφερόμενος στα σωστά συμπεράσματα. Οι μαρτυρίες του Γουντχάουζ, του Μάγιερς, του Θέμη Μαρίνου, του Χάμμοντ, του Μπάρνς, του Τζών Στήββενς, του Τζόρνταν, του Ντέιβιντ Ουάλλας αποτελούν πρωτογενείς πηγές απαραίτητες για την κατανόηση των γεγονότων στην Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης.
   
1.       Έκθεση Έντυ Μάγιερς, πρώτου αρχηγού της ΒΣΑ, για τον κατοχικό εμφύλιο (Οκτώβριος 1943), φάκελος  956/Γ/4, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού.
«[…] η κατά των ΕΟΕΑ επιθετική ενέργεια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ απεφασίσθη υπό του Διεθνούς Κομμουνισμού εν τη εφαρμογή ευρυτέρου σχεδίου κομμουνιστικής επικρατήσεως εν τη Βαλκανική.
Κατά την διάσκεψιν της Τεχεράνης μεταξύ των Τριών Μεγάλων, ήτις είχεν ορισθή διά την 23ην Νοεμβρίου 1943, ως και κατά την προκαταρτικήν διάσκεψιν των τριών Υπουργών των Εξωτερικών της 19ηςΟκτωβρίου 1943, θα ελαμβάνοντο αποφάσεις περί της περαιτέρω ενισχύσεως εκ μέρους των Συμμάχων των κινημάτων αντιστάσεως εις την Γιουγκοσλαβίαν και Ελλάδα, με βάσιν την τεθείσαν προηγουμένως υπό των Συμμάχων αρχήν, ότι θα ανεγνωρίζοντο ως σύμμαχα τα υφιστάμενα και δρώντα τότε κατά των Γερμανών μή λαμβανομένου δέ υπ’ όψιν οιουδήποτε πολιτικού κριτηρίου. Κατόπιν τούτου εδόθη εντολή όπως μέχρι τέλους Νοεμβρίου 1943, αι ανταρτικαί ομάδες του Τίτο και ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, επιδιώξωσι την μονοπώλησιν του αγώνος Αντιστάσεως εις Γιουγκοσλαβίαν και Ελλάδα. Συμφώνως προς τας οδηγίας ταύτας, την 21ην Σεπτεμβρίου 1943 κ Κεντρική Διοικούσα Επιτροπή του ΚΚΕ, παριστάμενων των ε.α. Συνταγματάρχου Μπακιρτζή και του πολιτικού υπευθύνου του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Σαμαρινιώτη ελθόντων ειδικών του πρώτου εκ Καίρου και του δευτέρου εκ Γιουγκοσλαβίας, έλαβε την απόφασιν της γενικής επιθέσεως του ΕΛΑΣ κατά των ΕΟΕΑ.
Η πρώτη κρούσις περί ανακωχής της γερμανικής εν Ηπείρω διοικήσεως προς τον Αρχηγόν των ΕΟΕΑ και την διοίκησιν της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ (Στρατηγόν Νάσην) έλαβε χώραν την 4ην Οκτωβρίου 1943 κατά τρόπον έμμεσον υπό πενταμελούς επιτροπής υπό τον Δήμαρχον Ιωαννίνων ήτις επεσκέφθη αντιστοίχως τα χωρία Σκιαδάδες και Άγναντα. Αι εν λόγω προτάσις συνίσταντο εις την αναστολήν πάσης επιθετικής κατά των στρατευμάτων κατοχής ενεργείας εκ μέρους των ανταρτών έναντι της διαβεβαιώσεως της γερμανικής διοικήσεως περί παύσεως των εις βάρους του αμάχου πληθυσμού αντιποίνων και αναλόγου στάσεως των έναντι των ανταρτικών ομάδων. Εν τούτοις το Γ.Σ.Δ.Μ.Α., προς ό ο Αρχηγός των ΕΟΕΑ απετέθη, απέρριψε κατηγορηματικώς την
πρότασιν επιμείναν επί της άνευ όρου παραδόσεως των Γερμανών. Αλλ’ η ανωτέρω απάντησις του Γ.Σ.Δ.Μ.Α. επιδοθείσα υπό τύπον τελεσιγράφου υπό Αξιωματικού των ΕΟΕΑ την 14ην Οκτωβρίου 1943 εις αντιπρόσωπον του Γερμανού Σωματάρχου ουδεμιάς έτυχεν απαντήσεως, κλεισθείσης ούτω της θύρας συνεννοήσεων μεταξύ Αρχηγού ΕΟΕΑ και Γερμανικών Αρχών. 
Επί των εν λόγω συνεννοήσεων ο Γερμανός Σωματάρχης γράφει εν τη εκθέσει του τα ακόλουθα: «Η προσφορά του Γερμανού διοικητού προς τον αρχηγόν των εθνικιστών ανταρτών, όπως παύση τας μάχας προς όφελος αμφοτέρων των παρατάξεων, ως και προς όφελος του πληθυσμού απερρίφθη υπ΄αυτού εις ένδειξην υπακοής προς τας Βρεταννικάς εντολάς».  Αντιθέτως την ιδίαν ημέραν ο Διοικητής της VIII Μεραρχίας (Ηπείρου) του ΕΛΑΣ τή εγκρίσει του Γενικού Αρχηγείου του ΕΛΑΣ – αγνοήσαντος εν προκειμένω το Γ.Σ.Δ.Μ.Α. και την Β.Σ.Α.- προήλθεν εις συμφωνίαν προσωρινής ανακωχής με τους Γερμανούς.
Σχετικώς ο τότε Αρχηγός της ΣΣΑ γράφει: «Διοικητής Μεραρχίας του ΕΛΑΣ ανέφερεν εις τον Βελουχιώτην ότι εκπρόσωπος του ερυθρού σταυρού τώ είπον ότι εσχάτως  είχον πείσει τον Ζέρβαν, ίνα υπογράψη ανακωχήν 14 ημερών μετά των Γερμανών και ότι είχεν αποφασίσει να πράξη τούτο και ο ίδιος (ο διοικητής Μεραρχίας) του ΕΛΑΣ. Ότι ο Ζέρβας δεν ενήργησεν ούτω απεδείχθη από δύο γεγονότα: πρώτον διότι Βρετανός Αξιωματικός ήτο παρών εις τας συζητήσεις (γνωρίζων πολύ καλώς την Ελληνικήν) και δεύτερον μετά την συνάντησιν επηκολούθησε μετ΄ολίγας ημέρας μία των πλέον παρατεταγμένων και αγρίων μαχών μεταξύ Ζέρβα και Γερμανών. Ουδέν όμως των ανωτέρων δύο γεγονότων ημπόδισε τον Άρην Βελουχιώτην να εκτοξεύση τον μύθον τούτον». Αφ΄ετέρου ο τότε παρά τη VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ Σύνδεσμος Νεοζηλανδός Ταγματάρχης W. JORDAN (Τζόρνταν)  αναφέρει σχετικώς τα εξής εις το βιβλίον του: «… Ούτω οι μόνοι Έλληνες που υπέγραψαν ποτέ σύμφωνον στρατιωτικής συμπράξεως με τους Γερμανούς είναι οι κομμουνισταί του Άρη Βελουχιώτη».
2.       Έκθεση Κρις Γουντχάουζ για την περίοδο Αυγούστου – Σεπτεμβρίου 1944, προς την SOE για τη δράση του ΕΔΕΣ:
«… Στην περιοχή 4 (δηλαδή στην Ήπειρο), ο Ζέρβας διεξήγαγε κυρίως τρεις σημαντικές επιχειρήσεις, από τις οποίες η μιά ξεχωρίζει ως το μεγαλύτερο ίσως πολεμικό επίτευγμα που είχε παρουσιάσει ανταρτική δύναμη στην Ελλάδα. Η πρώτη ήταν η επίθεση του Αυγούστου, ήταν η προσβολή και εξόντωση της Γερμανικής φρουράς της Μενίνας, περάσματος που εξησφάλισε τον έλεγχον της οδού Ηγουμενίτσας-Ιωαννίνων, η δεύτερη (αρχές Ιουλίου) ήταν η κατά μέτωπο επίθεση εναντίον της ισχυρώς οχυρωμένης γερμανικής βάσεως στην Πρέβεζα, η τρίτη και σπουδαιοτέρα τον Σεπτέμβριον ήταν το κλείσιμο επί δέκα έξι (16) ημέρας της ζωτικής διά τους Γερμανούς οδικής αρτηρίας Άρτας-Ιωαννίνων. Κατά την διάρκειαν των 16 ημερών ένα μικρό μόνο εχθρικό τμήμα κατώρθωσε να περάση μαχόμενο προς Ιωάννινα, ο κύριος όμως όγκος των Γερμανικών φρουρών της Δυτικής Στερεάς και της Νότιας Ηπείρου ανεχαιτίσθηκε και καθηλώθηκε μερικά μίλια Βορείως της Άρτας. Τελικά ο εχθρός υποχρεώθηκε να διενεργήσει ευρείας κλίμακος επιχείρηση για ν΄αποκτήσει τον πρόσκαιρο έλεγχο των εκατέρωθεν του δρόμου υψωμάτων. Η μάχη στοίχισε στους Γερμανούς βαρειές απώλειες σε άνδρες, όπλα και μεταγωγικά μέσα και η καθυστέρηση που επέφερε στην αποχώρησή τους εξυπηρέτησε ακριβώς τους σκοπούς της Επιχειρήσεως «Κιβωτός του Νώε». 
3.       Έκθεση Τομ Μπάρνες Ιούλιος 1943 – Απρίλιος 1944, αποσπάσματα (ολόκληρη εδώ):
Για τον εμφύλιο πόλεμο αναφέρει:
    «α) Ο εμφύλιος πόλεμος άρχισε στα τέλη Οκτωβρίου 1943 από τον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ – προφανώς μία καλά σχεδιασμένη και χρονικά τοποθετημένη επιχείρηση. Όλες οι προσπάθειες από μέρους μας για την αποκατάσταση της ειρήνης απέτυχαν, καθώς ο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ αρνήθηκε να διαπραγματευθεί, λέγοντας ότι ο ΖΕΡΒΑΣ ήταν πρώτος εχθρός και μετά οι Γερμανοί.
        β) Οι περισσότερες από τις μικρές μονάδες του ΖΕΡΒΑ, εκτός αυτών που βρίσκονταν στην ΗΠΕΙΡΟ και το ΑΓΡΙΝΙΟ, σύντομα ηττήθηκαν και αφοπλίστηκαν, και λίγο μετά ο ΖΕΡΒΑΣ πολεμούσε συγχρόνως με τους Γερμανούς και με τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο οποίος απέφυγε προσεκτικά κάθε επαφή με τους Γερμανούς.
          γ) Για δώδεκα μέρες πολέμησε επιτυχώς τους Γερμανούς και τον ΕΛΑΣ, κατατροπώνοντας τελικά τη γερμανική φάλαγγα στα ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ ακολουθώντας λαμπρή τακτική και πολεμώντας ψυχωμένα. Έπειτα διασκόρπισε τις δυνάμεις του. Οι Γερμανοί έκαμαν μία βιαστική ολονύκτια πορεία, με νέα στρατεύματα από την ΑΡΤΑ, και αιφνιδίασαν το ΖΕΡΒΑ νωρίς το πρωί. Ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε στο ΖΕΡΒΑ με ανανεωμένη δύναμη. Είχε στριμωχθεί αλλά απαγκίστρωσε τις δυνάμεις του. Η ομάδα μου χωρίστηκε από το ΖΕΡΒΑ κατά τη διάρκεια της γενικής αναταραχής.
         δ) Δυστυχώς ο ΖΕΡΒΑΣ πίστεψε ένα πλαστό έγγραφο και κινήθηκε γρήγορα προς την ΑΡΤΑ και τα ΓΙΑΝΝΙΝΑ για να καταλάβει αυτές τις πόλεις. Ο ΕΛΑΣ κατέλαβε στρατηγικές θέσεις στα ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ, εμποδίζοντας την επιστροφή του ΖΕΡΒΑ. Ξαναενώθηκα με το ΖΕΡΒΑ με ένα μέρος της ομάδας μου στις αρχές Δεκεμβρίου. Ο εμφύλιος πόλεμος συνεχιζόταν εμπρός και πίσω, κυρίως ανάμεσα στους ποταμούς ΑΡΑΧΘΟ και ΑΧΕΛΩΟ.
          ε) Την παραμονή μιάς αντεπίθεσης του ΖΕΡΒΑ στον ποταμό ΑΧΕΛΩΟ, το ΕΑΜ πρότεινε διαπραγματεύσεις για ανακωχή. Κατόπιν διαταγών μας ο ΖΕΡΒΑΣ απέσυρε τις δυνάμεις του κατά μήκος του ΑΧΕΛΩΟΥ. Ταυτόχρονα ο ΕΛΑΣ εξαπέλυσε γενική επίθεση – είχαν άφθονα εφόδια. Ο ΖΕΡΒΑΣ οπισθοχώρησε λόγω ελλείψεως πυρομαχικών. Κατάφερε πολύ βαριές απώλειες στον ΕΛΑΣ, και υποχώρησε με όλα τα όπλα και τα εφόδια, παίρνοντας και εφτά ελαφρά πολυβόλα, αλλά πρακτικά χωρίς πυρομαχικά. Οι Γερμανοί έκαναν προπαγάνδα και για τις δύο πλευρές, και έξυπνα άφηναν τον εμφύλιο πόλεμο να συνεχίζεται όταν έδειχνε σημάδια ύφεσης.
       στ) Για να σταματήσουμε τον εμφύλιο, δυστυχώς βάλαμε το ΖΕΡΒΑ σε μειονεκτική θέση αρκετές φορές, διατάσσοντάς τον να μην αντεπιτεθεί όταν αυτό ήταν στρατιωτικά απαραίτητο. Ακόμη νιώθω ότι αυτό ήταν λάθος.
        ζ) Ήμουν με τα προωθημένα στρατεύματα του ΖΕΡΒΑ για πολύ καιρό και θεωρώ ότι έδειξαν ανώτερη μαχητική ικανότητα, ειδικά αυτά που ήταν κάτω από τη διοίκηση αξιωματικών όπως οι αντισυνταγματάρχες ΑΓΟΡΟΣ και ΖΟΡΜΠΑΛΑΣ. Αλλά πάντα είχαν το πρόβλημα της έλλειψης πυρομαχικών, σε αντίθεση με τα άφθονα εφόδια που διέθετε ο ΕΛΑΣ για τις επιθέσεις του. Ο ΖΕΡΒΑΣ βοηθήθηκε σημαντικά από ποσότητες που κυρίευσε περιστασιακά από τον ΕΛΑΣ».
Για τον ΕΛΑΣ στην Ήπειρο και στο Αγρίνιο:
       «α) Η οργάνωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην ΗΠΕΙΡΟ και το ΑΓΡΙΝΙΟ ήταν κυρίως πολιτική. Αν και η Βρεταννική Στρατιωτική Αποστολή είχε φιλικές σχέσεις μαζί του, ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δεν εκτέλεσε ούτε μία διαταγή του ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΥ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ, αν και πάντα δίνονταν αφειδώς υποσχέσεις. Αν και 5.500 χρυσές λίρες τους δόθηκαν για να αγοράσουν τρόφιμα, τρόφιμα δεν παρουσιάστηκαν – μεσολάβησε ο εμφύλιος πόλεμος. Περιστασιακά έκαναν μικρές επιθέσεις κατά των Γερμανών χωρίς εμείς να το ξέρουμε εκ των προτέρων.
         β) Προς το παρόν, αποτελείτο κυρίως από στρατεύματα από περιοχές από όλα τα μέρη της Ελλάδος. Ο ρόλος τους ήταν σχεδόν αποκλειστικά εναντίον του ΖΕΡΒΑ. Οι ισχυρισμοί τους για δράση κατά των Γερμανών είναι φανταστικοί. Για παράδειγμα σε μιά Γερμανική πορεία από τη ΓΟΤΙΣΤΑ στη ΧΟΣΕΨΗ, κατά την οποία κάπου 200 Γερμανοί έφθασαν στο προαναφερθέν χωριό, ο ΕΛΑΣ ισχυρίσθηκε ότι σκότωσε 1200 Γερμανούς. Εγώ άκουσα όλες κι όλες μερικές ριπές πολυβόλων και είδα πολλούς Ελασίτες να υποχωρούν χωρίς να έχουν ρίξει ένα πυροβολισμό. Είδα επίσης ένα αντίγραφο της επίσημης Γερμανικής Αναφοράς. Τα αποτελέσματα ήταν δύο Γερμανοί ελαφρά τραυματίες (μια ομάδα ασυρμάτου έπεσε σε ενέδρα) και 17 Ελασίτες νεκροί από πυρά πολυβόλων μεγάλου βεληνεκούς. Οι χωρικοί το επιβεβαίωσαν. Αυτό είναι μόνο ένα τοπικό παράδειγμα. Ορισμένα από τα στρατεύματα του ΕΛΑΣ είναι καλά, αλλά οι αρχηγοί τους είναι 100% πολιτικοποιημένοι, με στόχο τους την τελική κυριαρχία στην ΕΛΛΑΔΑ. Για να είμαι ευθύς ως προς τον ΕΛΑΣ, γενικά πιστεύω ότι αυτά τα στρατεύματα στην ΗΠΕΙΡΟ είναι μερικά από τα χειρότερα του ΕΛΑΣ.
       γ) Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου τα σαδιστικά εγκλήματα και οι ακρωτηριασμοί υπήρξαν απεχθείς. Αυτά ήταν κυρίως έργο του ΑΡΗ και της συμμορίας των σφαγέων του. Οι τρομοκρατικές μέθοδοι του ΕΛΑΣ είχαν ως αποτέλεσμα το πικρό μίσος των χωρικών, οι περισσότεροι από τους οποίους άφηναν τα σπίτια τους όταν έρχονταν στην περιοχή τους ο ΕΛΑΣ. Ορισμένες φορές οι χωρικοί ζήτησαν από τους Ούνους να διώξουν τον ΕΛΑΣ – οι άνθρωποι προτιμούσαν τους Ούνους». 
4.       Έκθεση Θέμη Μαρίνου για διαφορές ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ, απόσπασμα (ολόκληρη εδώ):
«1) Ο αντάρτης του ΕΛΑΣ ορκίζεται ότι δεν θα καταθέση το όπλον του μετά την απελευθέρωσιν της Ελλάδας προτού λάβουν χώραν αι εκλογαί. Ο όρκος του αντάρτου του ΕΟΕ δεν αναφέρει τοιούτον πράγμα, αντιθέτως ο Αρχηγός των, εις επισήμους δηλώσεις του, ετόνισεν ότι, άμα τη απελευθερώσει της Ελλάδος, θα καταθέση τα όπλα εις το Ελληνικόν Μουσείον αμέσως.
2) Ενώ εις τους αντάρτας του ΕΛΑΣ γίνονται συστηματικαί κομμουνιστικαί διδασκαλίαι και συζητήσεις καθημερινώς, κατά τρόπον φανατίζοντα τους αντάρτας και κάμνοντα αυτούς να πιστεύουν ότι ο σκοπός της υπάρξεώς των είναι διά μετά την απελευθέρωσιν της Ελλάδος, εις τους αντάρτας του ΕΟΕ μόνον πατριωτικαί κι’ εθνικιστικαί τοιαύται λαμβάνουν χώραν, τους εξηγείται δέ ότι αντάρται θα ήναι μόνον μέχρι της ημέρας της απελευθερώσεως της πατρίδος των.
3) Οι αντάρται του ΕΛΑΣ ψάλλουν άσματα αριστερού πολιτικού περιεχομένου. Οι του ΕΟΕ μόνον πατριωτικά άσματα ψάλλουν.
4) Οι αντάρται του ΕΛΑΣ προβαίνουν εις βαρβαρότητας και σφαγάς διά μαχαίρας και άλλων μέσων διά των παραμικροτέρων αφορμών και διά λόγους ως επί το πλείστον σχέσιν έχοντας με την πολιτικήν της οργανώσεώς των. Οι του ΕΟΕ ουδέποτε προέβησαν εις τοιαύτας βαρβαρότητας και ουδέποτε εξετέλεσαν άνθρωπον εάν δεν είχε προβεί εις έγκλημα κατά της πατρίδος. Αλλά και εις την περίπτωσιν αυτήν η εκτέλεσις εγένετο διά τυφεκισμού επισήμως.
5) Οι Αξ/κοί του ΕΛΑΣ ουδένα σεβασμόν πρός την Συμμαχικήν Αποστολήν έχουν ή είχαν, αντιθέτως κάμναν αντισυμμαχικήν προπαγάνδαν της χειροτέρας μορφής, τόσον στους αντάρτας των όσον και εις τους πολίτας. Οι του ΕΟΕ τρέφουν μεγάλον σεβασμόν πρός την Συμμαχικήν Αποστολήν και δημοσία εκφράζουν την πλήρη εμπιστοσύνην των εις τους Συμμάχους.
6) Διά την εκτέλεσιν επιχειρήσεων διαταχθεισών εκ Μέσης Ανατολής, το μέν ΕΛΑΣ έφερε πάντοτε δυσκολίας ή εμπόδια, το δέ ΕΟΕ πρώτον εξετέλει αυτάς, ασχέτως εάν υπήρχε πιθανότης επιτυχίας ή όχι. Η διαφορά αύτη έγκειται εις το ότι τα πολεμοφόδια και τους άνδρας το ΕΛΑΣ τα χρειάζεται ουχί διά τον πόλεμον, ουχί διά τους Γερμανούς, αλλά διά τους Έλληνας και διά την επιτυχίαν των δικτατορικών του επιδιώξεων.
7) Τα χρήματα άτινα εν Ελλάδι διέθετεν η Συμμαχική Αποστολή, εκ μέρους μέν της ΕΔΕΣ εξοδεύοντο δι’ αγοράν τροφίμων, ενδυμάτων και άλλων χρειωδών υλικών ελάχιστα δέ εις προπαγάνδαν, εκ μέρους όμως του ΕΛΑΣ τα τρόφιμα και τα είδη απεκτώντο διά κατασχέσεων κι’ επιτάξεων ως επί το πλείστον τα δέ χρήματα μυστηριωδώς εξαφανίζοντο. Κατά την γνώμην μου το μεγαλύτερον μέρος αυτών καταναλώνετο εις προπαγανδιστικάς υπέρ της ΕΑΜ εφημερίδας. 
8) Εις το ΕΛΑΣ οι πραγματικοί ηγέται των ανταρτικών ομάδων είναι οι πολιτικοί Καθοδηγηταί. Εις το ΕΟΕ πολιτικοί Καθοδηγηταί δεν υπάρχουν, υπάρχουν μόνον Αξ/κοί του Ελληνικού Στρατού.
9) Εις τον ΕΛΑΣ ο αντάρτης είναι σκλάβος, εάν δεν είναι συνειδητόν μέλος της οργανώσεως, εις το ΕΟΕ ο αντάρτης είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος». 
5.       Αναφορά Νίκολας Χάμμοντ σχετικά με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή και την Ελληνική κατάσταση, 14 Ιουνίου – 20 Αυγούστου 1944:
« […] 2. Αντάρτες. Η ποιότητα των μονάδων του ΕΛΑΣ κυμάνθηκε ανάλογα μ΄εκείνη των τοπικών διοικητών. Έτσι, η 9ηΜεραρχία της Περιοχής 1 σχεδόν κατέρρευσε στη διάρκεια της γερμανικής
Επιδρομής. […] Γενικά η πολιτική του Γενικού Αρχηγείου του ΕΛΑΣ ήταν να κάνει επιδρομές σε πόλεις κυρίως τον Ιούλιο με στόχο την ελληνική αντίσταση εναντίον του ΕΑΜ. Κατά τα άλλα, η τακτική του ΕΛΑΣ ήταν να κρατάει αμυντική στάση και να οπισθοχωρεί μπροστά στις γερμανικές επιδρομές.
Οι μονάδες του ΕΔΕΣ πολέμησαν καλά στην Ήπειρο πλησιάζοντας πολύ τους Γερμανούς και κατακτώντας θέσεις πυροβολικού. Όλα αυτά έδειξαν ένα επιθετικό πνεύμα και ένα υψηλό ηθικό που έλειψαν στις περιοχές του ΕΛΑΣ. […] 
3. Συνεργασία των ανταρτών με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή. […] Στην περιοχή του ΕΔΕΣ, η συνεργασία με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή και τις ομάδες OG ήταν καλή, και σημαντικές επιχειρήσεις εναντίον πυροβολαρχιών και της Παραμυθιάς ήταν επιτυχείς, πράγμα που δεν έγινε ποτέ σε περιοχές του ΕΛΑΣ.
4. Προοπτικές για τη φάση 3 «Κιβωτού». […] (β) Περιοχή του ΕΔΕΣ. Παρόλο που δεν υπάρχουν ομάδες RSR στην Περιοχή 4, οι αντάρτες του ΕΔΕΣ απέδειξαν ότι είναι ικανοί να επιτεθούν σε σημαντικούς στόχους, και μπορούν να ανεβάσουν το επίπεδο της φάσης 3 πάνω από εκείνο των ενδιάμεσων επιχειρήσεων. […]
Πολιτική των ανταρτών. (1) Το Γενικό Αρχηγείο του ΕΛΑΣ υποστηρίζει την άποψη ότι ο ΕΛΑΣ είναι μια οργάνωση τακτικού στρατού, με κεντρική διοίκηση και αμυντική στρατηγική. Μόλις σπάσει αυτή η άμυνα, οι μεραρχίες του ΕΛΑΣ παύουν να δρούν. Αυτό φάνηκε καθαρά στη διάρκεια της επιδρομής στην Περιοχή 1. Ο αντισυνταγματάρχης Έντμοντς έστειλε πλήρη αναφορά πάνω σ΄αυτή. Στην επιδρομή του Αυγούστου στο Καρπενήσι, μια περιορισμένη αμυντική γραμμή σχηματίστηκε στην κοιλάδα της Σπερχειάδας, αλλά η μετέπειτα διείσδυση των Γερμανών στην ορεινή πλευρά της περιοχής δεν συνάντησε καμιά αντίσταση. Ο λοχαγός Φίλποτ ανέφερε ότι η 7η Ταξιαρχία τήρησε αμυντική στάση στη δυτική πλευρά του Αχελώου, και συνεπώς δεν εμπόδισε καθόλου τη γερμανική επιδρομή που έγινε στην ανατολική πλευρά του ποταμού. […]
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ανώτερη ηγεσία του ΕΛΑΣ ξέρει καλά την κατάσταση, αλλά επιλέγει αυτή την τακτική για πολιτικούς λόγους. Στόχος της είναι να διατηρήσει τις δυνάμεις της και να διεκδικήσει τις απελευθερωμένες περιοχές. […] Πιστεύω ότι η πολιτική του Ζέρβα είναι να τηρήσει ειλικρινά τις διαταγές του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και να ρίξει όλες του τις δυνάμεις εναντίον των Γερμανών. Είναι διατεθειμένος να δεχτεί τέτοιου τύπου διαταγές απ΄τον Αντισυνταγματάρχη Μπάρνς χωρίς ερωτήσεις και υπεκφυγές. Παράλληλα, έχει ανάγκη να προστατεύσει την περιορισμένη λιμενική του περιοχή εναντίον των επιθέσεων του ΕΛΑΣ ή των Γερμανών, κι αυτό τον αναγκάζει να περιορίζει μερικά απ΄τα καλύτερα στρατεύματά του σε αμυντικό ρόλο.
Σχέσεις ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Το επεισόδιο της 24ης Μεραρχίας και οι επιδρομές του ΕΛΑΣ στις πόλεις έχουν αυξήσει την εχθρότητα ανάμεσα στις δύο οργανώσεις, και συνέβαλαν στην αύξηση των συνοριακών επεισοδίων. Το επεισόδιο της 24ης Μεραρχίας αποκάλυψε ότι υπάρχει τώρα μια ισορροπία δυνάμεων, κι αυτό οδηγεί σε αδιέξοδο ανάμεσα στις δύο οργανώσεις. Σκοπός του ΕΛΑΣ είναι να το εκμεταλλευτεί αυτό, μετατρέποντας τη συμφωνία της Πλάκας από μια συμφωνία ανακωχής σε μια συμφωνία που να εξασφαλίζει το στάτους κβο χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις επιχειρησιακές ανάγκες της «Κιβωτού του Νώε», όπως προέβλεπε η μυστική παράγραφος. Επειδή ο ΕΛΑΣ δεν μπορεί να ελπίζει τώρα πια ότι θα εξολοθρεύσει τον ΕΔΕΣ, θέλει να τον κρατήσει περιορισμένο σε μικρή περιοχή και να τον συκοφαντεί με την προπαγάνδα του. Απ΄την άλλη μεριά, ο ΕΔΕΣ περιμένει μια διαταγή απ΄το Γενικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής για να εξαπλωθεί προκαλώντας στην ανάγκη μια ένοπλη σύγκρουση με τον ΕΛΑΣ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχουν στοιχεία στον ΕΔΕΣ που βάζουν το μίσος τους για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πριν το μίσος τους για τους Γερμανούς. Για να βοηθηθεί ο Ζέρβας να κρατήσει υπό έλεγχο αυτά τα στοιχεία, πρέπει να είναι σε θέση να τα κατευθύνει εναντίον των Γερμανών.
Η πολιτική κατάσταση. Εφόσον το παρελθόν έδειξε ότι ο ΕΛΑΣ ελέγχεται από μια πολιτική ομάδα, δεν πρέπει κανείς να εξετάζει το στρατιωτικό πρόβλημα στην Ελλάδα ξεχωριστά απ΄τον πολιτικό περίγυρό του. Η συμμετοχή του ΕΛΑΣ στην κυβέρνηση του Καΐρου έγινε μετά από πιέσεις, και είναι πιθανό η συμμετοχή αυτή να μην είναι ειλικρινής. […] Η εχθρότητα απέναντι στον ΕΛΑΣ και τα έργα του ήταν φανερή στη Δυτική Μακεδονία μετά τη γερμανική επιδρομή. Ήταν φανερή και στην Περιοχή Γ μετά την εξολόθρευση της ΕΚΚΑ. Εκτός απ΄το μίσος που προκάλεσαν οι τρομοκρατικές πράξεις, ο πόλεμος έχει κουράσει τον πληθυσμό. Έτσι, ο κόσμος επιθυμεί τη διάλυση του ΕΛΑΣ με την ίδια αδημονία με την οποία περιμένει το τέλος της γερμανικής κατοχής.
Στο εσωτερικό του ΕΛΑΣ υπήρχαν ανάλογες δυνάμεις. Πιστεύω ότι πάνω από το 60% των αντρών του ΕΛΑΣ θέλουν να τον εγκαταλείψουν, αν μπορούν να το κάνουν χωρίς κίνδυνο, και θέλουν να συνεργαστούν με τα στρατεύματά μας εναντίον των Γερμανών. Οι περισσότεροι προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ για πατριωτικούς λόγους. Πλανήθηκαν και το ξέρουν, αλλά δεν βλέπουν πως μπορούν να ξεφύγουν».
6.       Έκθεση του Τζων Στήβενς για δράση ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ αρχές του 1943:
Για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ
«Παραγ. 41: Θα διακινδύνευα την εικασία ότι 15 έως 20 τοις εκατό του ΕΑΜ είναι Κομμουνιστές και ότι πρόθυμα μέλη δεν είναι περισσότεροι από το 50 τοις εκατό. Οι υπόλοιποι κρατούνται στο κίνημα με τρομοκρατία ή λόγω ελλείψεως άλλης οργάνωσης.
Παραγ. 43: Στην πράξη αυτό [το ΕΑΜ] είναι ένας μάλλινος μανδύας πίσω από τον οποίο καλύπτονται δημαγωγοί που εκφράζουν δημόσια πολιτικές απόψεις στους αγράμματους χωρικούς.
Παραγ. 46: Αυτές οι δόλιες μορφές των πολιτικών καθοδηγητών είναι η χειρότερη φυσιογνωμία του ΕΛΑΣ. … είναι εντελώς αδίστακτοι βάζοντας τη σκοπιμότητα του ΕΑΜ προ της στρατιωτικής αναγκαιότητας.
Παραγ. 47: Ο ΕΛΑΣ είναι ανεπαρκώς στελεχωμένος με αξιωματικούς. Η επίσημη καμπάνια του ΕΑΜ κατά των μονίμων αξ/κών γενικά, απέτρεψε πολλούς να προσχωρήσουν, ιδίως όταν, κατά την εκκαθάριση των αντιφρονούντων στοιχείων, το Μάρτιο, κάμποσοι μόνιμοι αξιωματικοί ξεπαστρεύτηκαν.
Παραγ. 51: […] Μεταξύ των υψηλότατα ισταμένων δεν μπορώ να σκεφθώ κανέναν που πράγματι δεν θέτει πρώτα τον εαυτό του και δεύτερο την Ελλάδα. Εκεί που βρίσκει κανείς αποτελεσματικότητα είναι στην ακαδημαϊκή πληρότητα του ΕΥΜΑΙΟΥ, στον αδίστακτο σαδισμό του ΑΡΗ, ή στον φόβο του ΣΑΡΑΦΗ που αποτελεί την κινητήρια δύναμη. Οι κατώτεροι πολιτικοί αρχηγοί έχουν παρακατιανά, πιο ζωώδη κίνητρα, την εκδίκηση για το καθεστώς του Μεταξά ή τη γρήγορη απόκτηση πλούτου και δυνάμεως με αμφίβολα μέσα.
Παραγ. 52: Σε κατώτερες θέσεις υπάρχουν πολλοί καλοί αξ/κοί οι οποίοι δεν προάγονται για πολιτικούς λόγους, ενώ οι ανώτερες θέσεις καλύπτονται από πολιτικούς.
Παραγ. 59: Τέτοιοι υπαινιγμοί [εκ μέρους του ΕΛΑΣ κατά των άλλων] και παρόμοιες διαστρεβλώσεις της αλήθειας διαδίδονται σήμερα σε όλη την Ελλάδα με αδιάκοπες επιθέσεις εναντίον κάθε άλλης ανταγωνιστικής οργανώσεως στην Ελλάδα καθώς και του Βασιλέως και της Εξόριστης Κυβερνήσεως. Επανειλημμένως άκουσα ότι είχαν αδιάσειστες αποδείξεις πως ο ΖΕΡΒΑΣ είναι Ιταλός κατάσκοπος και πως η ΥΒΕ παίρνει χρήματα από τους Γερμανούς, και αλίμονο γιατί όλα αυτά τα καταπίνει ο μέσος Έλληνας χωρικός που επί του παρόντος αποτελεί τη σπονδυλική στήλη του αντιστασιακού κινήματος.
Παραγ. 66: Για τους λόγους αυτούς έχω την εντύπωση ότι το ΕΑΜ είναι κάλπικο και όταν οι ηγέτες του διεκδικούν αυθαίρετα για τον εαυτό τους το δικαίωμα ν’ αντιπροσωπεύουν την Ελλάδα, έχουν προσωπικά κίνητρα.
Για τις ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ
Παραγ. 74: Η οργάνωση ΕΔΕΣ υπό την ηγεσία του στρατηγού Ζέρβα…έχει αποδειχθεί το σημείο αντλήσεως θάρρους για πολλούς αντιτιθέμενους στο ΕΑΜ. Αυτό κατέστη ευκολότερο από το γεγονός ότι προϋπόθεση υπηρετήσεως στον ΕΔΕΣ είναι η απελευθέρωση της Ελλάδος από τον εισβολέα και τίποτα περισσότερο. Αποτέλεσμα ήταν να γίνει ο στρατηγός ΖΕΡΒΑΣ προστάτης των μικρών Εθνικών Ομάδων όλων των περιοχών.
Παραγ. 75: Δεν υπάρχει στον ΕΔΕΣ διάκριση μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών όπως υπάρχει στο ΕΑΜ. Αυτή είναι η αξιοσημείωτη αρετή του, καθώς και η καλύτερη επάνδρωσή του με αξιωματικούς και η πλέον ικανή μαχητική δύναμή του. Αλλά είναι αναγκασμένος [ο ΕΔΕΣ] να φυλάει και τα νώτα του, μήπως εξασθενίζοντας από τη δράση του εναντίον του Άξονος αφήσει τον εαυτό του να γίνει βορά στο ΕΑΜ.
Παραγ. 77: Όλη η οργάνωση του ΕΔΕΣ έχει οικοδομηθεί πάνω στην ιδέα της εθελοντικής υπηρεσίας, χωρίς εξαναγκασμό, με αποτέλεσμα να μείνει πολύ πίσω από το ΕΑΜ στον αγώνα δρόμου οργανώσεως της υπαίθρου.
Παραγ. 78: Ο ΕΔΕΣ με τη σθεναρή αντίστασή του στο ΕΑΜ, τότε που το δεύτερο επιχείρησε να καταπνίξει όλες τις άλλες οργανώσεις, ανάγκασε το ΕΑΜ ν΄αποκαλυφθεί και να δείξει στη Βρετανική Αποστολή σε τι ακριβώς απέβλεπε.
7.       Ουίλιαμ Τζόρνταν, Έκθεση για την δραστηριότητα στην Ελλάδα, Απρίλιος 1944:
 Σχέσεις με τους αντάρτες
«4.Οι πρώτες συνεννοήσεις μας, μετά τη λειτουργία του Γοργοποτάμου ήταν με τον Γενικό ΖΕΡΒΑ – έναν ατρόμητο αγγλόφιλο, έναν θαρραλέο στρατιώτη, αλλά μάλλον καλοήθη και χαλαρό διαχειριστή. Η διοίκησή του βελτιώθηκε μετά τον Ιούλιο του ’43, όταν απασχολούνται επιτελείς. Οι αξιωματικοί ΕΔΕΣ ήταν στο σύνολό τους, καλοί, και σχεδόν όλοι έδωσαν το 100 τοις εκατό της συνεργασίας. Οι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ ήταν επίσης πάντα καλοί, αλλά ήταν τα αδύναμα εργαλεία δόλιων πολιτικών απατεώνων η υποταγή στην ιδεολογία των οποίων γέννησε την αδυναμία τους να περιορίσουν τα συμφέροντά τους αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο για το έργο που αντιστρατεύονται.
5. Η συμπεριφορά του ΕΛΑΣ έναντι του άμαχου πληθυσμού είναι τυραννική και στις μεθόδους του δεν διαφέρει από τους ΝΑΖΙ. Εάν δεν ενταχθεί κάποιος στο ΕΑΜ / ΕΛΑΣ ήταν προδότης. Αν ήταν μάλλον επίμονη επιθυμία σας να συμμετάσχετε στον ΖΕΡΒΑ, χαλκευμένες αλλαγές θα είχαν ως αποτέλεσμα να σας βάλουν στο «προστατευτικό» υπό την επιτήρηση ή ακόμα και να χαρακτηριστείτε ως προδότης. Δεν υπήρξε καμία προσπάθεια από ΕΔΕΣ να συντονίσουν δημόσια διοίκηση,[…]. Ο ΖΕΡΒΑΣ έχει σημειώσει μικρή προσπάθεια προπαγάνδας και δεν θα ανεχθεί οποιαδήποτε προσπάθεια να αναγκάσει τους ανθρώπους να τον υποστηρίξουν. Αν οι άνθρωποι της Κεντρικής και της Δυτικής ΕΛΛΑΔΑΣ ήταν ελεύθεροι να επιλέξουν την ένταξή  τους, ο ΕΔΕΣ θα είχε αγκαλιάσει τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού και των στρατιωτικών[…].
6. Μία συνθήκη ή συμφωνία που υπογράφεται με τον ΕΛΑΣ, δεν αξίζει ούτε το χαρτί στο οποίο είναι γραμμένη. Έχει τόση αξία όπως αυτή που υπογράφηκε στο Μόναχο. Τα αφεντικά του ΕΛΑΣ χρησιμοποιούν έξυπνα ψέμματα και διαβολικές απάτες όπως οι Ναζί…».
8.       Έκθεση Ταγματάρχη Ντέιβιντ Ουάλλας (απόσπασμα):
Για Ζέρβα και ΕΔΕΣ
«[…] η μόνη απόλυτα σοβαρή πλευρά της πολιτικής του είναι, προφανώς, η ειλικρινής του πεποίθηση ότι το μέλλον και τα συμφέροντα της Ελλάδος συνδέονται άρρηκτα με τη Μεγάλη Βρετανία και ό,τι συνεπώς, η φιλία και η συνεργασία μαζί της πρέπει να προηγούνται κάθε άλλης βλέψης. […] Είναι, όμως, διατεθειμένος να αποδεχθεί τον βασιλέα και οτιδήποτε του ζητήσουμε στο μεταξύ. Πιστεύω, εξάλλου, ότι από τον Μάρτιο που έστειλε το μήνυμά του στον βασιλέα, ουδέποτε είπε ή έκανε το μη νομιμόφρον.
Ο Ζέρβας είναι φανατικός αντικομμουνιστής και ασφαλώς θα χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις του για να αντισταθεί σε ένα πραξικόπημα του ΕΛΑΣ. Το ότι η ένοπλη διαμάχη μεταξύ τους δεν έχει ξεσπάσει ακόμα, οφείλεται αποκλειστικά στη Βρετανική Αποστολή. Ο Ζέρβας τρέφει μεγάλη προσωπική εκτίμηση στον ταξίαρχο Myersκαι έτσι εκείνος, ως έσχατος μεσολαβητής σε κάθε εμφύλια κρίση, έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί με επιτυχία την επιρροή του στον Ζέρβα, τον οποίο πείθει να υποχωρεί για να αναβάλει την αιματοχυσία. […] ο Ζέρβας έχει την απόλυτη πεποίθηση πως η πολιτική κατεναυσμού του ΕΑΜ εκ μέρους της Αποστολής είναι εσφαλμένη. Βλέπει καθαρά ότι η ειλικρινής συνεργασία με τους κομμουνιστές είναι αδύνατη και έχει δηλώσει σαφώς στον ταξίαρχο Myers πως μόνον η νομιμοφροσύνη του στη Βρετανική Αυτοκρατορία τον εξανάγκασε να γίνει σύμμαχος αυτής της ολέθριας δύναμης. Θεωρεί ειλικρινά πως ενισχύουμε την ανάπτυξη του ΕΑΜ σε βαθμό που να καθίσταται απειλή για τα συμφέροντά μας και για το μέλλον της Ελλάδος. Υπέγραψε το συμφωνητικό των Εθνικών Ομ’αδων απρόθυμα, μόνο και μόνο επειδή υποχρεώθηκε να το πράξει και επειδή του είπαν ότι αυτό αποτελούσε επιθυμία της Μέσης Ανατολής. […]
Ο στρατηγός Ζέρβας είναι πραγματικός ηγέτης και εμπνέει μεγάλο σεβασμό και αφοσίωση στους οπαδούς του. Εκτιμάται ότι έχει υπό τη διοίκησή του 5.000, περίπου, από το σύνολο των 20.000 ανταρτών στην Ελλάδα. […] Ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτη ανάμεσά τους [σ.σ. αναφέρεται στους αξιωματικούς του ΕΔΕΣ] είναι η έχθρα που αισθάνονται απέναντι στους πολιτικούς των παλαιών βενιζελικών κομμάτων. Αυτοί οι πολιτικοί είναι οι παραδοσιακοί πολιτικοί τους σύμμαχοι και, σε πολλές περιπτώσεις, οι πολιτικοί τους φίλοι. Πριν βγει στα βουνά, ο Ζέρβας είχε μακρές συνομιλίες με αυτούς τους πολιτικούς αρχηγούς και προσπάθησε να τους πείσει να τον υποστηρίξουν. Η σταθερή τους άρνηση και η απόλυτη απραξία τους στον αγώνα κατά του Άξονα οδήγησαν τους πρώην φίλους τους να τους θεωρούν προδότες της εθνικής υπόθεσης,[…].»
Για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ
     «[…] Το ΕΑΜ αποτελεί πολύ μεγαλύτερη οργάνωση από τον ΕΔΕΣ, παρότι θα συγκέντρωνε λιγότερους οπαδούς αν οι αληθινοί σκοποί του ήταν γνωστοί και οι άνθρωποι ελεύθεροι να εκφράσουν τη γνώμη τους. […] Τον πρώτο καιρό, η αποτελεσματικότητα και η ευρεία εξάπλωσή του στηρίχτηκαν στη βία. Όλα τα αγαθά και οι υπηρεσίες επιτάσσονταν ως αναγκαία, ενώ ο Ζέρβας ανέκαθεν πλήρωνε γι΄αυτά που χρησιμοποιούσαν οι ομάδες του. Όταν χρειαζόταν, αυτή τη μη δημοφιλή επίταξη την επέβαλλαν με λεηλασίες, βασανιστήρια, βιασμούς και φόνους. […]Διαθέτω όλες τις – από πρώτο χέρι – αποδείξεις που χρειάζομαι για να πειστώ ότι οι χωρικοί, τουλάχιστον στη δυτική Θεσσαλία, θα έδιναν τα πάντα για να απαλλαγούν από τον ζυγό του ΕΑΜ. Δεν φοβούνται ότι οι Ιταλοί ή οι Γερμανοί θα παραμείνουν στην Ελλάδα για πολύ ακόμα. Φοβούνται, ωστόσο, τρομερά ότι το ΕΑΜ θα παραμείνει. […]
Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι κακά εκπαιδευμένοι και απειθάρχητοι. Πολλοί από του Βρετανούς αξιωματικούς  – συνδέσμους θα πρόσθεταν ότι λίγοι απ΄αυτούς προτίθενται σοβαρά να πολεμήσουν τον Άξονα. Σίγουρα, δεν συμμετείχαν στην τελευταία σειρά των επιχειρήσεων για την καταστροφή των μέσων επικοινωνίας του εχθρού, πριν ακριβώς από την απόβαση στη Σικελία. […]
[…], οι περισσότεροι από τους πολιτικούς συμβούλους είναι κομμουνιστές, ενώ έχει γίνει ευρύτατη προπαγάνδα, που αποκαλείται «διαφώτιση» ή «πολιτική επιμόρφωση». Το ΕΑΜ, επίσης, εκδίδει έναν εκπληκτικό αριθμό τοπικών εφημερίδων. Σε όλες, τα ¾ του χώρου τους είναι αφιερωμένα στη διαφώτιση, έναντι του ¼ που καταλαμβάνουν οι ειδήσεις, από τις οποίες πάλι τα ¾ αποτελούν νέα από τη Μόσχα. […]
[…] το ΕΑΜ στο ιδρυτικό του μανιφέστο διατύπωσε καθαρά τους ακόλουθους δύο στόχους: Να διώξει τους εισβολείς του Άξονα και να εγκαθιδρύσει τη λαϊκή κυριαρχία. Κάθε νεοσύλλεκτος του ΕΛΑΣ έπρεπε να ορκιστεί ότι θα πολεμήσει και για τους δύο αυτούς σκοπούς και θα συνεχίσει να πολεμάει μέχρις ότου ο διοικητής του, του πει πως έχουν εκπληρωθεί. Ορκιζόταν προκαταβολικά πως αν επιχειρούσε να φύγει πριν από τη στιγμή αυτή, συμφωνούσε να τον εκτελέσουν. Και, βεβαίως, ένας αριθμός ανταρτών είχε ήδη εκτελεστεί. Τούτο σημαίνει, ασφαλώς, ότι η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ ήθελε να είναι σίγουρη πως θα χρησιμοποιήσει τον ΕΛΑΣ την κατάλληλη στιγμή, εάν θεωρούσε ότι αυτό τη συνέφερε. Πρέπει να πω ότι μέχρι τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο αυτού του έτους [σ.σ.  η έκθεση γράφτηκε τον Αύγουστο του 1943], το ΕΑΜ αναμφισβήτητα καταγινόταν με τη μεθόδευση ενός βίαιου κομμουνιστικού πραξικοπήματος, με τη χρήση του ΕΛΑΣ. Ήλπιζε και περίμενε ότι το Ανατολικό Μέτωπο θα κατέρρεε ολότελα και ότι σύντομα θα έβλεπε τον Κόκκινο Στρατό στα Βαλκάνια. Στην Ελλάδα διέσυρε κάθε άλλη οργάνωση – πολύ συχνά και τη Βρετανική Αποστολή -, ενώ πάσχισε να διαλύσει κάθε ένοπλη ανταρτική ομάδα. Μόνον ο Ζέρβας ήταν πολύ ισχυρός για να τον διαλύσει το ΕΑΜ.[…]
Θα ολοκληρώσω αυτό το τμήμα, σχετικά με το ΕΑΜ, με μερικές αναφορές στην πανβαλκανική του πολιτική. Ο Τύπος του ΕΑΜ είναι γεμάτος αναφορές όπως: «Το όνειρο των σκλαβωμένων βαλκανικών λαών για τη δημιουργία μιας Πανβαλκανικής Ομοσπονδίας που θα κυβερνάται από το λαό, μακριά από κάθε ξένη εξάρτηση, μπαίνει στο δρόμο της εκπλήρωσής του». Το ΕΑΜ απορρίπτει συνολικά οποιαδήποτε εδαφική διεκδίκηση στα Βαλκάνια και ενδιαφέρεται πολύ έντονα να αναπτύξει τις σχέσεις του με άλλα βαλκανικά ανταρτικά κινήματα, πάνω απ΄όλα με τον Τίτο, αλλά και με τους Αλβανούς, ακόμα και με τους Βούλγαρους. Η επίσημη γραμμή του για τις βουλγαρικές ωμότητες στην κατεχόμενη Ελλάδα υπήρξε πάντα ότι «δεν έγιναν από το λαό» και ότι, πίσω από τους φασίστες που κυβερνάνε, υπάρχουν τ΄αδέλφια μας, ο βουλγαρικός λαός. […]».       
     

Έντυ Μάγιερς: "Η εκστρατεία του ΕΛΑΣ κατά των ΕΟΕΑ και αι ταυτόχρονοι επιχειρήσεις των Γερμανών"

    Η παρούσα ανάρτηση παρουσιάζει μέρος της έκθεσης του αρχηγού της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής, Έντυ Μάγιερς, για τη δράση του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, όπως καταχωρήθηκε στα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού. Σχετικά με τον ΕΛΑΣ, ο Μάγιερς αναφέρει ότι η δράση του δεν αποσκοπούσε στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα αλλά στη μεταπολεμική επικράτησή του. Σχετικά με τον ΕΔΕΣ, αναφέρει τη μέγιστη συμβολή του τόσο στον Γοργοπόταμο αλλά και την περίοδο 1943-1944. Εστιάζει στην επιχείρηση Animals, το καλοκαίρι του ’43 και εξάρει τη δράση των ομάδων του Ζέρβα έναντι της ιταλικής Μεραρχίας Μπρενέρο και της γερμανικής Εντελβάις.
   Ωστόσο, τα φωτοαντίγραφα που παραθέτω αφορούν την περίοδο του Οκτωβρίου 1943, όπου ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος. Ο Έντυ Μάγιερς ιστορεί τον διμέτωπο πόλεμο που αντιμετώπισαν οι δυνάμεις του Ζέρβα, ενώ είχε προηγηθεί η άρνηση της πρότασης περί ανακωχής των Γερμανών από τον ΕΔΕΣ. Αντιθέτως, η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ Ηπείρου έκανε αποδεκτή την ίδια πρόταση (6-20 Οκτωβρίου) και παράλληλα στράφηκε κατά του ΕΔΕΣ. Οι ταυτόχρονες επιθέσεις Γερμανών και ΕΛΑΣ, λίγο έλειψε να διαλύσουν τις δυνάμεις των ΕΟΕΑ. Προκαταβολικά οφείλω να επισημάνω ότι τα φωτοαντίγραφα του φακέλου 956/Γ/3 της ΔΙΣ τα βρήκα στο istoria.forumotion.com
    Ας δούμε την ιστόρηση του Μάγιερς:

Έντυ Μάγιερς: Ψευδής η Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης που διδάσκεται στην Ελλάδα

      Η δήλωση αυτή του Αρχηγού της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα της Κατοχής, την περίοδο 1941-1944, προέρχεται από συνέντευξη που παραχώρησε ο Έντυ Μάγιερς στον πρόεδρο της «Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας» Γεράσιμο Αποστολάτο, στις 26 Οκτωβρίου 1995 στον Οικονομικό Ταχυδρόμο. Η αυτούσια αναδημοσίευσή της αποσκοπεί να αποδείξει την πλάνη και την πλαστογράφηση της ιστορίας της περιόδου στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Πρόκειται για την «τελευταία κατάθεση για την συμβολή των κατοχικών Αντιστασιακών Οργανώσεων από τον Ανώτατο τότε εκπρόσωπο των Συμμάχων στην Ελλάδα», όπως αναφερόταν και στο έντυπο που δημοσιεύθηκε. Η φράση του Μάγιερς «Το γεγονός ότι σήμερα, νεαροί καθηγητές Πανεπιστήμιων και δυστυχώς νεαροί δάσκαλοι διδάσκουν σε πανεπιστήμια και σχολεία ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν η μόνη αντιστασιακή οργάνωση που πολέμησε κατά των Γερμανών με θλίβει βαθύτατα, γιατί σαφώς δεν είναι αλήθεια» αποτελεί την καλύτερη απάντηση στους στρατευμένους αναθεωρητές ιστορικούς.
         Αναλυτικά η συνέντευξη:
  «Ο αρχηγός της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα κατά την κατοχή αποκαλύπτει στον Γεράσιμο Αποστολάτο ότι σχεδόν όλα όσα γράφονται 50 χρόνια μετά την απελευθέρωση απεικονίζουν αποκλειστικά τα συμβάντα με βάση τη διαστρεβλωμένη άποψη των κομμουνιστών.
Η Επέτειος των 50 χρονών από την Απελευθέρωση της χώρας και ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου μας παρέχει την ευκαιρία να αναζητήσουμε τους επιζώντες πρωταγωνιστές εκείνης της ηρωικής αλλά και τραγικής περιόδου και να επιζητήσουμε με την νηφαλιότητα και την απόσταση που μας παρέχει ο χρόνος να επαναφέρουμε μερικά από τα γεγονότα της εποχής και να ζητήσουμε υπεύθυνα απάντηση για τις πραγματικές τους διαστάσεις.
Συνομιλητής μας είναι ο ταξίαρχος ε.α. Έντυ Μάγιερς που έφθασε στην Ελλάδα ως αρχηγός της Ομάδας Σαμποτέρ τον Σεπτέμβριο του 1942 για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου και αμέσως κατόπιν ορίσθηκε ως αρχηγός της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην κατεχόμενη τότε χώρα μας.Ο Ταξίαρχος Μάγιερς σε πολύ προχωρημένη τώρα ηλικία, αλλά πάντα με ζωηρή μνήμη και απόλυτα καθαρό μυαλό μας θυμίζει την τελευταία παράγραφο του βιβλίου που έγραψε από τις Αναμνήσεις του εκείνης της περιόδου με τίτλο: «Η Ελληνική περιπλοκή – Οι Βρεταννοί στην κατεχόμενη Ελλάδα» (σημ.: το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Εξάντας»).Ο Ταξίαρχος Μάγιερς κατέληγε στο κείμενο του: «Η Ελλάδα, ο γενναίος μας σύμμαχος, πλήρωσε ακριβά το χέρι της Μοίρας. Πριν από την άφιξη μας εκεί, το καλοκαίρι του 1942 οι σπόροι της μεταπολεμικής ανωμαλίας είχαν πέσει ήδη στο έδαφος. Ήταν τραγικό που δεν αρπάξαμε τις ευκαιρίες που μας δόθηκαν για να προλάβουμε τα βάσανα της. Ίσως η Ιστορία να διαπιστώσει τελικά πως μας ήταν αδύνατο να κάνουμε κάτι τέτοιο». Η συνομιλία μας (που μαγνητοφωνήθηκε) είχε σαν στόχο να διαπιστώσουμε από μια υπεύθυνη φωνή ποια ήταν «βάσανα της Ελλάδος» που δεν μπόρεσαν να τα θεραπεύσουν.
 –  Ταξίαρχε Μάγιερς υπήρξατε ένας από τους πρωταγωνιστές της Συμμαχικής παρουσίας κατά τη Γερμανική Κατοχή και στον αγώνα κατά των κατακτητών. Πιστεύετε ότι τα ντοκουμέντα που θα κυκλοφορήσουν τώρα με την ευκαιρία των 50 ετών από την απελευθέρωση της χώρας θα αποδώσουν την ιστορική και αντικειμενική αλήθεια; 
 – Η σύντομη απάντηση στο ερώτημα είναι: Όχι. Κάθε άλλο. Μεγάλο μέρος των αναμνήσεων που γράφτηκαν και των στοιχείων που επιλεκτικά παρουσιάζονται απεικονίζουν αποκλειστικά την άποψη των συμβάντων από την διαστρεβλωμένη άποψη των κομμουνιστών. Δεν αποδίδουν τη συνολική εικόνα της Εθνικής Αντιστάσεως στην Ελλάδα, η οποΐα περιελάμβανε αρκετές άλλες αντιστασιακές οργανώσεις εκτός από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ελάχιστα στοιχεία αναφέρουν την συμβολή του ΕΔΕΣ. Δεν γίνεται σχεδόν καμμία μνεία για την ΕΚΚΑ της οποίας ο Αρχηγός Δημ. Ψαρρός δολοφονήθηκε από τον ΕΛΑΣ. Ακόμη ελάχιστα αναφέρονται για την πλατειά αντίθεση του κόσμου προς τον κομμουνισμό. Εάν ο ΕΔΕΣ δεν είχε κατορθώσει να επιζήσει μέχρι την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα οι κομμουνιστές θα βρίσκονταν σε πάρα πολύ ισχυρή πολιτική θέση για να καταλάβουν την εξουσία με τη βοήθεια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
– Τι έχετε να πείτε σχετικά με την Αντίσταση στη Βόρειο Ελλάδα τώρα που αναζητούνται και τα αιτια δημιουργίας τότε φιλοσκοπιανών κινήσεων στην περιοχή; 
– Είχα στοιχεία από πληροφορίες για πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες 0μάδες άλλων αντιστασιακών οργανώσεων – όπως η ΠΑΟ – αφοπλίζονταν με τη βία από τον ΕΛΑΣ σχεδόν αμέσως μόλις άρχισαν να σχηματίζονται, αρκετούς μήνες πριν από την άφιξη μου στα βουνά. Τα μέλη τους εξαναγκάζονταν συχνά υπό την απειλή θανάτου να συμπράξουν με τον ΕΛΑΣ (σ.σ. Βλέπε και την Δίτομη Έκδοση της «Εταιρίας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας» για το «Ελληνικό Βορρά» του Παρμενίωνα Παπαθανασίου).
– Τι έχετε όμως να πείτε για επανειλημμένες δηλώσεις παραγόντων της ελληνικής ζωής, όπως του Μίκη Θεοδωράκη, που παλαιότερα είχε δηλώσει στο «Newsweek» ότι μόνον οι κομμουνιστές πολέμησαν τότε κατά του κατακτητή;
– Αυτό δεν είναι καθόλου ακριβές. Θα αναφερθώ στις προσωπικές μου εμπειρίες μια και ήμουνα τότε αρχηγός της Βρεταννικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα, από το φθινόπωρο του 1942 έως το καλοκαίρι του 1943.Ο ΕΛΑΣ, το στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, δεν ήταν κατ’ ουδένα τρόπο ο μόνος που πολέμησε κατά των Γερμανών. Ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ πολέμησαν εξ ίσου γενναία και πολύ συχνά η συνεισφορά τους, στην πολεμική προσπάθεια των Συμμάχων ήταν πιο σημαντική από την προσφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Κι αυτό γιατί το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ περίμενε πάντα τις πολιτικές οδηγίες για το τι συνέφερε την ηγεσία να κάνουν ώστε να βρεθούν κατά το τέλος του πολέμου στην καλύτερη δυνατή θέση και να καταλάβουν την εξουσία. Αντίθετα ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ ενδιαφέρονταν κυρίως να βοηθήσουν τους συμμάχους να κερδίσουμε τον πόλεμο.
– Στη σελίδα 188 του βιβλίου σας περιγράφετε την συνάντηση σας με τον Σαράφη και τον Άρη Βελουχιώτη στο αρχηγείο του ΕΛΑΣστην Αγία Τριάδα. Αναφέρετε οτι κατά τη διάρκεια της συνομιλίας σας τους μεταφέρετε τη σοβαρή δυσαρέσκεια της βρεταννικής κυβερνήσεως από τις τελευταίες πολιτικές κινήσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και από τις προσπάθειες τους να διαλύσουν τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις, που ήταν πιστές στην συμμαχική υπόθεση, ώστε να επιβληθούν οι ίδιοι δια της βίας. Σήμερα μετά απο 50 περίπου χρόνια και βάσει των στοιχείων που έχουμε επιβεβαιώνετε πάντα τις απόψεις της κυβερνήσεως σας;
– Η απάντηση μου θα είναι και πάλι σύντομη: Δεν έχω τίποτα να πω που να αλλάζει τις θέσεις μου έτσι όπως τις είχα διατυπώσει προ 50 ετών. Και αυτή ήταν η άποψη της βρεταννικής κυβερνήσεως ότι βάσει των στοιχείων που ουνεκέντρωναν το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε ως πρωταρχικό του μελημα την κομμουνιστική κυριαρχία επί της Ελλάδος μετά το τέλος του πολέμου. Και ότι τις στρατιωτικές οδηγίες που τους διαβίβαζα εκ μέρους του Στρατιωτικού Διοικητού της Μέσης Ανατολής, πώς δηλαδή να βοηθήσουν ώστε να κερδηθεί ο πόλεμος – που καν ουδένα τρόπο δεν είχε κερδηθεί το 1943 – τις ακολουθούσαν μονό δευτερευόντως και στο μέτρο που ξυπηρετούσαν τους σκοπούς τους.
– Παρ’όλα αυτά υπήρχαν τότε και υπάρχουν και σήμερα κάποιοι που ισχυρίζονται ότι οι συμπάθειες σας, ταξίαρχε Μάγερς, έκλιναν τότε προς το ΕΑΜ και οτι δίνατε μεγαλύτερη στρατιωτική βοήθεια σ’ αυτούς, εις βάρος των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων. Από το άλλο μέρος πάλι, πολλοί συγγραφείς της Αριστεράς το αρνούνται αυτό. Είναι αλήθεια οτι μεροληπτούσατε υπέρ των κομμουνιστών;
– Στην Ελλάδα ήλθα ως στρατιώτης και παρ’ όλο που αργότερα μοιραία αναμίχθηκα στην πολιτική παρέμεινα κατά κύριο λόγο στρατιώτης καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής μου στη χώρα, δηλαδή από τον Σεπτέμβριο του 1942 έως το Αύγουστο 1943. Ο σταθερός σκοπός μου, από στρατιωτικής απόψεως ήταν να αποκτήσω τη μεγαλύτερη δυνατή συνδρομή από τις διάφορες ανπιστασιακές οργανώσεις, για την πολεμική προσπάθεια των συμμάχων. Και αυτό εκπληρώνοντας τους επιχειρησιακούς σκοπούς σύμφωνα με τις οδηγίες και επιθυμίες του γενικού στρατηγείου της Μέσης Ανατολής. Αυτές διαβίβαζα τόσο εγώ όσον και οι αξιωματικοί μου στις οργανώσεις. Για να πετύχει η προσπάθεια αυτή έπρεπε να υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των ηγετών της Αντιστάσεως και των βρεταννών. Το μόνο σοβαρό εμπόδιο για τη δημιουργία αυτής της εμπιστοσύνης – ιδιαίτερα με τους ηγέτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ – πήγαζε από τον διαδεδομένο τότε φόβο, που ήταν ευδιάκριτος στις αρχές του 1943 ότι η Βρεταννική Κυβέρνηση είχε σκοπό να ευνοήσει την επαναφορά του Έλληνος Βασιλέως χωρίς προηγούμενα να μεσολαβήσει ευνοϊκό γι’ αυτόν δημοψήφισμα. Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης είχε προκληθεί από την άρνηση του Βασιλέως, τον οποίο υποστήριξε η βρεταννική κυβέρνηση, να δεχθεί τις επανειλημμένες εισηγήσεις μου για να προβεί το ταχύτερο δυνατόν – και σύμφωνα με την εμφανή σε μένα επιθυμία της μεγάλης πλειοψηφίας των Ελλήνων – σε μια σαφή δήλωση ότι θα επέστρεφε στην Ελλάδα μόνο μετά από τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι δεν αισθανόταν την ανάγκη στην κατάλληλη ώρα να κάμει αυτή τη δήλωση μέχρι που ήταν πολύ αργά για να επηρεάσει αργότερα την ηγεσία της Αριστεράς. Ίσως να ήταν και το γεγονός ότι επέμεινα να τονίζω στους ανώτερους μου τους κινδύνους που θα ανέκυπταν από την παρατεινόμενη σιωπή του ‘Ελληνος Βασιλέως και της Βρετανικής Κυβερνήσεως στο θέμα της διενεργείας δημοψηφίσματος. Ενα άλλο στοιχείο που συνέτεινε από καθαρά στρατιωτικής απόψεως στη συνεχή από μέρους μου υποστήριξη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και συνέβαλε στην κατηγορία ότι έκλινα υπέρ των κομμουνιστών ήταν και το εξής: Μερικούς μήνες πριν από την Απόβαση στην Σικελία, είχα την εμπιστευτική πληροφορία ότι κύριος στόχος της ενεργείας θα ήταν η Σικελία και όχι η Ελλάδα. Είχα όμως εντολή να κάνω ότι δυνατόν για να πεισθούν οι Γερμανοί, σε συνδυασμό με άλλες επιχειρήσεις παραπλανήσεως ότι η απόβαση θα γινόταν στην Ελλάδα και όχι στη Σικελία. Είχα τη γνώμη – σωστή ή εσφαλμένη, δεν ξέρω – ότι οι επικοινωνίες στην ανατολική ακτή της Ελλάδος, κατά μήκος της οποίας περνούσε ο μόνος κύριος δρόμος και ο σιδηρόδρομος, ήταν οι πιο σημαντικοί στόχοι για σαμποτάζ, από τις επικοινωνίες της δυτικής ακτής. Και την άνοιξη του 1943 η οργάνωση του ΕΛΑΣ κυριαρχούσε και ήταν σχεδόν παντοδύναμη στην Ανατολική Ελλάδα. Γι’ αυτό και είχε σημασία για τους Βρεταννούς η υποστήριξη τους και γι’ αυτό θεωρούσα αναγκαίο να έχω καλές σχέσεις μαζί τους και να τους παρέχω στρατιωτική βοήθεια στο μέτρο που την χρειάζονταν και υπό τον όρον ότι θα υπάκουαν και θα έπαυαν να αφοπλίζουν αντίπαλες αντιστασιακές ομάδες.
– Και ποια ήταν τα αποτελέσματα;
– Παρ’ όλο που εγώ είχα κρίνει τις επικοινωνίες κατά μήκος της ανατολικής ακτής ως πιο σημαντικές στο τέλος αποδείχθηκε ότι οι προσπάθειες του Ζέρβα στις ακτές της Δυτικής Ελλάδας είχαν πολύ πιο σημαντικά αποτελέσματα. Και τούτο γιατί τα πολλά σαμποτάζ του ΕΔΕΣ εκεί έκαμαν τους Γερμανούς να πιστεύουν ότι οι σύμμαχοι σκόπευαν να κάνουν απόβαση στη Δυτική Ακτή και ως εκ τούτου πολλοί γερμανικοί σχηματισμοί μεταφέρθηκαν στη Δυτική Ελλάδα αντί να σταλούν να ενισχύσουν το κύριο μέτωπο τους στη Σικελία.
– Ποιές από τις αντιστασιακές ομάδες που είχαν καταφύγει στα βουνά είχαν μοναδικό σκοπό τον αγώνα κατά του κατακτητού και ποιες κατά τη γνώμη σας είχαν απώτερο σκοπό την κατάληψη της εξουσίας μετά το τέλος του πολέμου;
– Πάντα με έθλιβε το γεγονός ότι το 90% των απλών στρατιωτών του ΕΛΑΣ στην αρχή νόμιζαν ότι πολεμούσαν μόνο για την Ελλάδα και όχι για την επίτευξη των μεταπολεμικών σκοπών των αρχηγών του ΕΑΜ. Θα μπορούσαν αυτοί οι ίδιοι νέοι να πολεμούν υπό την αρχηγία του ΕΔΕΣ. Αρχικά, ελάχιστη επίγνωση είχαν ότι απώτερος σκοπός των κομμουνιστών ήταν η κατάληψη της εξουσίας μετά το τέλος του πολέμου. Τις περισσότερες φορές μοναδικός σκοπός αυτών των νέων ήταν να ενταχθούν στις τοπικές αντιστασιακές ομάδες για να πολεμήσουν τον εχθρό που κατέκτησε την πατρίδα τους. Βοηθούμενος από ήδη εκτεταμένης διασποράς παράνομη κομμουνιστική οργάνωση ο ΕΛΑΣ είχε εξαπλωθεί στα 3/4 της ορεινής περιοχής της Ελλάδος, περιοχή που ήταν ευνοϊκή για τη δημιουργία αντιστασιακών ομάδων. Μόνο το 1/4 ή ίσως και λιγότερο, ήταν υπό τον έλεγχο του ΕΔΕΣ και αργότερα ακόμη μικρότερο τμήμα της χώρας, υπό τον έλεγχο της ΕΚΚΑ. ‘Ετσι, οι περιοχές, από τις οποίες οι τρεις αντιστασιακές οργανώσεις, είχαν τη δυνατότητα να στρατολογούν μέλη, ήταν τελείως διαφορετικές. Σε σύγκριση με τις άλλες δύο αντιστασιακές οργανώσεις, τις περισσότερες δυνατότητες στρατολογίας μεγάλου αριθμού ατόμων, τις είχε ο ΕΛΑΣ. Γι’ αυτό τον λόγο κυρίως, τα μέλη του ΕΛΑΣ ήταν περισσότερα. Πάντως οι πραγματικοί κομμουνιστές, ανάμεσα στα κατώτερα στελέχη των ομάδων του ΕΛΑΣ, μετριόνταν στα δάκτυλα των δύο χεριών και ίσως μόνον του ενός. Υπήρχαν ελάχιστοι γνωστοί ηγέτες κομμουνιστές που είχαν έλθει από την Αθήνα για να ενωθούν με την ηγεσία του ΕΑΜ στα βουνά. Και ακόμα πιο λίγοι μπήκαν στον ΕΛΑΣ ως στρατιωτικοί ηγέτες, όμως η πλειοψηφία της ηγεσίας του προέρχονταν από επαρχιακές πόλεις και ήταν ήδη μέλη του παράνομου κομμουνιστικού κόμματος. Όπως γνωρίζουν όσοι έχουν μελετήσει τον κομμουνισμό, η ηγεσία κάθε κομμουνιστικής οργανώσεως στηρίζεται στη δύναμη μιας άρχουσας μειοψηφίας και όχι πάνω σε μια πλειοψηφία εκλεγμένων με δημοκρατικές διαδικασίες. Είναι ηγεσία αυταρχική, δικτατορική, πέστε την όπως θέλετε. Και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν οργανωμένο κατά τον εξής τρόπο: Υπήρχαν ολιγάριθμοι ηγέτες, που είχαν όλη τη δύναμη στα χέρια τους και που ενεργούσαν κάτω δήθεν από εθνικιστικούς σκοπούς, επιδιώκοντας όμως άλλα πολιτικά οφέλη. Και όπως γνωρίζω από προσωπικές εμπειρίες, μόνο κατά την εποχή της εξάπλωσης της βρεταννικής αποστολής σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, άρχισε ο απλός αντάρτης του ΕΛΑΣ να καταλαβαίνει ότι αποτελούσε μέλος μιας κομμουνιστικής οργανώσεως. Αρχικά γνώριζαν ελάχιστα ή τίποτα για την επιδίωξη της ηγεσίας τους να καταλάβει την εξουσία μετά το τέλος του πολέμου.
– Θα συμφωνούσατε στο γεγονός ότι και στις μικρότερες ομάδες του ΕΛΑΣ υπήρχε πάντοτε καμουφλαρισμένος, όπως περιγράφετε, κομμουνιστής που είχε λάβει τις οδηγίες του και γνώριζε ποια πολιτική έπρεπε να ακολουθήσει ώστε να επιχειρήσει πλύση εγκεφάλου στην ομάδα του και να την καθοδηγιρει προς την κατεύθυνση που εξυπηρετούσε το κομμουνιστικό κόμμα;
– Θα συμφωνήσω με αυτό. Και κάτι ακόμα: υπήρχε πάντα σε κάθε ομάδα ο στρατιωτικός διοικητής και ένας πολιτικός κομμισάριος. Οι πολιτικοί κομμισάριοι κάθε ομάδας ήταν τελείως αδίστακτοι ως προς την μεταχείριση των αντίζηλων οργανώσεων. Ήταν άλλωστε άριστα εκπαιδευμένοι. Πολλοί από αυτούς είχαν πολύχρονη πείρα στην παρανομία, από τότε που ο Μεταξάς ανάγκασε το κομμουνιστικό κόμμα να μπει στην παρανομία. Έτσι ήταν καλά εκπαιδευμένοι σε ανατρεπτική δράση για λογαριασμό του κομμουνιστικού κόμματος.
– Ποια ήταν τα αισθήματα σας σχετικά με την αλλαγή που έγινε στο εξώφυλλο του βιβλίου σας – όπως πληροφορηθήκαμε όταν δηλαδή είδατε να απεικονίζονται σ’ αυτό οι σημαίες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Θεωρείτε σωστή την πράξη αυτή του εκδότη; Γιατί είμαι βέβαιος ότι δεν ζητήθηκε η έγκριση σας για την αλλαγή αυτή.
– Βιοποριστικά ο εκδότης εξαρτάται από τα βιβλία, το δικό μου και των άλλων συγγραφέων. Πρέπει, λοιπόν, να κεδρίσει χρήματα από την πώληση τους. Δυστυχώς, για να πουληθεί το βιβλίο μου τότε, αλλά και σήμερα – πρέπει να φαίνεται ότι αφηγείται την ιστορία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και όχι την ιστορία της αντίστασης του ελληνικού λαού, την ιστορία όλων των οργανώσεων που πολέμησαν κατά τοϋ εχθρού. Γι’ αυτόν το λόγο συμπεραίνω ότι έβαλε τις σημαίες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στο εξώφυλλο του βιβλίου μου, χωρίς να ζητήσει την έγκριση μου, χωρίς να με ρωτήσει, χωρίς καν να έρθει σε επαφή με τον Έλληνα αντιπρόσωπο μου. Αυτό με θύμωσε πολύ, γιατί το βιβλίο μου αυτό δεν είναι μια ιστορία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Είναι το ιστορικό των εμπειριών μου πάνω στην Ελληνική Αντίσταση κατά την περίοδο 1942-43, περίοδο για την οποία είμαι πάντα πρόθυμος να απαντήσω σε κάθε ερώτημα σχετικά με τα συμβάντα. Το γεγονός ότι σήμερα, νεαροί καθηγητές Πανεπιστήμιων και δυστυχώς νεαροί δάσκαλοι διδάσκουν σε πανεπιστήμια και σχολεία ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν η μόνη αντιστασιακή οργάνωση που πολέμησε κατά των Γερμανών με θλίβει βαθύτατα, γιατί σαφώς δεν είναι αλήθεια. Όλος ο ελληνικός λαός, στο σύνολο του, πολέμησε κατά του εχθρού και αρκετοί από αυτούς κάτω από την αιγίδα του ΕΔΕΣ και της ΕΚΚΑ, αντιστασιακές οργανώσεις που συνεισφέρανε συχνά πολύ περισσότερα στην πολεμική προσπάθεια των Συμμάχων από τον ΕΛΑΣ. Τούτο δεν σημαίνει ότι υποτιμώ τις προσπάθειες του ΕΛΑΣ. Υπήρχαν περιπτώσεις που οι μαχητές έδειξαν μεγάλη γενναιότητα. Δυστυχώς, ομως, οι ηγέτες τους – όπως εξήγησα ήδη – δρούσαν πάντοτε υπολογίζοντας τι θα τους βοηθούσε ώστε να καταλάβουν την εξουσία μετά το τέλος του πολέμου, για να εγκαθιδρύσουν ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Εν πάση περιπτώσει, ουσιαστικά, ολόκληρο το ελληνικό έθνος αντιστάθηκε στον εχθρό.
– Συμπερασματικά, κ. Μάγερς, πόσο ουσιαστική ήταν – κατά την γνώμη σας – η συνεισφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην κοινή αντιστασιακή και συμμαχική προσπάθεια;
– Είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς με ακρίβεια στην ερώτηση αυτή. Υπήρχαν στιγμές κατά τις οποίες ο ΕΛΑΣ βοήθησε τη συμμαχική προσπάθεια. Υπήρχαν όμως και περίοδοι κατά τις οποίες είχα τη γνώμη ότι ασφαλώς θα τα καταφέρναμε καλύτερα χωρίς αυτούς. Τον Μάρτιο του 1943 μάλιστα έστειλα σήμα στο Κάιρο: «Τώρα ή ποτέ» ήταν το νόημα του σήματος, «τώρα ή ποτέ» είναι η στιγμή να διακόψουμε κάθε σχέση με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Από στρατιωτικής απόψεως θα είχα καλύτερα αποτελέσματα χωρίς αυτούς. Η απάντηση του Καίρου ήταν: «Όχι, μη διακόψετε σχέσεις μαζί τους. Επιδιώξτε τον σχηματισμό εθνικών ομάδων, μη πολιτικών εθνικών ομάδων». Έτσι συνέχισα αυτές μου τις προσπάθειες. Να επιτύχω όπως η πολιτική να θεωρείται δευτερεύον θέμα έναντι της στρατιωτικής προσφοράς όλων των αντιστασιακών οργανώσεων. Ως προς αυτό, ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ δεν αποτελούσαν καθόλου πρόβλημα. Αντίθετα ο ΕΛΑΣ ήταν πάντα τεράστιο πρόβλημα.
Πηγή:
1) Εθνικές Αντιστασιακές Οργανώσεις 1941-1945, Πρακτικά του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Συνομοσπονδίας Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων, σ.219-226.

Συνέχεια

Η απόρρητη έκθεση του Συνταγματάρχη Τόμ Μπάρνς για την Ελληνική αντίσταση την περίοδο Ιουλίου 1943 – Απριλίου 1944

                                                           

Ο Τομ Μπάρνς (αριστερά) με τον Μιχάλη Μυριδάκη.

                                                                                                                                        Απόρρητο  
                                                                                                                                         Κωδ. 108
                                                                                                                                           13 Ιουνίου 1944

     Αναφορά για τις παρατηρήσεις στην Ελλάδα από τον Ιούλιο του 1943 ως τον Απρίλιο του 1944, από τον αντισυνταγματάρχη C.E. Barnes, N.Z.E.F.

  1. Η περίοδος από την εγκαθίδρυση του HARLING ως τον Ιούλιο του 1943, νομίζω ότι δεν χρειάζεται περαιτέρω σχόλια.

   2. Επιχείρηση «ΖΩΑ» (Σχέδια κάλυψης για την απόβαση στη ΣΙΚΕΛΙΑ)

       Η επιχείρηση «ΖΩΑ» τον Ιούλιο του 1943 υπήρξε 100% επιτυχής, πράγμα που οφείλονταν σχεδόν αποκλειστικά στην ενεργητική και εγκάρδια συνεργασία όλου του προσωπικού της Βρεταννικής Στρατιωτικής Αποστολής. Στην ΗΠΕΙΡΟ, οι αντάρτες με μερικές αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, ήταν απογοητευτικοί, στο ΑΓΡΙΝΙΟ ήταν αρκετά καλύτερα. Ο ΕΛΑΣ δεν συνεισέφερε στις περιοχές ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΓΡΙΝΙΟΥ αν και είχε υποσχεθεί βοήθεια.
    3. Πάτημα στην ΗΠΕΙΡΟ
        Τον Ιούλιο του 1943 διατάχθηκα να αναλάβω καθήκοντα συνδέσμου, επιπλέον της εργασίας μου ως υπονομευτής, για τις περιοχές ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΓΡΙΝΙΟΥ. Παρ΄όλα αυτά, λόγω της επιμονής του ΕΛΑΣ ο Βρεταννός σύνδεσμος αξιωματικός επικεφαλής της περιοχής ΑΓΡΙΝΙΟΥ άλλαξε μερικές φορές. Από την άποψη του υπονομευτή υποστήριξα, και ο συνταγματάρχης WOODHOUSE συμφώνησε, ότι οι περιοχές ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΓΡΙΝΙΟΥ πρέπει να είναι κάτω από ενιαία διοίκηση.
    4. Βρεταννική Στρατιωτική Αποστολή
     α) Σχεδόν χωρίς εξαίρεση το προσωπικό όλων των βαθμίδων της Βρεταννικής Στρατιωτικής Αποστολής εκτέλεσε ένα πολύ δύσκολο έργο απόλυτα ικανοποιητικά, κάτω από πολύ δυσμενείς συνθήκες, και συχνά με λίγη και κακή τροφή, άσχημες συνθήκες στέγασης κλπ.
       β) Τα παρακάτω σχόλια είναι φυσικά δικές μου προσωπικές απόψεις, με τις οποίες συμφωνούν στα κύρια σημεία όλοι οι αξιωματικοί του πεδίου που βρίσκονται κάτω από τις διαταγές μου.
     5. Υπόβαθρο
        Μιλώντας γενικά, οι περιοχές ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΓΡΙΝΙΟΥ ήταν και είναι πολύ υπέρ του ΖΕΡΒΑ. Αυτό φάνηκε πλήρως στις εκλογές στα χωριά λίγο πριν τον εμφύλιο πόλεμο. Οι δυνάμεις του ΖΕΡΒΑ αναπτύχθηκαν στην ΗΠΕΙΡΟ, και διείσδυσαν σε περιοχές ήδη οργανωμένες από τον ΕΛΑΣ. Πάντα υπήρχε ένα πεδίο αναταραχής ανάμεσα στα στρατεύματα του ΖΕΡΒΑ και του ΕΛΑΣ/ΕΑΜ. Οι περισσότεροι από τους χειρότερους τύπους πολιτικών υποκινητών του ΕΑΜ βρίσκονταν και βρίσκονται ακόμα στην ΗΠΕΙΡΟ.
      6. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (Κοινό Γενικό Αρχηγείο) και η συμφωνία του ΝΑΤΒΑΝΟ
   
         α) Το ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ σχηματίστηκε τον Ιούλιο / Αύγουστο του 1943. Μεγάλη φιλικότητα και συνεργασία εκφράσθηκε από τους δύο Οργανισμούς. Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συχνά δήλωνε σε Δημόσιες  Συναντήσεις ότι ήταν σαφώς Μη – Κομμουνιστική Οργάνωση.
       β) Ανεξέλεγκτη στρατολόγηση ακολούθησε με ανησυχητικό ρυθμό καθώς κάθε Αντάρτης έπαιρνε μία χρυσή λίρα το μήνα. Η Στρατιωτική αξία των ανταρτών έπεσε σχεδόν ευθέως ανάλογα με την αριθμητική αυτή αύξηση. Το Ανταρτικό Κίνημα υπέφερε πολύ και παράπονα από τις δύο πλευρές ακολούθησαν.
           γ) Αμέσως πριν τον εμφύλιο πόλεμο οι Γερμανοί στα Γιάννινα προσέγγισαν τον ΖΕΡΒΑ και τον ΕΛΑΣ για να συνάψουν ανακωχή. Ο ΖΕΡΒΑΣ αρνήθηκε, αλλά κατοπινά γεγονότα έδειξαν με αρκετή βεβαιότητα ότι το αρχηγείο του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο υπέγραψε μία βραχυχρόνια συμφωνία. 
       7. Ο Εμφύλιος πόλεμος 
          α) Ο εμφύλιος πόλεμος άρχισε στα τέλη Οκτωβρίου 1943 από τον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ – προφανώς μία καλά σχεδιασμένη και χρονικά τοποθετημένη επιχείρηση. Όλες οι προσπάθειες από μέρους μας για την αποκατάσταση της ειρήνης απέτυχαν, καθώς ο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ αρνήθηκε να διαπραγματευθεί, λέγοντας ότι ο ΖΕΡΒΑΣ ήταν πρώτος εχθρός και μετά οι Γερμανοί.
        β) Οι περισσότερες από τις μικρές μονάδες του ΖΕΡΒΑ, εκτός αυτών που βρίσκονταν στην ΗΠΕΙΡΟ και το ΑΓΡΙΝΙΟ, σύντομα ηττήθηκαν και αφοπλίστηκαν, και λίγο μετά ο ΖΕΡΒΑΣ πολεμούσε συγχρόνως με τους Γερμανούς και με τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο οποίος απέφυγε προσεκτικά κάθε επαφή με τους Γερμανούς.
           γ) Για δώδεκα μέρες πολέμησε επιτυχώς τους Γερμανούς και τον ΕΛΑΣ, κατατροπώνοντας τελικά τη γερμανική φάλαγγα στα ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ ακολουθώντας λαμπρή τακτική και πολεμώντας ψυχωμένα. Έπειτα διασκόρπισε τις δυνάμεις του. Οι Γερμανοί έκαμαν μία βιαστική ολονύκτια πορεία, με νέα στρατεύματα από την ΑΡΤΑ, και αιφνιδίασαν το ΖΕΡΒΑ νωρίς το πρωί. Ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε στο ΖΕΡΒΑ με ανανεωμένη δύναμη. Είχε στριμωχθεί αλλά απαγκίστρωσε τις δυνάμεις του. Η ομάδα μου χωρίστηκε από το ΖΕΡΒΑ κατά τη διάρκεια της γενικής αναταραχής.
            δ) Δυστυχώς ο ΖΕΡΒΑΣ πίστεψε ένα πλαστό έγγραφο και κινήθηκε γρήγορα προς την ΑΡΤΑ και τα ΓΙΑΝΝΙΝΑ για να καταλάβει αυτές τις πόλεις. Ο ΕΛΑΣ κατέλαβε στρατηγικές θέσεις στα ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ, εμποδίζοντας την επιστροφή του ΖΕΡΒΑ. Ξαναενώθηκα με το ΖΕΡΒΑ με ένα μέρος της ομάδας μου στις αρχές Δεκεμβρίου. Ο εμφύλιος πόλεμος συνεχιζόταν εμπρός και πίσω, κυρίως ανάμεσα στους ποταμούς ΑΡΑΧΘΟ και ΑΧΕΛΩΟ.
          ε) Την παραμονή μιάς αντεπίθεσης του ΖΕΡΒΑ στον ποταμό ΑΧΕΛΩΟ, το ΕΑΜ πρότεινε διαπραγματεύσεις για ανακωχή. Κατόπιν διαταγών μας ο ΖΕΡΒΑΣ απέσυρε τις δυνάμεις του κατά μήκος του ΑΧΕΛΩΟΥ. Ταυτόχρονα ο ΕΛΑΣ εξαπέλυσε γενική επίθεση – είχαν άφθονα εφόδια. Ο ΖΕΡΒΑΣ οπισθοχώρησε λόγω ελλείψεως πυρομαχικών. Κατάφερε πολύ βαριές απώλειες στον ΕΛΑΣ, και υποχώρησε με όλα τα όπλα και τα εφόδια, παίρνοντας και εφτά ελαφρά πολυβόλα, αλλά πρακτικά χωρίς πυρομαχικά. Οι Γερμανοί έκαναν προπαγάνδα και για τις δύο πλευρές, και έξυπνα άφηναν τον εμφύλιο πόλεμο να συνεχίζεται όταν έδειχνε σημάδια ύφεσης.
         στ) Για να σταματήσουμε τον εμφύλιο, δυστυχώς βάλαμε το ΖΕΡΒΑ σε μειονεκτική θέση αρκετές φορές, διατάσσοντάς τον να μην αντεπιτεθεί όταν αυτό ήταν στρατιωτικά απαραίτητο. Ακόμη νιώθω ότι αυτό ήταν λάθος.
             ζ) Ήμουν με τα προωθημένα στρατεύματα του ΖΕΡΒΑ για πολύ καιρό και θεωρώ ότι έδειξαν ανώτερη μαχητική ικανότητα, ειδικά αυτά που ήταν κάτω από τη διοίκηση αξιωματικών όπως οι αντισυνταγματάρχες ΑΓΟΡΟΣ και ΖΟΡΜΠΑΛΑΣ. Αλλά πάντα είχαν το πρόβλημα της έλλειψης πυρομαχικών, σε αντίθεση με τα άφθονα εφόδια που διέθετε ο ΕΛΑΣ για τις επιθέσεις του. Ο ΖΕΡΒΑΣ βοηθήθηκε σημαντικά από ποσότητες που κυρίευσε περιστασιακά από τον ΕΛΑΣ.
       8. Η συμφωνία της ΠΛΑΚΑΣ 
       Η συμφωνία της ΠΛΑΚΑΣ κατέληξε με χονδρικά τον ΑΡΑΧΘΟ και το ΣΥΡΡΑΚΟ ως ανατολικά όρια του ΖΕΡΒΑ.
       9. Η Οργάνωση του ΖΕΡΒΑ

    α) Η οργάνωση του ΖΕΡΒΑ είναι βασικά μόνο Στρατιωτικού χαρακτήρα και είναι σαφώς μη πολιτική, εκτός του ότι είναι υπέρ των Βρετανών και αποτελεί το μόνο αποτελεσματικό μέτωπο ενάντια στην κυριαρχία του ΕΑΜ. Υπάρχουν ορισμένοι εξαιρετικοί αξιωματικοί πολλών δεξιών πολιτικών κομμάτων. Τους περασμένους δύο μήνες τα στρατεύματα αυτά γυμνάζονταν καθημερινά και επέδειξαν αξιοσημείωτη πρόοδο. Η οργάνωση δεν είναι το δυνατό σημείο του ΖΕΡΒΑ, αλλά και αυτή βελτιώνεται. Πάσχει από έλλειψη καλών Επιτελικών Αξιωματικών: ελπίζεται ότι αυτοί μπορούν να βρεθούν για λογαριασμό του από την ΑΘΗΝΑ.
       β) Πριν τον εμφύλιο πόλεμο ο ΖΕΡΒΑΣ είχε μεγάλο αριθμό άχρηστων αξιωματικών, αυτοί ήταν θέμα διαμάχης ανάμεσα στο ΖΕΡΒΑ και σε μένα. Ευτυχώς σχεδόν όλοι από αυτούς έφυγαν από το Πεδίο επιχειρήσεων, ή απολύθηκαν, ή συνελήφθησαν από τον ΕΛΑΣ. Δυστυχώς ο ΕΛΑΣ απελευθέρωσε ορισμένους από αυτούς και ο ΖΕΡΒΑΣ αισθάνεται υποχρεωμένος να τους κρατήσει.
        γ) Ο ΖΕΡΒΑΣ τελευταία δεν ανέλαβε δράση κατά των Γερμανών καθώς είναι βέβαιο ότι ο ΕΛΑΣ θα του επιτεθεί συγχρόνως. Είχε ανεπαρκή αποθέματα πυρομαχικών για να συνεχίσει έναν άλλο διμέτωπο αγώνα. Το ΚΑΪΡΟ ειδοποίησε ότι μπορούσαμε να περιμένουμε μόνο περιορισμένο αριθμό ρίψεων, έτσι σκέφθηκα ότι είναι ασύνετο να διακινδυνεύσουμε μία σοβαρή αποδυνάμωση των δυνάμεων του ΖΕΡΒΑ. Γίνεται αντιληπτό ότι αυτή η περίοδος αδράνειας του ΖΕΡΒΑ κατά των Γερμανών δεν είναι καθόλου ικανοποιητική, αλλά τώρα που διαθέτει επιπλέον προμήθειες πυρομαχικών θεωρείται απαραίτητο να αναλάβει δράση εναντίον τους.
       δ) Γενικά, οι χωρικοί μέχρις ενός υποστηρίζουν τον ΖΕΡΒΑ, αλλά δεν τολμούν να το δείξουν αυτό σε περιοχή ελεγχόμενη από τον ΕΛΑΣ.
         ε) Έχω βεβαιωθεί πέρα από κάθε αμφιβολία ότι δεν υπάρχει επικοινωνία ανάμεσα στον ΖΕΡΒΑ και τους Γερμανούς, οι οποίοι προσπαθούν να έρθουν σε συνεννόηση μαζί του. Αυτός δεν λέει τίποτα, και παίρνει άδεια να βγάλει τρόφιμα έξω από τα ΓΙΑΝΝΙΝΑ κλπ. Με δική μου συμβουλή δεν προκάλεσε τους Γερμανούς.

        10. Η οργάνωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ – ΗΠΕΙΡΟΥ και ΑΓΡΙΝΙΟΥ

           α) Η οργάνωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην ΗΠΕΙΡΟ και το ΑΓΡΙΝΙΟ ήταν κυρίως πολιτική. Αν και η Βρεταννική Στρατιωτική Αποστολή είχε φιλικές σχέσεις μαζί του, ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δεν εκτέλεσε ούτε μία διαταγή του ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΥ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ, αν και πάντα δίνονταν αφειδώς υποσχέσεις. Αν και 5.500 χρυσές λίρες τους δόθηκαν για να αγοράσουν τρόφιμα, τρόφιμα δεν παρουσιάστηκαν – μεσολάβησε ο εμφύλιος πόλεμος. Περιστασιακά έκαναν μικρές επιθέσεις κατά των Γερμανών χωρίς εμείς να το ξέρουμε εκ των προτέρων.
         β) Προς το παρόν, αποτελείτο κυρίως από στρατεύματα από περιοχές από όλα τα μέρη της Ελλάδος. Ο ρόλος τους ήταν σχεδόν αποκλειστικά εναντίον του ΖΕΡΒΑ. Οι ισχυρισμοί τους για δράση κατά των Γερμανών είναι φανταστικοί. Για παράδειγμα σε μιά Γερμανική πορεία από τη ΓΟΤΙΣΤΑ στη ΧΟΣΕΨΗ, κατά την οποία κάπου 200 Γερμανοί έφθασαν στο προαναφερθέν χωριό, ο ΕΛΑΣ ισχυρίσθηκε ότι σκότωσε 1200 Γερμανούς. Εγώ άκουσα όλες κι όλες μερικές ριπές πολυβόλων και είδα πολλούς Ελασίτες να υποχωρούν χωρίς να έχουν ρίξει ένα πυροβολισμό. Είδα επίσης ένα αντίγραφο της επίσημης Γερμανικής Αναφοράς. Τα αποτελέσματα ήταν δύο Γερμανοί ελαφρά τραυματίες (μια ομάδα ασυρμάτου έπεσε σε ενέδρα) και 17 Ελασίτες νεκροί από πυρά πολυβόλων μεγάλου βεληνεκούς. Οι χωρικοί το επιβεβαίωσαν. Αυτό είναι μόνο ένα τοπικό παράδειγμα. Ορισμένα από τα στρατεύματα του ΕΛΑΣ είναι καλά, αλλά οι αρχηγοί τους είναι 100% πολιτικοποιημένοι, με στόχο τους την τελική κυριαρχία στην ΕΛΛΑΔΑ. Για να είμαι ευθύς ως προς τον ΕΛΑΣ, γενικά πιστεύω ότι αυτά τα στρατεύματα στην ΗΠΕΙΡΟ είναι μερικά από τα χειρότερα του ΕΛΑΣ.
       γ) Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου τα σαδιστικά εγκλήματα και οι ακρωτηριασμοί υπήρξαν απεχθείς. Αυτά ήταν κυρίως έργο του ΑΡΗ και της συμμορίας των σφαγέων του. Οι τρομοκρατικές μέθοδοι του ΕΛΑΣ είχαν ως αποτέλεσμα το πικρό μίσος των χωρικών, οι περισσότεροι από τους οποίους άφηναν τα σπίτια τους όταν έρχονταν στην περιοχή τους ο ΕΛΑΣ. Ορισμένες φορές οι χωρικοί ζήτησαν από τους Ούνους να διώξουν τον ΕΛΑΣ – οι άνθρωποι προτιμούσαν τους Ούνους.

         11. ΖΕΡΒΑΣ
         
         α) Ο ΖΕΡΒΑΣ είναι μία καταπληκτική προσωπικότητα: είναι θαρραλέος και πανούργος αντάρτης μαχητής, με οξεία αίσθηση του χιούμορ, και οξύτατη κρίση. Γνωρίζω ότι είναι αληθινός πατριώτης. Το κύριο του μειονέκτημα είναι ότι είναι μάλλον πολύ ανεκτικός και δεν επιβάλλει πειθαρχία όπως θα έπρεπε, με το επιχείρημα ότι οι άνδρες του είναι οι περισσότεροι όχι στρατιώτες αλλά χωρικοί. Είναι πολύ σεβαστός από τα στρατεύματά του και τους χωρικούς. Η προσωπική μου εμπειρία μαζί του δείχνει ότι είναι πολύ συνεργάσιμος και ότι κανόνα μου λέει την αλήθεια.
        β) Στο παρελθόν ο ΖΕΡΒΑΣ εκτέλεσε οποιαδήποτε διαταγή έλαβε από τη ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ και είναι έτοιμος να κάνει το πρόθυμα το ίδιο σε κάθε περίπτωση στο μέλλον. Τα στρατεύματά του θα εκτελούν επιχειρησιακές εντολές που τους δίνονται από έναν ανώτερο Βρετανό Αξιωματικό, χωρίς να αναφέρονται στο δικό τους Γενικό Επιτελείο.
         γ) Υποστηρίζει πολύ τους Βρετανούς και πιστεύει ότι το μελλοντικό συμφέρον της ΕΛΛΑΔΟΣ εξαρτάται από τη Βρεταννική επιρροή. Πιστεύει ότι η καλύτερη λύση είναι να γίνει η ΕΛΛΑΔΑ Βρεταννικό Προτεκτοράτο για δέκα ως είκοσι χρόνια μετά τον πόλεμο.
      δ) Έχει ένα μάλλον ζοφερό πολιτικό παρελθόν εξαιτίας του οποίου ορισμένα Δεξιά πολιτικά κόμματα δεν του έχουν εμπιστοσύνη. Ο ΖΕΡΒΑΣ το γνωρίζει αυτό. Δηλώνει δημόσια ότι μετά τον πόλεμο δεν έχει πολιτικές ή στρατιωτικές βλέψεις. Τώρα τον ξέρω καλά και πιστεύω ότι είναι ειλικρινής.

         12. ΑΡΗΣ

          α) Ο ΑΡΗΣ είναι ο πιο λυσσαλέος από όλους τους Κομμουνιστές. Είναι σαδιστής, σκληρός και τελείως ασυνείδητος. Στην επιχείρηση του Γοργοποτάμου πάντως είχε καλή παρουσία. Γνωρίζω ότι είναι θαρραλέος αλλά και το αντίθετο. Στρατιωτικά νομίζω υπερεκτιμάται: ενήργησε πολύ άσχημα κατά των Γερμανών στη ΜΕΣΟΧΩΡΑ τον περασμένο Νοέμβριο. Χωρίς τύψεις κόβει λαιμούς ανδρών, γυναικών ή παιδιών, και έχει κάνει εκτελέσεις ο ίδιος, με μαχαίρι σε πολλές περιπτώσεις. Οι περισσότεροι απεχθείς φόνοι και ακρωτηριασμοί εκτελέστηκαν από τον ίδιο προσωπικά ή μετά από διαταγές του. Χρησιμοποιεί αυτές τις μεθόδους πολύ αποτελεσματικά για να κυβερνά με τη βοήθεια του τρόμου. Πολλοί ΕΛΑΣΙΤΕΣ τον μισούν αλλά ο φόβος του γι΄αυτόν είναι μεγαλύτερος καθώς ταξιδεύει πάντα με μια μεγάλη σωματοφυλακή σφαγέων. Είναι έντονα αντι-Βρεταννός – εκτός όταν θέλει κάτι από εμάς οπότε γίνεται η προσωποποίηση της φιλίας και της καλής θέλησης: είναι καλός σε αυτό.
          β) Σε μια ή δύο περιπτώσεις όταν ο εμφύλιος πόλεμος έσβηνε, ο ΆΡΗΣ τον ξαναέφερνε σε μία φρενίτιδα – πυροβολώντας μερικούς από τους άνδρες του όταν έδειχναν απρόθυμοι να συνεχίσουν τον εμφύλιο πόλεμο. Είναι ασυνείδητος ψεύτης και διακηρύσσει ανοικτά ότι μεγαλύτερος εχθρός είναι ο ΖΕΡΒΑΣ και μετά οι Γερμανοί. Ο πρόωρος θάνατός του θα ήταν οπωσδήποτε ευτυχής απαλλαγή για την ΕΛΛΑΔΑ και μία αληθινή συνεισφορά στην Συμμαχική Πολεμική προσπάθεια σ΄αυτήν την περιοχή.

       13. «Στρατεύματα του ΡΑΛΛΗ» ή «Τάγματα Ασφαλείας»

      α) Τα στρατεύματα του ΡΑΛΛΗ (ή Τάγματα Ασφαλείας) αναπτύσσουν μεγάλη δραστηριότητα στην περιοχή ΑΓΡΙΝΙΟΥ. ‘Εχουν δύναμη 2.000 ανδρών. Ο λόγος για αυτή τη μεγάλη αύξηση από τους αρχικούς 200 είναι ότι και ο ΕΛΑΣ και ο ΡΑΛΛΗΣ στρατολογούσαν από την περιοχή ΑΓΡΙΝΙΟΥ. Οι χωρικοί έπρεπε να ενωθούν με τον ένα ή τον άλλο, δεν υπήρχε εναλλακτική λύση. Έτσι οι περισσότεροι από αυτούς ενώθηκαν με τον ΡΑΛΛΗ. Γνωρίζω ορισμένους αξιωματικούς με πολύ καλή φήμη που ενώθηκαν με το ΡΑΛΛΗ: λένε ότι έπραξαν τούτο γιατί είδαν τον ΕΛΑΣ να κυριαρχεί στην ΕΛΛΑΔΑ. Η αναμενόμενη επέμβαση από την ΒΡΕΤΑΝΝΙΑ ήταν, δυστυχώς, απομακρυσμένη χρονικά. Πίστευαν ότι πρέπει να προσπαθήσουν να σώσουν την ΕΛΛΑΔΑ από τον Κομμουνισμό και έτσι πήγαν με το ΡΑΛΛΗ με τη σκέψη ότι «το μη χείρον βέλτιστον».
         β) Ο ρόλος τους ήταν καθαρά κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Δεν ανέλαβαν δράση κατά της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής ή του ΖΕΡΒΑ που είναι γνωστό ότι είναι υπέρ των Βρετανών. Δεν νομίζω ότι θα το κάνουν εκτός αν εξαναγκαστούν από τους Γερμανούς. Υπάρχει πληροφορία ότι κρύβουν όπλα έτσι ώστε όταν αφοπλιστούν από τους Γερμανούς θα οργανωθούν και θα επανεξοπλισθούν.
         γ) Πιστεύω ότι θα είναι ολόκαρδα με το μέρος κάθε Συμμαχικής δύναμης εισβολής. Έτσι, αν και είναι παραδεκτό ότι δουλεύουν για τους Γερμανούς, νομίζω ότι θα πρέπει να αποφύγουμε να τους αποκηρύξουμε δημόσια με τρόπο που να καθιστά αδύνατη μια κατοπινή συμφιλίωση μαζί τους. Υπάρχουν καλοί και κακοί ανάμεσα σ΄αυτά τα τάγματα του ΡΑΛΛΗ.
          δ) Δεν είχα και ούτε θα έχω επαφή με κάποιον από τους άνδρες του ΡΑΛΛΗ, και ανάλογες διαταγές έχουν δοθεί σε όλο το προσωπικό της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην ΗΠΕΙΡΟ και το ΑΓΡΙΝΙΟ.

       14. ΗΠΕΙΡΟΣ και ΒΑΛΤΟΣ

      Οι βόρειες περιοχές του τομέα ΑΓΡΙΝΙΟΥ είναι ορεινές, βραχώδεις και πολύ φτωχές. ‘Εχουν υποστεί το μεγαλύτερο βάρος του εμφύλιου πολέμου και μερικών γερμανικών εφόδων. Πάρα πολλά χωριά έχουν καεί τελείως: μέρος της καταστροφής αυτής οφείλεται στον ΕΛΑΣ. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι τελείως άποροι και πολλοί θάνατοι από πείνα συνέβησαν τον περασμένο χειμώνα. Έγιναν επίσης αρκετοί φόνοι από τους Ούνους και από τον ΕΛΑΣ. Παρ΄όλα αυτά βρήκα τους κατοίκους να είναι πολύ υπέρ των Συμμάχων και γενικά συνεργάζονται μαζί μας ολόκαρδα. Το βρίσκω αξιοσημείωτο ότι παραμένουν φιλικοί και συνεργάσιμοι όπως και πριν, παρά το γεγονός ότι τα σπίτια τους κάηκαν και οι συγγενείς τουφεκίστηκαν λόγω των δραστηριοτήτων μας.

      15. Συμμαχική εισβολή στην ΕΛΛΑΔΑ

       α) Μια Συμμαχική εισβολή στην ΕΛΛΑΔΑ αναμένεται διακαώς από όλους τους Έλληνες, εκτός από τους Ελασίτες εξτρεμιστές. Η σκέψη αυτή τους κάνει να συνεχίζουν και είναι παντού το κύριο θέμα συζήτησης. Οι Έλληνες είναι πολύ αυθόρμητη και συναισθηματική φυλή και ο δραματικός χαρακτήρας μιας εισβολής είναι κάτι που θα τους ενώσει να πολεμήσουν κατά του κοινού εχθρού. Η εναλλακτική λύση είναι μια αιματοβαμμένη συνέχεια μετά την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων και επανάληψη παντού του εμφυλίου πολέμου. Υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι να σκεφτεί κανείς ότι μια Συμμαχική εισβολή θα αναγκάσει το σύνολο του ΕΛΑΣ να υποστηρίξει τον πατριωτικό σκοπό του διωξίματος των Γερμανών και να ξεχάσει την στενότερη, εγωιστική κομματική άποψη.
         β) Υπάρχει και μια άλλη άποψη: αν δεν εισβάλουμε στην Ελλάδα, οι Έλληνες θα πιστέψουν ότι τους αφήσαμε στην τύχη τους, θα μας κατηγορήσουν για τον εμφύλιο πόλεμο και για όλα όσα προήλθαν από αυτόν. Το τωρινό δυνατό αίσθημα υπέρ των Βρετανών θα υποστεί τόσο μεγάλο πλήγμα ώστε η μεταπολεμική βρεταννική επιρροή στην ΕΛΛΑΔΑ θα είναι δύσκολη. Ο ΕΛΛΑΣ θα διεκδικούσε για λογαριασμό του το διώξιμο του εχθρού και θα δυσφημούσε τη Βρετανία, ενώ με οποιασδήποτε μορφής εισβολή θα γινόμασταν δεκτοί ως ελευθερωτές της ΕΛΛΑΔΟΣ. Οι Έλληνες υπερβάλλουν για αυτά που μπορούμε να κάνουμε. Το να μην εισβάλουμε δεν θα σήμαινε γι΄αυτούς ότι δεν μπορούμε αλλά ότι δεν θέλαμε να εισβάλουμε. Η αντίδρασή τους θα ήταν πικρία απέναντί μας.
      γ) Υπάρχουν ενδείξεις ότι πολλές από τις Γερμανικές Ομάδες Οχυρών δεν θα αποσυρθούν μέχρις ότου εξαναγκασθούν να το κάνουν. Άρα φαίνεται ότι και μια μικρή απόβαση είναι προτιμότερη από το τίποτα, αν θέλουμε να υπάρχει βρεταννική επιρροή στην ΕΛΛΑΔΑ μετά τον πόλεμο.

      16. Συμπεράσματα

        α) Είναι προφανές ότι η ανωτέρω Αναφορά είναι μάλλον υπέρ του ΖΕΡΒΑ. Είδα πολύ και τις δύο πλευρές και έχω λόγους να έχω εμπιστοσύνη στη στρατιωτική αξία των δυνάμεων του ΖΕΡΒΑ την οποία ελέγχουμε απόλυτα. Τους λίγους τελευταίους μήνες έγινε κατανοητό ότι η αδράνεια του ΖΕΡΒΑ κατά των Γερμανών δεν είναι ικανοποιητική. Ο λόγος γι΄αυτό δεν ήταν η απροθυμία ή η ανικανότητα του ΖΕΡΒΑ να αναλάβει δράση αλλά οφείλεται στη πολιτική που επιβάλλει το ΚΑΪΡΟ.
      β) Δεν υπάρχει κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί η δύναμη του ΖΕΡΒΑ με άλλον τρόπο εκτός από αυτόν που θέλουμε εμείς. Από την άλλη, όταν ο ΕΛΑΣ νιώσει και πάλι δυνατός θα επιτεθεί κατά του ΖΕΡΒΑ. Είμαι βέβαιος ότι μια σημαντική ενδυνάμωση του ΖΕΡΒΑ θα αφαιρούσε σε μεγάλο βαθμό την επιθυμία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ να επιτεθεί εναντίον του και με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην αυξημένη δύναμη του ΖΕΡΒΑ, πολλοί από τους μετριοπαθείς ΕΛΑΣΙΤΕΣ θα πήγαιναν μαζί του.
       γ) Από την μια πλευρά οι Βρετανοί αξιωματικοί και άνδρες προσβάλλονται και εξευτελίζονται και σε πολλές περιπτώσεις έχουν πυροβοληθεί. Γίνονται ανεκτοί μόνο γι΄αυτό που ο ΕΛΑΣ μπορεί να πάρει από αυτούς. Το βρεταννικό γόητρο συχνά καταπατιέται στη λάσπη. Από την άλλη η Βρεταννική Στρατιωτική Αποστολή απολαμβάνει του μαγαλύτερου σεβασμού και συνεργασίας που θα επιθυμούσαμε.
        δ) Ο ΖΕΡΒΑΣ έχει τα εχέγγυά του: ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ το κάνει μόνο όσο τον βολεύει.
       ε) Εδαφικά ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα αλλά δεν είναι τόσο συμπαγής όσο ο ΖΕΡΒΑΣ. Η παρουσία των δυνάμεών του ΡΑΛΛΗ και άλλων ομοειδών οργανώσεων είναι άμεσο αποτέλεσμα των μεθόδων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
       στ) Είναι πολύ δύσκολο να φθάσει κανείς στην αλήθεια στις περιοχές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ καθώς οι Βρετανοί Αξιωματικοί μπορούν να πάνε μόνο όπου επιτρέπει ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Στις περιοχές του ΖΕΡΒΑ όλο το Συμμαχικό προσωπικό έχει την δυνατότητα να πάει όπου θέλει. Οι φανταστικές και συχνά τελείως αναληθείς εκθέσεις για τα στρατιωτικά επιτεύγματα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κάνουν πιο δύσκολο το έργο των Βρετανών συνδέσμων αξιωματικών να φθάσουν στην πραγματική ιστορία. Ακόμα και αν ένα μικρό μέρος γίνεται πιστευτό η προπαγάνδα έχει επιτύχει το σκοπό της. Για παράδειγμα βλέπε το τελευταίο μέρος της παραγράφου 10 (β).

                                                                    Αντισυνταγματάρχης

                                                                          (C.E. Barnes)

Κοινοποίηση 
HQ SOM
Δύναμη 268
Λονδίνο (3)
MASSINGHAM (2)
BG3
BG3 (1)
PIC (Προσωπικά για Ταξίαρχο QUILLIAM)
Βρεταννική Πρεσβεία στην ΕΛΛΑΔΑ
Συνταγμ. CURRAN. Γραφείο του Υπουργού
Comd Δύναμη 133
G. (OPS)
E. MED αρ (6)
K. Steele
Πολεμικό Ημερολόγιο (2)
Φάκελος

Πηγή:
Μιχάλης Μυριδάκης, Οι 4 γύροι του ΚΚΕ, ο ΕΔΕΣ και οι Άγγλοι, σ. 108-120. 

      

     

           
             
   
    

Σχέσεις ΕΟΕΑ-ΕΛΑΣ, σύμφωνα με την έκθεση του Θέμη Μαρίνου προς την SOE

  Οι ιδιαιτερότητες μεταξύ των σχέσεων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ είναι λίγο πολύ γνωστές σήμερα. Εκπληκτικής σημασίας ωστόσο είναι η χειρόγραφη έκθεση (Ιανουάριος 1944) του Θέμη Μαρίνου που μεταξύ άλλων περιγράφει την ιδιόρρυθμη αυτή σχέση των δύο κυριότερων αντιστασιακών οργανώσεων. Το απόσπασμα της έκθεσης αυτής παρατίθεται αυτούσιο από το βιβλίο του Θ. Μαρίνου, «Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης» :
Ο Θέμης Μαρίνος.
» Επειδή έζησα αρκετό διάστημα μετά των ανταρτών της ΕΟΕ, καθώς και μετά των ανταρτών του ΕΛΑΣ, ηδυνήθην να συγκρίνω τας δύο αυτάς οργανώσεις και να μελετήσω τας διαφοράς της μιάς από την άλλην. Αι κυριώτεραι τούτων είναι αι εξής:
1) Ο αντάρτης του ΕΛΑΣ ορκίζεται ότι δεν θα καταθέση το όπλον του μετά την απελευθέρωσιν της Ελλάδας προτού λάβουν χώραν αι εκλογαί. Ο όρκος του αντάρτου του ΕΟΕ δεν αναφέρει τοιούτον πράγμα, αντιθέτως ο Αρχηγός των, εις επισήμους δηλώσεις του, ετόνισεν ότι, άμα τη απελευθερώσει της Ελλάδος, θα καταθέση τα όπλα εις το Ελληνικόν Μουσείον αμέσως.
2) Ενώ εις τους αντάρτας του ΕΛΑΣ γίνονται συστηματικαί κομμουνιστικαί διδασκαλίαι και συζητήσεις καθημερινώς, κατά τρόπον φανατίζοντα τους αντάρτας και κάμνοντα αυτούς να πιστεύουν ότι ο σκοπός της υπάρξεώς των είναι διά μετά την απελευθέρωσιν της Ελλάδος, εις τους αντάρτας του ΕΟΕ μόνον πατριωτικαί κι’ εθνικιστικαί τοιαύται λαμβάνουν χώραν, τους εξηγείται δέ ότι αντάρται θα ήναι μόνον μέχρι της ημέρας της απελευθερώσεως της πατρίδος των.
3) Οι αντάρται του ΕΛΑΣ ψάλλουν άσματα αριστερού πολιτικού περιεχομένου. Οι του ΕΟΕ μόνον πατριωτικά άσματα ψάλλουν.
4) Οι αντάρται του ΕΛΑΣ προβαίνουν εις βαρβαρότητας και σφαγάς διά μαχαίρας και άλλων μέσων διά των παραμικροτέρων αφορμών και διά λόγους ως επί το πλείστον σχέσιν έχοντας με την πολιτικήν της οργανώσεώς των. Οι του ΕΟΕ ουδέποτε προέβησαν εις τοιαύτας βαρβαρότητας και ουδέποτε εξετέλεσαν άνθρωπον εάν δεν είχε προβεί εις έγκλημα κατά της πατρίδος. Αλλά και εις την περίπτωσιν αυτήν η εκτέλεσις εγένετο διά τυφεκισμού επισήμως.
5) Οι Αξ/κοί του ΕΛΑΣ ουδένα σεβασμόν πρός την Συμμαχικήν Αποστολήν έχουν ή είχαν, αντιθέτως κάμναν αντισυμμαχικήν προπαγάνδαν της χειροτέρας μορφής, τόσον στους αντάρτας των όσον και εις τους πολίτας. Οι του ΕΟΕ τρέφουν μεγάλον σεβασμόν πρός την Συμμαχικήν Αποστολήν και δημοσία εκφράζουν την πλήρη εμπιστοσύνην των εις τους Συμμάχους.
6) Διά την εκτέλεσιν επιχειρήσεων διαταχθεισών εκ Μέσης Ανατολής, το μέν ΕΛΑΣ έφερε πάντοτε δυσκολίας ή εμπόδια, το δέ ΕΟΕ πρώτον εξετέλει αυτάς, ασχέτως εάν υπήρχε πιθανότης επιτυχίας ή όχι. Η διαφορά αύτη έγκειται εις το ότι τα πολεμοφόδια και τους άνδρας το ΕΛΑΣ τα χρειάζεται ουχί διά τον πόλεμον, ουχί διά τους Γερμανούς, αλλά διά τους Έλληνας και διά την επιτυχίαν των δικτατορικών του επιδιώξεων.
7) Τα χρήματα άτινα εν Ελλάδι διέθετεν η Συμμαχική Αποστολή, εκ μέρους μέν της ΕΔΕΣ εξοδεύοντο δι’ αγοράν τροφίμων, ενδυμάτων και άλλων χρειωδών υλικών ελάχιστα δέ εις προπαγάνδαν, εκ μέρους όμως του ΕΛΑΣ τα τρόφιμα και τα είδη απεκτώντο διά κατασχέσεων κι’ επιτάξεων ως επί το πλείστον τα δέ χρήματα μυστηριωδώς εξαφανίζοντο. Κατά την γνώμην μου το μεγαλύτερον μέρος αυτών καταναλώνετο εις προπαγανδιστικάς υπέρ της ΕΑΜ εφημερίδας. 
8) Εις το ΕΛΑΣ οι πραγματικοί ηγέται των ανταρτικών ομάδων είναι οι πολιτικοί Καθοδηγηταί. Εις το ΕΟΕ πολιτικοί Καθοδηγηταί δεν υπάρχουν, υπάρχουν μόνον Αξ/κοί του Ελληνικού Στρατού.
9) Εις τον ΕΛΑΣ ο αντάρτης είναι σκλάβος, εάν δεν είναι συνειδητόν μέλος της οργανώσεως, εις το ΕΟΕ ο αντάρτης είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος. 
   Διά να τελειώσω την έκθεσίν μου αυτήν με συνείδησιν ήσυχον ότι ανέφερα όσα έπρεπε ν’ αναφέρω, νομίζω ότι πρέπει να προσθέσω και τας κατωτέρω αληθείας. 
Εις τας προστριβάς μετά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, πάντοτε έδιδεν την διαλλακτικωτέραν των λύσεων ο ΖΕΡΒΑΣ. 
Τα επεισόδια τα οποία το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εσκηνοθέτει εις βάρος του, προσεπάθει αξιοπρεπώς ν’ αποφεύγη.
Εις απροκλήτους επιθέσεις εκ μέρους του ΕΛΑΣ, πάντοτε ελάμβανεν ο ΖΕΡΒΑΣ αμυντικήν στάσιν, ποτέ δέ επιθετικήν.
Οποτεδήποτε εκλήθη εις βοήθειαν παρά του ΕΛΑΣ, έσπευσε να στείλη τας δυνάμεις του αμέσως, διότι επρόκειτο δι’ αγώνα κατά των κατακτητών, αντιθέτως όμως ο ΕΛΑΣ ουδέποτε τον ενίσχυσεν, όσον δύσκολος και αν ήτο η θέσις του εις οιανδήποτε μάχην.
   Την πρώτην ημέραν της εκκρήξεως του εμφυλίου πολέμου ευρισκόμην εις το Αρχηγείον του ΖΕΡΒΑ. Ήμουν παρών εις την συγκέντρωσιν των Αξ/κών του. Ήτο εξαιρετικά θλιμένος σχεδόν έκλαιγεν όταν ανήγγειλεν εις τους Αξ/κούς του ότι ήτο αναγκασμένος ν’ αμυνθή και να χύση αίμα ελληνικόν. Τους είπεν ότι δεν πρέπει αυτοί να ρίξουν τον πρώτον πυροβολισμόν. Επίσης εζήτησεν εξ αυτών όπως μεταχειρίζονται τους αιχμαλώτους των ως Έλληνας και ουχί ως εχθρούς. Ήμουν παρών όταν του έφεραν τους πρώτους αιχμαλώτους.
Μετά τον αφοπλισμόν των, μετέβη ο ίδιος και τους ωμίλησε με λόγους πραγματικώς πατριωτικούς και πατρικούς, τους άφησε δέ κατόπιν ελευθέρους να μεταβούν εις τας οικίας των, αφού προηγουμένως απέσπασεν τον λόγον της τιμής των, ότι δεν θα ελάμβανον πλέον μέρος εις τον εμφύλιον πόλεμον και δεν θ’ απεμακρύνοντο των ορίων του χωρίου των. 
   Επίσης παρών ήμουν όταν επέπληττε αυστηρώς αντάρτην του, διότι ωμίλησε κατ’ απρεπή τρόπον εις αιχμάλωτον του ΕΛΑΣ. Αλλά και παρών ήμουν όταν οι του ΕΛΑΣ εμαστίγωνον, εβασάνιζον κι’ εφυλάκιζον τους ιδικούς των αιχμαλώτους, κατά πολύ χειρότερον τρόπον από τους Γερμανούς. 
    Σχόλια επί των ανωτέρω δεν θα κάμμω διά να μην επιρρεάσω, διά της ατομικής μου γνώμης, το πραγματικόν συμπέρασμα, το οποίον υμείς πρέπει να βγάλετε. Ελπίζω να έδωσα αρκετά καθαράν την σχετικήν με το ΕΔΕΣ εικόνα.
                                                                                                                                Θ. ΜΑΡΙΝΟΣ»
Πηγή 
Θέμης Μαρίνος, » Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης», Β’ Τόμος, σ. 374-377, εκδόσεις Παπαζήση.